استامینوفن برای سال های متمادی به عنوان پرمصرف ترین داروی بدون نسخه برای کاهش تب و تسکین درد در دوران بارداری استفاده شده است. با این حال، در سال‌های اخیر، انتشار برخی مطالعات درباره احتمال ارتباط مصرف این دارو با اختلالات تکامل عصبی در کودکان، نگرانی‌هایی را در میان زنان باردار و حتی پزشکان ایجاد کرده است.
اکنون نتایج یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز جدید که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده، تصویری روشن‌تر از ایمنی این دارو ارائه می‌دهد.
شواهد علمی جدید درباره مصرف استامینوفن در بارداری
در این مطالعه، نتایج ۴۳ پژوهش بررسی شد و نتایج ۱۷ مطالعه نیز به‌صورت ترکیبی مورد تحلیل قرار گرفت. پژوهشگران همچنین مطالعات با کیفیت علمی بالاتر و طراحی قوی‌تر را به‌طور جداگانه بررسی کردند.
نتایج نشان داد که مصرف استامینوفن در دوران بارداری، در صورت استفاده طبق توصیه پزشک، با افزایش خطر ابتلا به اختلال طیف اوتیسم، اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) یا ناتوانی ذهنی در کودکان ارتباطی ندارد. این نتیجه در مطالعاتی با کیفیت علمی بالاتر و همچنین پژوهش‌هایی که کودکان را برای مدت طولانی‌تری پیگیری کرده بودند نیز مشاهده شد.
چرا مطالعات قبلی باعث نگرانی شده بودند؟
بخش عمده نگرانی‌های سال‌های اخیر بر اساس مطالعاتی ایجاد شده است که فقط وجود یک ارتباط آماری بین مصرف استامینوفن در دوران بارداری و برخی اختلالات را نشان داده‌اند. این نوع مطالعات نمی‌توانند ثابت کنند که استامینوفن علت بروز این اختلالات است.
برای مثال، بسیاری از زنان بارداری که استامینوفن مصرف می‌کنند، به دلیل تب، عفونت، التهاب، سردرد یا درد به این دارو نیاز دارند. خود این شرایط ممکن است بر سلامت جنین تأثیر بگذارند و نتایج مطالعات را تحت تأثیر قرار دهند. علاوه بر این، عواملی مانند تفاوت در نحوه اندازه‌گیری میزان مصرف دارو و سایر محدودیت‌های روش شناسی نیز می‌توانند باعث ایجاد نتایج متفاوت شوند. بنابراین، مشاهده یک ارتباط آماری به معنای وجود رابطه علت و معلولی نیست.
آیا استامینوفن همچنان انتخاب مناسبی است؟
بر اساس شواهد موجود، پاسخ مثبت است. استامینوفن همچنان داروی انتخابی برای درمان کوتاه‌مدت تب و درد خفیف تا متوسط در دوران بارداری محسوب می‌شود و سازمان‌های معتبر علمی نیز این توصیه را تأیید می‌کنند.
درمان تب، به‌ویژه در اوایل بارداری، اهمیت زیادی دارد، زیرا خود تب درمان‌نشده می‌تواند با پیامدهای نامطلوبی برای مادر و جنین همراه باشد. بنابراین، در صورت وجود نیاز پزشکی، مزایای مصرف صحیح استامینوفن معمولاً از خطرات احتمالی آن بیشتر است.
مصرف ایمن استامینوفن در بارداری
اگر مصرف استامینوفن ضروری باشد، توصیه می‌شود:
- از کمترین دوز مؤثر و برای کوتاه‌ترین مدت ممکن استفاده شود.
- هم‌زمان بیش از یک فراورده حاوی استامینوفن مصرف نشود، زیرا بسیاری از داروهای سرماخوردگی، آنفلوانزا و مسکن‌های ترکیبی نیز حاوی این دارو هستند.
- در صورت تداوم تب، شدید بودن درد یا نیاز به مصرف مکرر دارو، با پزشک یا داروساز مشورت شود.
- افراد مبتلا به بیماری‌های کبدی یا کسانی که داروهای دیگری با احتمال عارضه کبدی مصرف می‌کنند، باید با احتیاط بیشتری از استامینوفن استفاده کنند.
بر اساس بهترین شواهد علمی موجود، مصرف استامینوفن مطابق دستور پزشک یا دوز توصیه‌شده، خطر ابتلای کودک به اختلال طیف اوتیسم، اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) یا ناتوانی ذهنی را به‌طور بالینی افزایش نمی‌دهد. از این رو، استامینوفن همچنان انتخاب مناسبی برای تسکین موقت تب و درد در دوران بارداری است، مشروط بر آنکه به‌درستی، در دوز مناسب و تنها در صورت نیاز مصرف شود.
تایید علمی: دکتر مهشید مولا (داروساز)
