آرتریت یک اصطلاح کلی است که به گروهی شامل بیش از ۱۰۰ بیماری اشاره دارد. واژه آرتریت به معنای التهاب مفصل است. التهاب یکی از واکنشهای طبیعی بدن در برابر بیماری یا آسیب دیدگی است و شامل تورم، درد و خشکی می شود. التهابی که مدت زمان طولانی ادامه پیدا کند یا به طور مکرر بازگردد، مانند آنچه در آرتریت دیده می شود، می تواند منجر به آسیب بافتی شود.
مفصل جایی است که دو یا چند استخوان در آن به هم میرسند، مانند مفصل لگن یا زانو. سطوح استخوانی در مفاصل با مادهای صاف و اسفنج مانند به نام غضروف پوشیده شده است. غضروف مانند بالشتکی عمل میکند که استخوانها را محافظت کرده و امکان حرکت بدون درد مفصل را فراهم میسازد.
در آرتریت، ناحیهای در داخل یا اطراف یک مفصل دچار التهاب میشود که موجب درد، خشکی و گاهی دشواری در حرکت می شود. برخی انواع آرتریت سایر بخشهای بدن مانند پوست و اندامهای داخلی را نیز درگیر میکنند.
حدود یک نفر از هر پنج بزرگسال به نوعی از آرتریت مبتلا است. این وضعیت میتواند در هر فردی رخ دهد، اما با افزایش سن شایعتر میشود.
انواع آرتریت
برخی از انواع رایج آرتریت عبارتند از:
استئوآرتریت (آرتروز): شایعترین نوع آرتریت است. در این بیماری، غضروف پوشاننده انتهای استخوانها دچار فرسایش میشود. این فرسایش باعث میشود استخوانها به یکدیگر سایش پیدا کنند. ممکن است در انگشتها، زانوها یا لگن احساس درد داشته باشید.
استئوآرتریت میتواند هر مفصلی را درگیر کند، اما بیشترین تأثیر را بر دستها و مفاصل تحملکننده وزن، مانند زانو، لگن و مفاصل فاست (در ستون فقرات) میگذارد.
آرتریت روماتوئید: این بیماری مزمن میتواند مفاصل هر بخش از بدن را درگیر کند، اما بیشترین درگیری معمولاً در دستها، مچها و زانوها دیده میشود. در آرتریت روماتوئید سیستم ایمنی، که سامانه دفاعی بدن در برابر بیماریها است، به اشتباه به مفاصل حمله میکند و موجب تورم پوشش داخلی مفصل میشود. این التهاب به بافتهای اطراف گسترش یافته و میتواند به غضروف و استخوان آسیب برساند. در موارد شدیدتر، آرتریت روماتوئید ممکن است سایر نواحی بدن مانند پوست، چشمها و اعصاب را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
نقرس: این حالت دردناک زمانی رخ میدهد که بدن قادر به دفع کامل مادهای طبیعی به نام اسید اوریک نباشد. تجمع بیش از حد اسید اوریک باعث تشکیل کریستالهای سوزنیشکل در مفاصل میشود که التهاب شدید همراه با تورم و درد بسیار زیاد ایجاد میکنند. نقرس بیشتر مفصل شست پا، زانو و مچ دست را درگیر میکند.
علت آرتریت چیست؟
علت بسیاری از انواع آرتریت هنوز ناشناخته است. پژوهشگران نقش عوامل ژنتیکی (وراثت) و سبک زندگی را در بروز آرتریت بررسی میکنند.
عوامل متعددی میتوانند خطر ابتلا به آرتریت را افزایش دهند، از جمله:
سن. با گذشت زمان مفاصل دچار فرسودگی میشوند. به همین دلیل خطر ابتلا به آرتریت، به ویژه استئوآرتریت، با افزایش سن بیشتر میشود.
جنسیت. بیشتر انواع آرتریت در زنان شایعتر است، بهجز نقرس که در مردان بیشتر دیده میشود.
ژنتیک. برخی انواع آرتریت در برخی خانوادهها بیشتر دیده میشوند. برای نمونه، بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس و اسپوندیلیت آنکیلوزان با ژنهای خاصی مرتبط هستند.
اضافهوزن. وزن بیش از حد فشار بیشتری بر مفاصل تحملکننده وزن وارد میکند و فرسایش آنها را افزایش میدهد. این موضوع خطر آرتریت، بهویژه استئوآرتریت، را بالا میبرد.
آسیبها. صدمات میتوانند باعث آسیب مفصل شوند و زمینهساز برخی انواع آرتریت گردند.
عفونت. باکتریها، ویروسها یا قارچها ممکن است مفاصل را آلوده کرده و واکنش التهابی ایجاد کنند.
نوع کار. بعضی از مشاغل که نیاز به حرکات تکراری یا بلند کردن اجسام سنگین دارند، میتوانند مفاصل را تحت فشار قرار دهند یا موجب آسیب شوند و منجر به آرتریت، بهویژه استئوآرتریت، می شوند.
علائم
انواع مختلف آرتریت علائم متفاوتی دارند که شدت آنها میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. استئوآرتریت معمولاً علائمی خارج از مفصل ایجاد نمیکند. اما علائم سایر انواع آرتریت ممکن است شامل خستگی، تب، بثورات پوستی و نشانههای التهاب مفصل باشد، از جمله:
- درد؛
- تورم؛
- سفتی؛
- حساسیت به لمس؛
- قرمزی؛
- گرمشدن موضعی؛
- تغییر شکل مفصل.
درمان آرتریت چگونه انجام میشود؟
هدف از درمان، تسکین درد، افزایش تحرک و قدرت مفصل و کنترل بیماری تا حد امکان است. پزشک گزینههای متعددی برای کمک به مدیریت درد، جلوگیری از آسیب به مفصل و کنترل التهاب در اختیار دارد.
درمان آرتریت میتواند شامل استراحت، کاردرمانی یا فیزیوتراپی، کمپرس گرم یا سرد، محافظت از مفصل، ورزش، داروها و گاهی جراحی برای ترمیم آسیب مفصل باشد. برنامه درمانی شما ممکن است شامل بیش از یک مورد از این موارد باشد.
درمانهای استئوآرتریت معمولاً میتوانند به تسکین درد و سفتی کمک کنند، اما ممکن است بیماری همچنان رو به وخامت بگذارد. در گذشته نیز همین وضعیت برای آرتریت روماتوئید صادق بود، اما امروزه روش های درمان قادر به کُند یا متوقف کردن پیشرفت آسیب ناشی از آرتریت هستند.
کاردرمانی
محافظت از مفاصل شما بخش مهمی از درمان آرتریت است. با کمک یک کاردرمانگر، میتوانید راههای آسانتری برای انجام فعالیتهای روزمره خود بیاموزید. یک کاردرمانگر میتواند به شما بیاموزد که چگونه:
- از وضعیتهایی که به مفاصل شما فشار میآورند اجتناب کنید.
- از قویترین مفاصل و عضلات خود در حین محافظت از مفاصل ضعیفتر استفاده کنید.
- از بریس یا ساپورت برای محافظت از مفاصل خاص استفاده کنید.
- از دستگیرههای کمکی در حمام استفاده کنید.
- از دستگیرههای اصلاحشده در، عصا یا واکر استفاده کنید.
- از وسایلی برای کمک به انجام کارهایی مانند باز کردن شیشهها یا بالا کشیدن جوراب و زیپ استفاده کنید.
دارودرمانی
برای کاهش درد و التهاب در آرتریت روماتوئید، پزشک احتمالاً مُسکن یا یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) را تجویز خواهد کرد.
علاوه بر داروهای ضد درد، پزشک ممکن است برای کاهش درد و خشکی مفصلِ درگیر، تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل را پیشنهاد کند. اثر این روش میتواند بسته به شرایط، کوتاه مدت یا طولانی مدت باشد.
درمان آرتروز عفونی معمولاً شامل دوزهای بالای آنتیبیوتیک به صورت وریدی (تزریق به رگ) و همچنین تخلیه مایع عفونی اضافی از مفاصل است.
داروهای اصلاحکننده سیر بیماری و عوامل بیولوژیک نیز با دقت بیشتری سیستم ایمنی را هدف قرار می دهند و التهاب مزمن را کاهش داده و از آسیب مفصلی جلوگیری میکنند.
درمان های خانگی
در کنار درمانهای پزشکی، برخی روشهای خانگی میتوانند به کاهش علائم آرتروز کمک کنند. استفاده منظم از کمپرس گرم برای شل شدن عضلات و کاهش خشکی مفصل و کمپرس سرد برای کم کردن التهاب و درد مفید است. انجام حرکات کششی ملایم و فعالیتهایی مثل پیادهروی یا یوگا به بهبود انعطافپذیری و تقویت عضلات اطراف مفصل کمک میکند. حفظ وزن مناسب نیز فشار وارد بر مفاصل را کاهش میدهد. علاوه بر این، مصرف غذاهای ضدالتهاب مانند ماهیهای چرب، زردچوبه و سبزیجات تازه میتواند به مدیریت بهتر علائم کمک کند. البته هر روش خانگی باید با نظر پزشک و متناسب با شرایط فرد انتخاب شود.
