سنگ کلیه در دستگاه ادراری از مسیرهای مختلفی تشکیل میشود. شایعترین نوع آن زمانی ایجاد میشود که کلسیم در ادرار با ترکیباتی مانند اگزالات یا فسفات ترکیب شده و در شرایطی که غلظت این مواد افزایش مییابد، بهصورت کریستالهای جامد رسوب میکند. علاوه بر این، افزایش اسید اوریک که محصول نهایی متابولیسم پروتئینها، میتواند منجر به تشکیل نوع دیگری از سنگهای کلیوی شود. عواملی مانند کاهش حجم ادرار، تغییر pH ادرار و افزایش غلظت مواد سنگساز، در تسهیل این فرایند نقش مهمی دارند. بنابراین ممکن است بتوانید با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی و رژیم غذایی، از جمله تأمین آب کافی بدن ، مصرف مرکبات و اجتناب از مصرف برخی مواد غذایی خاص، برای مثال غذاهای سرشار از سدیم، از تشکیل سنگ کلیه پیشگیری کنید.
چه بخوریم و بنوشیم؟
اگر سعی دارید از تشکیل سنگ کلیه پیشگیری کنید، باید در نظر داشته باشید که آنچه میخورید و مینوشید به اندازه آنچه که نباید بخورید و بنوشید مهم است.
چند قانون مهم وجود دارد که باید در نظر داشته باشید.
* به میزان کافی مایعات بنوشید
مایعات، به ویژه آب، به رقیق کردن مواد شیمیایی تشکیل دهنده سنگ کمک میکنند. سعی کنید روزانه حداقل 12 لیوان آب بنوشید.
* مصرف مرکبات را افزایش دهید
وجود سیترات در مرکبات و آبمیوه مرکباتمی تواند به کاهش یا جلوگیری از تشکیل سنگ کمک کند. از جمله منابع خوب مرکبات میتوان به لیمو، پرتقال و گریپ فروت اشاره کرد.
* کلسیم و ویتامین دی(D) مصرف کنید
اگر میزان کلسیم دریافتی شما کم باشد، ممکن است سطح اگزالات و احتمال تشکیل سنگ های کلیوی افزایش یابد. همچنین ترجیحاً کلسیم را از طریق مواد غذایی دریافت کنید، زیرا در برخی موارد مصرف مکملهای کلسیم میتواند در تشکیل سنگهای کلیوی نقش داشته باشد. منابع خوب کلسیم شامل شیر، ماست، پنیر کاتیج و سایر انواع پنیرها است.
منابع گیاهی کلسیم نیز شامل حبوبات، سبزیجات سبز تیره، دانهها و ملاس سیاه هستند. اگر طعم شیر گاو را دوست ندارید، یا اگر سیستم گوارشی شما با آن سازگار نیست، شیر بدون لاکتوز، شیر سویای غنیشده یا شیر بز را امتحان کنید.
همچنین مطمئن شوید که هر روز غذاهای سرشار از ویتامین دی مصرف میکنید زیرا ویتامین دی به افزایش جذب کلسیم در بدن کمک میکند. بسیاری از غذاها با این ویتامین غنی شدهاند. همچنین ویتامین دی در ماهیهای چرب مانند ماهی سالمون، قارچ و پنیر نیز یافت میشود.
غذاها و نوشیدنیهایی که باید در رژیم غذایی سنگ کلیه از آنها اجتناب کنید
– محدود کردن مصرف نمک
سطح بالای سدیم در بدن میتواند باعث تجمع کلسیم در ادرار شود. از اضافه کردن نمک به غذا پرهیز کنید. اغلب فست فود ها و غذاهای رستورانی حاوی مقادیر بالای سدیم می باشند؛ لذا تا حد امکان مصرف این غذا هارا در رژیم خود محدود کنید. همچنین به محتوای سدیم در نوشیدنی ها نیز دقت کنید؛ برخی آبمیوه ها یا آب سبزیجات حاوی مقادیر بالای سدیم می باشتد.
– مصرف پروتئین حیوانی خود را کاهش دهید
بسیاری از منابع پروتئین، مانند گوشت قرمز، مرغ و تخم مرغ، میزان اسید اوریک تولید شده در بدن را افزایش میدهند. همچنین مصرف مقادیر زیاد پروتئین، سیترات موجود در ادرار را کاهش میدهد؛ نقش سیترات جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه است. جایگزینهای پروتئین حیوانی شامل کینوا، حمص، دانه چیا و ماست یونانی است. از آنجایی که پروتئین برای سلامت کلی مهم است، در مورد ضرورت جایگزینی، نحوه و میزان مصرف روزانه خود با پزشک مشورت کنید.
– مراقب اگزالات باشید
مصرف مواد غذایی حاوی اگزالات را در رژیم خود مدیریت کنید زیرا غذاهای سرشار از این ماده شیمیایی ممکن است تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهند. اگر سابقه سنگ کلیه دارید نیز ممکن است لازم باشد مصرف این مواد غذایی در رژیم خود را کاهش دهید. در این راستا بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا مشخص شود آیا کاهش مصرف این مواد برای شما کافی و موثر است یا نیاز به اقدامات بیشتری وجود دارد.
در صورتی که غذاهای حاوی اگزالات مصرف میکنید، توصیه میشود آنها را همراه با یک منبع کلسیم استفاده کنید. این کار کمک میکند اگزالات در دستگاه گوارش به کلسیم متصل شود و پیش از رسیدن به کلیهها، دفع گردد. شکلات، آجیل، چای، اسفناج و چغندر برخی از مواد غذایی حاوی اگزالات هستند.
-کولا ننوشید
از نوشیدنیهای حاوی کولا پرهیز کنید. کولا سرشار از فسفات است، ماده شیمیایی دیگری که میتواند تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهد.
– مصرف قند افزوده را کاهش دهید یا حذف کنید
قندهای افزوده، قندها و شربتهایی هستند که به غذاها و نوشیدنیهای فراوری شده اضافه میشوند. ساکارز و فروکتوز افزوده ممکن است خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش دهند. بنابراین در مصرف غذاهای فراوری شده مانند کیک، میوه، نوشیدنیهای غیرالکلی و آبمیوهها احتیاط کنید. سایر نامهای رایج قند افزوده شامل شربت ذرت، فروکتوز متبلور، عسل، شهد آگاو، شربت برنج قهوهای و شکر نیشکر است.
نکاتی برای رژیم غذایی مناسب سنگ کلیه
داشتن سابقه سنگ کلیه خطر ابتلای مجدد به آن را افزایش میدهد، مگر اینکه به طور فعال برای پیشگیری از آن تلاش کنید. این به معنای مصرف داروهای تجویزی، توجه به رژیم غذایی و سبک زندگیتان است.
اگر در حال حاضر سنگ کلیه دارید، پزشک آزمایشهای تشخیصی را برای تعیین نوع سنگ کلیه شما انجام میدهد. سپس یک برنامه غذایی خاص مانند رژیم غذایی DASH برای شما تجویز میکند. نکاتی که به شما کمک میکند عبارتند از:
- نوشیدن حداقل دوازده لیوان آب در روز؛
- مصرف مرکبات، مانند پرتقال؛
- مصرف غذای غنی از کلسیم در هر وعده غذایی، حداقل سه بار در روز؛
- محدود کردن مصرف پروتئین حیوانی؛
- کاهش مصرف نمک، شکر افزوده و محصولات حاوی شربت ذرت با فروکتوز بالا؛
- پرهیز از مصرف غذاها و نوشیدنیهای سرشار از اگزالات و فسفات؛
- پرهیز از مصرف هر چیزی که بدن را دچار کم آبی میکند، مانند الکل.
سخن پایانی
در مجموع، پیشگیری و کنترل سنگ کلیه تا حد زیادی به انتخابهای آگاهانه در رژیم غذایی و سبک زندگی وابسته است. مصرف کافی مایعات، بهویژه آب، دریافت متعادل کلسیم از منابع غذایی، افزایش مصرف مرکبات و در مقابل، محدود کردن نمک، پروتئین حیوانی، اگزالات، نوشیدنیهای کولا و قندهای افزوده، همگی میتوانند در کاهش خطر تشکیل سنگهای کلیوی نقش مؤثری داشته باشند. با توجه به تفاوتهای فردی در نوع سنگ و شرایط بدن، تنظیم دقیق رژیم غذایی با مشورت پزشک یا متخصص تغذیه اهمیت ویژهای دارد تا علاوه بر پیشگیری، سلامت عمومی بدن نیز حفظ شود.
