اختلال اضطراب اجتماعی (ترس اجتماعی)، وضعیتی است که باعث ترس و اضطراب هنگام حضور در موقعیتهای اجتماعی و در جمع مردم میشود. افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی، از اینکه دیگران آنها را قضاوت یا نگاه کنند، میترسند. این اختلال با گفتاردرمانی و مصرف داروهای ضد افسردگی زیر نظر پزشک قابل مدیریت است. برای آشنایی بیشتر با این اختلال، با ما همراه باشید.
علائم اضطراب اجتماعی چیست؟
اختلال اضطراب اجتماعی، وضعیتی است که باعث میشود شما ترسی شدید و مداوم از دیده شدن یا قضاوت شدن توسط دیگران داشته باشید. برخی موقعیتهای اجتماعی خاص مانند موارد زیر در افراد مبتلا به این اختلال باعث ترس و اضطراب میشوند:
- پاسخ دادن به یک سوال در مقابل دیگران
- درخواست کمک در یک رستوران، فروشگاه یا مکان عمومی
- قرار ملاقات عاشقانه
- غذا خوردن در مقابل دیگران
- ملاقات با افراد جدید
- اجرا کردن در مقابل دیگران
- برقراری تماس تلفنی
- استفاده از سرویسهای بهداشتی عمومی
یکی از ویژگیهای اصلی اختلال اضطراب اجتماعی این است که شما از قضاوت شدن، طرد یا تحقیر شدن میترسید. این خصوصیت با خجالتی یا درونگرا بودن متفاوت است. در اضطراب اجتماعی ممکن است شما از اینکه دیگران علائم اضطراب شما مانند قرمز شدن یا عرق کردن را ببینند، بترسید. این اختلال، زندگی روزمره شما را مختل میکند.
بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال به دنبال درمان نمیروند؛ زیرا فکر میکنند اضطراب اجتماعی بخشی از شخصیت آنها است. اگر علائم شدیدی در موقعیتهای اجتماعی دارید، بهتر است با مشاور صحبت کنید.
افکار و رفتارهایی که ممکن است نشانههای اختلال اضطراب اجتماعی باشند، عبارتند از:
- اجتناب از مکانهایی که مردم در آنجا حضور دارند؛
- ترس یا نگرانی از اینکه دیگران شما را منفی قضاوت کنند یا نپذیرند؛
- احساس خجالت شدید یا خودآگاهی بیش از حد در مقابل دیگران؛
- ترسناک و دشوار دانستن حضور در کنار افراد دیگر، بهویژه افراد غریبه؛
- خالی شدن ذهن و ندانستن اینکه چه بگویید.
تفاوت اضطراب اجتماعی با کمرویی چیست؟
هر شخصی ممکن است گاهی خجالتی رفتار کند یا کمرو باشد؛ اما اختلال اضطراب اجتماعی بهطور مداوم در انجام فعالیتهای روزمره اختلال ایجاد میکند. به همین دلیل، این اختلال میتواند بر تحصیل، شغل و روابط شخصی شما تاثیر منفی بگذارد. در مقابل، گاهبهگاه کمرویی یا خجالتی بودن چنین تاثیری ندارد. سه عامل اصلی که اضطراب اجتماعی را از کمرویی متمایز میکند، عبارتند از:
- میزان تاثیر آن بر زندگی روزمره؛
- شدت ترس و اضطراب شما؛
- تعداد دفعاتی که شما از موقعیتهای خاص اجتناب میکنید.
علت اضطراب اجتماعی چیست؟
پژوهشگران علت دقیق اختلال اضطراب اجتماعی را نمیدانند. اما تصور میکنند که عوامل متعددی در بروز این اختلال نقش داشته باشند. از جمله این عوامل عبارتند از:
- بزرگ شدن با والدین بیش از حد کنترلکننده؛
- استرس و تروما دوران کودکی؛
- تغییرات مغزی که ممکن است ژنتیکی باشد.
آیا اضطراب اجتماعی ارثی است؟
بهطور دقیق مشخص نیست که چه میزان از احتمال بروز اختلال اضطراب اجتماعی به عوامل ژنتیکی مربوط بوده و چه مقدار به رفتارهای آموختهشده وابسته است. با این حال، اگر یکی از والدین، خواهر یا برادر شما به این اختلال مبتلا باشد، احتمال اینکه شما نیز دچار اضطراب اجتماعی شوید بیشتر خواهد بود.
اضطراب اجتماعی در نوجوانان چگونه بروز میکند؟
معمولا اضطراب اجتماعی در اوایل تا اواسط دوره نوجوانی ظاهر میشود. البته ممکن است در افراد با سنین دیگر نیز اتفاق بیفتد. در کودکان علائم عاطفی و رفتاری اضطراب اجتماعی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- گریه کردن
- عصبانیتهای شدید (فوران گریه و خشم)
- وابستگی شدید به والدین یا مراقبان
- امتناع از صحبت کردن با مردم
نشانههای فیزیکی اضطراب اجتماعی
نشانههای فیزیکی اضطراب اجتماعی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- سفت و خشک شدن بدن
- اجتناب از تماس چشمی
- قرمز شدن و عرق کردن
- عصبانیت شدید تا حدی که منجر به تهوع شود
- لرزیدن و تپش قلب شدید
- فشار خون بالا
اضطراب اجتماعی چه تاثیری بر زندگی شما دارد؟
اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است مانع این شود که شما زندگی خود را بهطور عادی ادامه دهید. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است از موقعیتهایی که بیشتر افراد آنها را عادی میدانند، اجتناب کنند. هنگامی که فرد از موقعیتهای اجتماعی دوری میکند، این موضوع نهتنها بر روابط او تاثیر میگذارد، بلکه ممکن است منجر به موارد زیر شود:
- عزت نفس پایین
- افکار منفی
- افسردگی
- حساسیت شدید به انتقاد
- مهارتهای اجتماعی ضعیف که بهبود پیدا نمیکند
- احساس ناتوانی در دفاع از خود
- مشکلات در کار و مدرسه
- سوء مصرف مواد و الکل
- مشکلات در روابط
- احساس تنهایی و انزوا
- احساس پشیمانی و ناراحتی بابت فرصتهایی که از دست دادهاید، مانند وقت گذراندن با دوستان یا تجربه چیزهای جدید
- افکار مربوط به خودکشی و اقدام به خودکشی
اختلال اضطراب اجتماعی چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی، پزشک سوالاتی در مورد علائم و سوابق شما میپرسد. پزشکان میتوانند اختلال اضطراب اجتماعی را براساس معیارهای DSM-5 تشخیص دهند. این معیارها شامل موارد زیر هستند:
- ترس یا اضطراب مداوم و شدید در مورد موقعیتهای اجتماعی به این دلیل که باور دارید دیگران ممکن است شما را قضاوت منفی کنند یا تحقیرتان کنند؛
- اجتناب از موقعیتهای اجتماعی که ممکن است باعث اضطراب شما شوند یا تحمل آنها با ترس و اضطراب شدید همراه باشد؛
- اضطراب شدیدی که متناسب با موقعیت نیست؛
- اضطراب یا ناراحتی ناشی از موقعیتهای اجتماعی که در زندگی روزمره شما اختلال ایجاد میکند؛
- علائم شما ناشی از یک وضعیت جسمانی، مصرف دارو یا مادهای خاص نباشد.
معمولا برای تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی، شما باید حداقل 6 ماه این علائم را تجربه کرده باشید.
درمان اضطراب اجتماعی چیست؟
اختلال اضطراب اجتماعی به کمک درمان شناختی- رفتاری (CBT) و دارو به خوبی قابل درمان است. شما به کمک پزشک میتوانید بهترین برنامه درمانی را برای خود پیدا کنید.
تراپی
درمان شناختی- رفتاری (CBT)، نوعی گفتاردرمانی است که بهعنوان روش اصلی درمان اختلال اضطراب اجتماعی بهحساب میآید. یک روانشناس یا درمانگر به شما کمک میکند که الگوهای فکری و رفتاری غیرمفید را تغییر دهید. معمولا این نوع درمان در جلسات محدودی انجاممیشود و روانشناس با پرسش و پاسخ به شما کمک میکند که نگاهتان به مسائل را تغییر دهید. در نتیجه یاد میگیرید در موقعیتهای اجتماعی مختلف واکنش مناسبی داشته باشید.
داروهای موثر برای اضطراب اجتماعی
برخی از داروهای خاصی که برای درمان اختلال اضطراب اجتماعی استفاده میشود، شامل موارد زیر است:
- مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین و نوراپی نفرین (SSRI یا SNRI): این داروها، انواعی از داروهای ضدافسردگی هستند که جزو داروهای اصلی برای درمان اختلال اضطراب اجتماعی بهحساب میآیند. ممکن است نیاز باشد فرد چندین داروی ضدافسردگی مختلف را امتحان کند تا دارویی را بیابد که بیشترین اثر و در عین حال کمترین عوارض جانبی را داشته باشد.
- بنزودیازپینها: این داروها هنگام انتظار برای اثرگذاری داروهای ضدافسردگی یا در صورت نیاز برای موقعیتهایی که باعث اضطراب میشوند، کاربرد دارند. اگرچه این داروها سریع عمل میکنند، اما میتوانند خوابآور و اعتیادآور باشند. به همین دلیل، تنها برای استفاده کوتاه مدت تجویز میشوند.
- بتابلاکرها: عملکرد این داروها مسدود کردن اثر تحریککننده اپی نفرین (آدرنالین) است. بتابلاکرها ممکن است ضربان قلب، فشار خون، تپش قلب و لرزش صدا و اندامها را کاهش دهند. به همین دلیل برای کنترل علائم در موقعیتهای خاص مانند سخنرانی و زیر نظر پزشک استفاده میشوند. این دسته از داروها نیز برای مدت کوتاهی قابل استفاده هستند.
ممکن است اثرگذاری داروهای ضدافسردگی چند هفته طول بکشد و صبر کردن تا زمانی که احساس بهتری پیدا کنید، سخت باشد. اما مهم است که درمان را شروع کنید و به آن پایبند بمانید.
تکنیکهای مواجهه برای کاهش ترس اجتماعی
روشهای مختلفی برای غلبه بر اضطراب اجتماعی وجود دارد که در ادامه به چند مورد از آنها اشاره میکنیم:
- تمرین سخنرانی در جمع: برای کسانی که اضطراب اجتماعی خفیف تا متوسط دارند، یافتن راهکارهایی برای تمرین سخنرانی در جمع رویکرد مناسبی است.
- پیگیری درمان شناختی-رفتاری (CBT): این تکنیک شامل ایجاد تغییراتی در نحوه تفکر و احساس شما نسبت به یک موقعیت است که به اصلاح رفتار شما کمک میکند.
- مواجهه تدریجی با موقعیتهای اجتماعی استرسزا: موقعیتهای اجتماعی خاصی که از آنها میترسید را شناسایی کنید و به تدریج خود را در سناریوهای مختلف از آسان تا سخت قرار دهید. در همین حین، تکنیکهای آرامسازی را تمرین کنید تا بتوانید اضطراب این موقعیتها را تحمل کنید.
- توجه به افکار و احساسات خود: هنگامی که بیرون از خانه هستید و احساس اضطراب به سراغ شما میآید، بهتر است ذهن خود را منحرف کنید. این کار را بهکمک تکنیکی به نام حواس پنجگانه انجام دهید.
- توجه به نکات مثبت در شخصیت خود: اضطراب معمولا نکات منفی را بزرگتر جلوه میدهد و توجه به نکات مثبت را به حداقل میرساند. بنابراین نکاتی که از دید شما به نظر منفی هستند، ممکن است برای دیگران اصلا قابل توجه نباشد.
تمرینهای عملی برای کنترل اضطراب در جمع
غلبه بر اضطراب اجتماعی ممکن است کار سختی به نظر برسد. راهکارهای زیر به شما کمک میکنند که قدمهای اول را برای این کار بردارید:
- صحبت با یک رواندرمانگر: رواندرمانگر به شما کمک میکند که محرکهای اضطراب اجتماعی را شناسایی کنید و مهارتهای مقابله و تکنیکهای آرامسازی را یاد بگیرید.
- شناسایی محرکها: تشخیص اینکه چه زمانی و چرا بیشترین اضطراب را دارید، میتواند به مدیریت آن کمک کند.
- به چالش کشیدن افکار منفی: ممکن است فرد مبتلا به اضطراب اجتماعی، زمان زیادی را صرف فکر کردن به پیامدهای منفی موقعیتهای اجتماعی کند. با تمرین تفکر واقعبینانه، میتوانید این افکار را به چالش بکشید و این تفکرات را جایگزین ایدههای منفی کنید.
- شروع با قدمهای کوچک: برای مدیریت اضطراب اجتماعی، با قدمهای کوچک شروع کنید. بهعنوان مثال در کلاس درس سوال بپرسید، از یک همکار خود تعریف کنید و در دورهمی دوستان خود شرکت کنید.
- تمرین نقشآفرینی: از یک دوست یا عضو خانواده بخواهید با شما در موقعیتهای اجتماعی مختلف تمرین کند؛ مانند جواب اشتباه دادن در جلسه، زمین خوردن در مقابل دیگران، اشتباه تلفظ کردن اسم و….
- تکنیکهای آرامسازی: تمرینهای آرامسازی مانند کنترل تنفس میتواند واکنشهای جسمی و اضطراب را کاهش دهد. تنفس 4-7-8 به شرح زیر است: ۴ ثانیه از بینی نفس بکشید؛ ۷ ثانیه نگهدارید؛ ۸ ثانیه آرام بیرون دهید.
- اجتناب نکردن از موقعیتها: سعی کنید از رفتارهایی که شما را از تعامل اجتماعی دور میکند، پرهیز کنید؛ مانند فقط گوش دادن و حرف نزدن، ایستادن در گوشه جمع، نگاه کردن به گوشی و….
آیا اضطراب اجتماعی درمان قطعی دارد؟
در صورتی که فرد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی طرز فکر مناسب و آمادگی لازم برای امتحان کردن راهکارها و تغییرات مختلف در سبک زندگی را داشته باشد و در کنار این موارد از درمانهای حرفهای نیز کمک بگیرد، اضطراب اجتماعی حداقل کنترل میشود و کاهش یابد و در برخی موارد ممکن است حتی بهمرور زمان درمان شود.
عوارض درمان نکردن اضطراب اجتماعی چیست؟
اگر اضطراب اجتماعی درمان نشود، ممکن است تاثیر زیادی بر زندگی شما بگذارد. این اختلال ممکن است مشکلات زیر را بهدنبال داشته باشد:
- ترک تحصیل
- افت عملکرد شغلی
- مشکل در روابط
- کاهش کلی کیفیت زندگی
همچنین اضطراب اجتماعی خطر ابتلا به سایر اختلالات اضطرابی، اختلالات خلقی و اختلالات مصرف مواد را در فرد مبتلا افزایش میدهد. خوشبختانه درمان این اختلال به جلوگیری از بروز این مشکلات کمک میکند.
درمان غیر دارویی اضطراب اجتماعی چگونه است؟
درمان شناختی رفتاری (CBT) با تلاش برای ایجاد تغییراتی در نحوه تفکر و احساس شما نسبت به یک موقعیت که منجر به اصلاح رفتار شود درمان اصلی این اختلال است. همچنین، تمریناتی مثل شناسایی محرکها و خودآگاهی نسبت به موقعیتهای اضطرابزا، به چالش کشیدن افکار منفی، اجتناب نکردن از موقعیتها، تمرین سخنرانی در جمع و نقشآفرینی در موقعیتهای اجتماعی و یادگیری تکنیکهای آرامسازی از جمله موارد موثر در درمان این اختلال هستند.
سخن پایانی
علائم اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است ناراحتکننده و ترسناک باشند؛ مخصوصا وقتی علائم این اختلال شما را از حضور در کنار دیگران و انجام کارهای روزمره بازمیدارد. این موضوع چیزی فراتر از یک ویژگی شخصیتی است و نیاز به درمان دارد. خوشبختانه راهکارهای درمانی مختلفی وجود دارند که به شما کمک میکنند در موقعیتهای اجتماعی مختلف احساس راحتی بیشتری داشته باشید.
منابع: clevelandclinic، mayoclinic، webmd، health.clevelandclinic، healthline، healthline
