سندروم پیش از قاعدگی یا PMS شامل مجموعهای از علائمی است که پیش از شروع دوره قاعدگی ظاهر میشوند. این علائم ممکن است جسمی، احساسی یا ترکیبی از هر دو باشند. در هر صورت، علائم PMS میتوانند زندگی فرد را مختل کنند، اما خوشبختانه به کمک اصلاح سبک زندگی یا مصرف داروهای غیرنسخهای زیر نظر پزشک میتوان تا حدی این علائم را تسکین داد. برای آشنایی بیشتر با علائم، علل و روشهای درمان سندروم پیش از قاعدگی با ما همراه باشید.
PMS چه زمانی شروع میشود و چقدر طول میکشد؟
سندرم پیش از قاعدگی به علائم جسمی و احساسی گفته میشود که ممکن است بهصورت تکرارشونده یک تا دو هفته قبل از روز اول قاعدگی شروع شوند. بیشتر زنان در سنین باروری، حداقل یک یا چند علامت جسمی یا رفتاری سندرم پیش از قاعدگی را تجربه میکنند.
بروز این علائم چند روز قبل از روز اول پریود به شما خبر میدهد که دوره قاعدگی شما بهزودی شروع خواهد شد. معمولا پس از شروع قاعدگی، علائم سندرم پیش از قاعدگی از بین میروند. بهتر است بدانید این علائم اغلب در هر چرخه قاعدگی، در همان زمان، دوباره تکرار میشوند. بیشتر افراد، علائم PMS را حدود یک تا دو هفته پیش از شروع قاعدگی تجربه میکنند. اما زمانبندی آن همیشه دقیق نیست. ممکن است PMS را دو هفته پیش از قاعدگی یا دو روز پیش از قاعدگی تجربه کنید.
علائم سندرم پیش از قاعدگی چیست؟ (جسمی، روانی و رفتاری)
علائم PMS ممکن است جسمی، احساسی یا ترکیبی از هر دو باشند و شدت آنها از خفیف تا شدید متغیر است. جالب است بدانید که همه افراد، سندروم پیش از قاعدگی را تجربه نمیکنند و حتی اگر این سندروم را تجربه میکنید، ممکن است علائم شما در طول زندگی تغییر کنند. شایعترین علائم جسمی و احساسی مربوط به PMS در جدول زیر آمده است.
| علائم جسمی PMS | علائم احساسی PMS |
| نفخ معده | تحریکپذیری یا پرخاش نسبت به دیگران |
| درد لگن | نوسانات خلقی |
| خستگی | تغییر میل جنسی |
| تشدید آکنه | احساس اضطراب، غمگین بودن یا گریه کردن |
| حساسیت یا درد سینهها | مه مغزی یا مشکل در تمرکز |
| سردرد | میل شدید به غذا، افزایش یا کاهش اشتها |
| اسهال یا یبوست | مشکل در خوابیدن (بی خوابی) |
علت PMS و نقش هورمونها در بروز آن
پژوهشگران تاکنون دلیل قطعی برای ابتلا به سندرم پیش از قاعدگی یا توضیحی درباره اینکه چرا برخی افراد این سندروم را شدیدتر از دیگران تجربه میکنند، نیافتهاند. با این حال چند نظریه متفاوت در مورد علت بروز سندرم پیش از قاعدگی وجود دارد:
- تغییرات دورهای هورمونها: بسیاری از متخصصان معتقدند PMS در پاسخ به تغییر سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون رخ میدهد. این هورمونها بهطور طبیعی در طول چرخه قاعدگی نوسان دارند و پس از تخمکگذاری سطح هورمونها به اوج میرسد و سپس کاهش مییابد. کاهش سطح هورمونها میتواند منجر به اضطراب، تحریکپذیری و سایر تغییرات خلقی شود.
- تغییرات شیمیایی در مغز: انتقال دهندههای عصبی مانند سروتونین و نوراپی نفرین که نقش مهمی در تنظیم خلق و خو دارند ممکن است در بروز علائم سندرم پیش از قاعدگی نقش داشته باشند.
- ابتلا به هر نوع اختلال سلامت روان: ابتلا به یک اختلال سلامت روان ممکن است احتمال تجربه PMS را تشدید کند.
- عوامل مرتبط با سبک زندگی: برخی عادتها ممکن است بر شدت علائم PMS تاثیر بگذارند. از جمله عواملی که میتوانند علائم PMS را تشدید کنند، عبارتند از سیگار کشیدن، مصرف زیاد غذاهای چرب، فعالیت بدنی کم و کمبود خواب باکیفیت.
تفاوت PMS و PMDD
اختلال دیسفوریک پیش از قاعدگی یا PMDD، نوع شدیدتر رفتاری از سندرم پیش از قاعدگی است. معمولا PMDD با تغییرات شدیدتر و طاقت فرساتر در خلق و خو همراه است. حتی این عارضه را بهعنوان یک اختلال سلامت روان به رسمیت میشناسند.
برآورد میشود که 3 تا 8 درصد از زنان در سنین باروری دچار PMDD باشند. علائم PMDD ممکن است به دلیل نوسانات استروژن، پروژسترون و سروتونین رخ دهند. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- افسردگی، غم شدید و دورههای گریه
- افکار خودکشی یا حتی اقدام به خودکشی
- حملات پانیک و اضطرابی شدید
- اضطراب زیاد، خشم یا تحریکپذیری غیر قابل کنترل
- تغییرات ناگهانی و شدید خلق و خو
- کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره و بیعملی
- اختلالات خواب شدید
- مشکل در فکر کردن یا تمرکز
- پرخوری زیاد
اگر علائم PMDD را تجربه میکنید، بهتر است حتما با یک روانپزشک مشورت کنید؛ زیرا این مسئله یک اختلال بوده و نیاز به مدیریت دارد. بهویژه اگر اختلال سلامت روان مرتبط با افسردگی، تروما یا استرس را تجربه میکنید. راهکارهای درمانی PMDD نیز با PMS تفاوت دارد و ممکن است شامل مصرف قرصهای بهبود خلق و خو یا ضد اضطراب زیر نظر پزشک باشد.
چگونه سندرم پیش از قاعدگی تشخیص داده میشود؟
آزمایش خاصی برای تشخیص قطعی سندروم پیش از قاعدگی وجود ندارد. برای کمک به تشخیص PMS، پزشک ممکن است از شما بخواهد علائم خود طی دو تا سه چرخه قاعدگی را ثبت کنید. روزی را که برای اولین بار متوجه علائم PMS میشوید و روزی که این علائم برطرف میشوند را یادداشت کنید. همچنین حتما روزهایی را که قاعدگی شما شروع میشود و پایان مییابد را مشخص کنید.
البته برخی شرایط مانند سندروم خستگی مزمن، اختلالات تیروئید و اختلالات خلقی مانند افسردگی و اضطراب ممکن است شبیه سندرم پیش از قاعدگی باشند. پزشک ممکن است برای تشخیص دقیقتر، آزمایشهایی مانند آزمایش تیروئید یا آزمون غربالگری خلق و خو را تجویز کند.
روشهای مدیریت سندرم پیش از قاعدگی
روشهای متعددی برای مدیریت علائم PMS وجود دارد. ممکن است لازم باشد برخی افراد چند روش درمانی مختلف را امتحان کنند تا در نهایت روشی را بیابند که علائم آنها را تسکین میدهد.
- مصرف دارو برای PMSزیر نظر پزشک: معمولا میتوان علائم خفیف سندرم پیش از قاعدگی را با داروهای بدون نسخه و مکملها کنترل کرد. مصرف برخی از داروها نیز به تجویز پزشک نیاز دارد. از جمله داروهایی که ممکن است در این دوره توسط پزشک تجویز شوند میتوان به داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، داروهای بهبود خلق و خو و ضد اضطراب و دیورتیکها اشاره کرد.
- تغییر سبک زندگی: با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی میتوان به کاهش درد و مقابله با علائم خلقی مرتبط با PMS کمک کرد. از جمله این راهکارها عبارتند از ورزش منظم، داشتن رژیم غذایی سالم، داشتن خواب کافی، اجتناب از سیگار کشیدن و تمرین آرامسازی بدن مانند یوگا و مدیتیشن.
- مصرف ویتامین، مواد معدنی و مکمل زیر نظر پزشک: برخی از ویتامینها، مواد معدنی و مکملها ممکن است برای تسکین علائم سندروم پیش از قاعدگی مناسب باشند، اما این مکملها را باید زیر نظر پزشک مصرف کرد. از جمله این مکملها میتوان به گل مغربی و کورکومین اشاره کرد.
چه غذاهایی علائم PMS را بدتر یا بهتر میکنند؟
مصرف 4 تا 6 وعده غذایی کوچک طی روز، در دوره پیش از قاعدگی ممکن است به کاهش علائم سندرم پیش از قاعدگی یا میل شدید به غذا کمک کند. برخی پزشکان توصیه میکنند از مصرف محصولات لبنی، قند تصفیه شده و غذاهای پرنمک پرهیز کنید، چرا که ممکن است بر علائم جسمی سندرم پیش از قاعدگی تاثیر منفی بگذارند. همچنین پرهیز از مصرف نمک، کافئین، الکل، شکلات و کربوهیدراتهای ساده ممکن است علائم این عارضه را کاهش دهد.
در مقابل بهتر است مصرف میوهها، سبزیجات، کربوهیدراتهای پیچیده، غذاهای پرفیبر و گوشت کم چرب طی دوره PMS در نظر گرفته شود.
آیا ورزش میتواند علائم PMS را کاهش دهد؟
پژوهشها نشان میدهند که ورزشهای هوازی میتوانند به بهبود علائم سندرم پیش از قاعدگی کمک کنند. هر فعالیتی که ضربان قلب شما را افزایش دهد، ورزش هوازی محسوب میشود. این نوع ورزش با افزایش ترشح مواد شیمیایی به نام اندورفینها به بهبود خلق و خو کمک میکند. همچنین افزایش اندورفین ممکن است به کاهش درد ناشی از سندرم پیش از قاعدگی کمک کند. از جمله ورزشهای هوازی عبارتند از:
- پیادهروی تند
- دویدن
- دوچرخهسواری
- شنا
ورزش نهتنها کمک میکند علائم PMS تسکین پیدا کند، بلکه راهی مهم برای تقویت بدن، کنترل وزن و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای جدی مانند دیابت است. البته بهتر است طی این دوره، در ورزش کردن زیادهروی نکرده و ورزش را بهعنوان روتینی منظم در برنامه زندگی خود جای دهید.
آیا PMS با افزایش سن یا بعد از زایمان تغییر میکند؟
هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد سندرم پیش از قاعدگی در سن خاصی تشدید میشود. پژوهشگران معتقدند بروز علائم PMS در گروههای سنی مختلف تفاوت قابلتوجهی ندارد. برخی افراد باور دارند که با ورود به دهه 40 زندگی، علائم سندرم پیش از قاعدگی آنها شدیدتر میشود، اما این موضوع به علائم مرتبط با پیشیائسگی (مانند گرگرفتگی یا خشکی واژن) مربوط است.
آیا PMS میتواند باعث افسردگی و اضطراب شود؟
سندروم پیش از قاعدگی میتواند با علائمی مانند احساس افسردگی و اضطراب دورهای همراه باشد. نوسانات هورمونی در چرخه قاعدگی میتوانند بر خلقوخو و احساسات تاثیر بگذارند. در برخی افراد، این علائم ممکن است شدیدتر باشد و حتی به شکل شدیدتری مانند اختلال دیسفوریک پیش از قاعدگی (PMDD) بروز کند.
سخن پایانی
اگرچه سندروم پیش از قاعدگی، عارضهای شایع است، اما این موضوع بدان معنا نیست که باید علائم ناخوشایند آن را تحمل کنید. در صورتی که علائم PMS بر سلامت و زندگی شما تاثیر میگذارند، سعی کنید در وهله اول عادتهای خود را تغییر دهید یا در صورت لزوم داروهای بدون نسخه زیر نظر پزشک مصرف کنید. در ادامه اگر این روشها موثر نبودند، برای اطلاع از روش درمانی مناسب با پزشک خود مشورت کنید.
منابع: clevelandclinic، healthline، mayoclinic، emedicine، webmd، nhs
