علائم، علت‌ها و درمان سندرم تورت چیست؟

سندرم تورت (TS) یک اختلال عصبی است که بر مغز و اعصاب تاثیر می‌گذارد. این اختلال باعث حرکات یا صداهای ناگهانی به نام «تیک» می‌شود. تیک‌ها غیرارادی هستند؛ بنابراین فرد مبتلا نمی‌تواند آنها را کنترل یا متوقف کند. سندروم تورت معمولا در اوایل کودکی شروع می‌شود و در بیشتر موارد، تیک‌ها در اواخر نوجوانی یا بزرگسالی خفیف‌تر می‌شوند یا به دفعات کمتری رخ می‌دهند. برای آشنایی بیشتر با علائم این سندرم، علل و روش‌های درمان آن ادامه مطلب را از دست ندهید.  

علائم سندروم تورت چیست؟

سندرم تورت یک اختلال عصبی است که شامل تیک‌های غیرارادی مکرر مانند حرکات فیزیکی و  ایجاد صداهای تکرارشونده می‌شود.

تیک‌ها، اسپاسم‌های عضلانی غیرارادی هستند که شامل حرکات ناگهانی و تکرارشونده یک گروه از عضلات می‌شوند. شایع‌ترین انواع تیک‌ها شامل موارد زیر هستند:

• پلک زدن
• بینی بالا کشیدن
• صوت حلقی به شکل ناله یا خرخر کوتاه
•  ادا درآوردن غیرارادی با صورت
•  در هم کشیدن صورت
• حرکات شانه
• حرکات سر

علائم سندروم تورت چه هستند؟

علائم سندرم تورت در افراد مختلف، متفاوت است. این علائم شامل تیک‌های غیرقابل‌کنترل و  ایجاد صداهای بلند و ناگهانی هستند. معمولا این علائم ابتدا بین سنین 4 تا 6 سالگی ظاهر شده و با تیک‌های عضلانی کوچک در سر و گردن شروع می‌شوند. در نهایت، تیک‌های دیگری ممکن است در تنه (بدن) یا اندام‌ها ظاهر شوند. افرادی که به سندرم تورت مبتلا هستند، هم تیک حرکتی و هم تیک صوتی دارند. علائم این اختلال، معمولا در دوره‌های زیر تشدید می‌شوند:

• هیجان
• استرس
• اضطراب

همچنین علائم در سال‌های اولیه نوجوانی شدیدتر هستند. تیک‌ها براساس نوع طبقه‌بندی می‌شوند؛ تیک‌های حرکتی یا صوتی، مانند اختلال گفتار غیرارادی. همچنین طبقه‌بندی دیگر شامل تیک‌های ساده و پیچیده می‌شود.

تیک‌های ساده معمولا فقط یک گروه عضلانی را درگیر می‌کنند و کوتاه مدت هستند. در مقابل، تیک‌های پیچیده الگوهای هماهنگ از حرکات یا تولید صدا هستند که چندین گروه عضلانی را درگیر می‌کنند.

تفاوت تیک‌های حرکتی و صوتی

تیک‌های حرکتی

تیک‌های صوتی

علت سندروم تورت چیست؟

پژوهشگران علت دقیق سندرم تورت را نمی‌دانند. اما این اختلال به صورت خانوادگی در افراد مبتلا دیده می‌شود و به همین دلیل پژوهشگران معتقدند ممکن است ژنتیک در بروز آن نقش داشته باشد. اختلال در نحوه تجزیه (متابولیزه کردن) نوروترانسمیترها در مغز نیز ممکن است در بروز سندروم تورت نقش داشته باشد. نوروترانسمیترها مانند دوپامین، مواد شیمیایی در مغز هستند که به تنظیم رفتار و حرکت کمک می‌کنند.

از جمله عواملی که خطر ابتلا به سندرم تورت را افزایش می‌دهند، ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• جنسیت: مردان 3 تا 4 برابر بیشتر از زنان در معرض ابتلا به این عارضه هستند.
• سابقه خانوادگی: والدین ممکن است سندروم تورت را به صورت ارثی به فرزندان خود منتقل کنند.
• وضعیت سلامت والدین نوزاد پیش از تولد: کودکانی که والدین آنها سیگار می‌کشیده‌اند یا دچار مشکلات سلامتی بوده‌اند، ممکن است بیشتر در معرض خطر ابتلا به این اختلال قرار داشته باشند. همچنین وزن کم هنگام تولد نیز ممکن است احتمال ابتلا به سندرم تورت را افزایش دهد.

آیا سندروم تورت ارثی است؟

دانشمندان علت دقیق سندرم تورت را نمی‌دانند، اما معتقدند که این اختلال می‌تواند به صورت ژنتیکی به فرزندان منتقل شود.

سندروم تورت در کودکان چگونه بروز می‌کند؟

علائم سندرم تورت معمولا در کودکان بین سنین 5 تا 10 سالگی شروع می‌شود. این علائم معمولا با تیک‌های خفیف و ساده در صورت، سر یا بازوها آغاز می‌شوند. با گذشت زمان، ممکن است کودک انواع مختلفی از تیک‌ها را تجربه کند که دفعات وقوع آنها بیشتر باشد. همچنین ممکن است بخش‌های بیشتری از بدن مانند تنه یا پاها را درگیر کند.

شایع‌ترین علائم سندروم تورت، حرکات عضلانی غیرقابل‌کنترل هستند. این حرکات ممکن است در صورت، گردن، شانه‌ها، تنه یا دست‌ها رخ دهند. چند نمونه از این علائم عبارتند از:

• تکان دادن سر
•  ریز کردن غیرارادی چشم‌ها
• پلک زدن
• بالا انداختن شانه‌ها
• درهم کشیدن چهره
• پرش یا تکان‌های ناگهانی بینی
• ضربه مکرر پا به زمین، پرش پا، خاراندن یا سایر حرکات

تیک‌های پیچیده شامل موارد زیر هستند:

• بوسیدن
• نیشگون گرفتن
• بیرون آوردن زبان یا به هم زدن لب‌ها
• رفتارهای لمسی
• انجام حرکات توهین‌آمیز

سندروم تورت در کودکان ممکن است شامل تیک‌های صوتی مانند موارد زیر باشد:

• صوت حلقی به شکل ناله یا خرخر کوتاه
• ایجاد صدای شبیه پارس سگ
• صدا درآوردن با زبان
•  بالا کشیدن بینی
• ایجاد صداهای شبیه هُو یا هوهو
• گفتن کلمات توهین‌آمیز
• صاف کردن گلو، خرخر کردن یا سرفه کردن
• صداهای جیرجیر
• تولید صدایی شبیه «هیس»
• تف کردن
• سوت زدن
• ایجاد صداهای غرغره‌ای از گلو
• تکرار مداوم صداها یا عبارت‌ها

رفتارهای تیکی با گذشت زمان تغییر می‌کنند. همچنین از نظر تعداد دفعات وقوع نیز متفاوت هستند.

تشخیص سندروم تورت چگونه انجام می‌شود؟

برای تشخیص سندرم تورت، پزشک بررسی می‌کند که تیک‌ها از چه زمانی شروع شده‌اند؛ تیک‌ها باید قبل از 18 سالگی آغاز شده باشند. همچنین کودک باید هم تیک‌های حرکتی و هم تیک‌های صوتی را به مدت بیش از یک سال داشته باشد.

هیچ آزمایش خون یا روش تصویربرداری وجود ندارد که بتوان به کمک آن، سندروم تورت را تشخیص داد. در عوض، پزشک، به دقت سابقه پزشکی و علائم کودک را بررسی می‌کند. همچنین ممکن است پزشک آزمایش‌هایی انجام دهد تا سایر شرایطی را که می‌توانند باعث تیک شوند، رد کند.

عوارض و پیامدهای سندروم تورت

افراد مبتلا به سندرم تورت، اغلب زندگی سالم و فعالی دارند. با این حال، این سندرم معمولا با چالش‌های رفتاری و اجتماعی همراه است که می‌تواند به تصویر ذهنی شما از خودتان آسیب برساند. شرایطی که اغلب با سندروم تورت همراه هستند، عبارتند از:

• اختلال کم توجهی/ بیش فعالی (ADHD)
• اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)
• اختلال طیف اوتیسم
• ناتوانی‌های یادگیری
• اختلالات خواب
• افسردگی
• اختلالات اضطرابی
• درد مرتبط با تیک‌ها، به خصوص سردردها
• مشکلات کنترل خشم

درمان سندروم تورت چیست؟

تیک‌های خفیفی که بر فعالیت‌های روزمره کودک تاثیر نمی‌گذارند، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشند. اما تیک‌های شدید می‌توانند فعالیت در محل کار، مدرسه یا موقعیت‌های اجتماعی را دشوار کنند. برخی تیک‌ها حتی می‌توانند باعث آسیب به خود فرد شوند. در این موارد، مصرف دارو یا رفتار درمانی ممکن است در کنترل علائم سندرم تورت موثر باشند.

داروهای موثر برای کنترل تیک‌ها

برای تیک‌های خفیف، پزشک ممکن است داروهایی را تجویز کند که معمولا برای درمان فشار خون بالا کاربرد دارند. برای تیک‌های شدیدتر، پزشک ممکن است داروهای نورولپتیک (داروهای ضدروان‌پریشی) را توصیه کند که فعالیت دوپامین را در مغز شما محدود می‌کنند. دوپامین، ماده‌ای شیمیایی است که می‌تواند تیک‌ها را افزایش دهد.

همچنین جهت کنترل سایر اختلالات و بیماری‌های همراه تورت، همچون ADHD و OCD ممکن است پزشک از سایر داروها نیز استفاده کند.

رفتاردرمانی سندرم تورت

تیک‌های مرتبط با تورت غیرارادی هستند؛ بنابراین رفتارهایی نیستند که شما یا کودکتان بتوانید آنها را کنترل کنید. اما راهکارهای درمانی جدید به افراد کمک می‌کنند تیک‌ها را مدیریت کرده و اثرات منفی آنها را کاهش دهند. مداخله جامع رفتاری برای تیک‌ها (CBIT) به افراد در موارد زیر کمک می‌کند:

• تشخیص تیک‌ها: گاهی افراد درست قبل از وقوع یک تیک، احساسی را تجربه می‌کنند. با تشخیص این احساس، ممکن است بتوانند تیک را پنهان یا مهار کنند.
• پاسخ به تیک‌ها: انجام کاری جدید و متفاوت هنگام وقوع تیک، پاسخ جایگزین نام دارد. یک عمل ارادی (مانند بستن چشم‌ها) عمل غیرارادی (مانند پلک زدن) را محدود می‌کند.
• کاهش تیک‌ها: هیجان یا اضطراب معمولا تیک‌ها تشدید می‌کند. آرام ماندن و اجتناب از موقعیت‌های استرس‌زا ممکن است دفعات تیک‌ها را کاهش دهد.

سندروم تورت و تاثیر بر تحصیل و کار

افراد مبتلا به سندرم تورت سطح هوشی مشابهی با سایر افراد دارند. با این حال، ممکن است بیشتر در معرض تفاوت‌های یادگیری، ناتوانی در یادگیری یا تاخیر رشدی باشند که بر توانایی آنها در یادگیری تاثیر می‌گذارد.

بسیاری از افراد مبتلا به سندروم تورت، در نوشتن، سازمان‌دهی و توجه کردن مشکل دارند. همچنین ممکن است در پردازش آنچه می‌شنوند یا می‌بینند نیز مشکل داشته باشند. این موضوع می‌تواند بر توانایی فرد برای یادگیری از طریق گوش دادن به معلم یا تماشای او تاثیر بگذارد. حتی ممکن است فرد در سایر حواس خود (مانند احساس لامسه، بو، مزه و حرکت) مشکلاتی داشته باشد که بر یادگیری و رفتار او تاثیر می‌گذارد. کودکان مبتلا به TS ممکن است در مهارت‌های اجتماعی و به دنبال آن تعامل با دیگران دچار اختلال شوند. درنتیجه، این افراد ممکن است در مدرسه به کمک بیشتری نیاز داشته باشند.

سندروم تورت و اختلالات همراه ADHD، OCD

بیشتر افراد مبتلا به سندرم تورت، به بیماری‌های دیگری نیز مبتلا هستند. این بیماری‌ها معمولا شامل اختلالات سلامت روان یا رفتاری می‌شوند که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اختلالات اضطرابی
• اختلال کم توجهی/ بیش فعالی (ADHD)
• اختلال طیف اوتیسم (ASD)
• افسردگی
• ناتوانی در یادگیری
• اختلال وسواس فکری- عملی (OCD)
• اختلال نافرمانی مقابله‌ای (ODD)

آیا سندروم تورت درمان قطعی دارد؟

اگرچه درمان قطعی برای سندرم تورت وجود ندارد، اما راهکارهایی برای کمک به مدیریت تیک‌های ناشی از این عارضه در دسترس هستند. بسیاری از افراد مبتلا به این عارضه، تیک‌هایی دارند که در زندگی روزمره آنها اختلالی ایجاد نمی‌کنند و به هیچ درمانی نیاز ندارند. با این حال، اگر تیک‌ها باعث درد یا آسیب شوند، در مدرسه، کار یا زندگی اجتماعی اختلال ایجاد کنند یا موجب استرس شوند، داروها و رفتاردرمانی می‌توانند راهگشا و کمک‌کننده باشند.

چگونه زندگی روزمره با سندروم تورت را مدیریت کنیم؟

چند راهکار ساده برای مدیریت علائم سندرم تورت وجود دارد به شما یا کودکتان کمک می‌کنند:

• برنامه روزانه منظم با فعالیت بدنی زیاد داشته باشید؛
• برنامه خواب آرام و منظمی در نظر بگیرید- از استفاده از تلفن همراه و سایر دستگاه‌های الکترونیکی قبل از خواب خودداری کنید؛
• تا حد امکان، از قرارگیری در موقعیت‌های استرس‌زا خودداری کنید؛ زیرا استرس ممکن است باعث تشدید تیک‌ها شود؛
• اگر فرزند شما به سندرم تورت مبتلا است، مدرسه او را مطلع کنید تا آگاه باشند و حمایت‌های لازم را از او به عمل آورند.

سندروم تورت در بزرگسالان

سندرم تورت در بزرگسالان معمولا نسبت به دوران کودکی شدت کمتری دارد و در بسیاری از افراد، تیک‌ها پس از بلوغ به‌طور قابل توجهی کاهش می‌یابند. با این حال، در برخی افراد علائم تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند و ممکن است در دوره‌های استرس، خستگی، کم‌خوابی یا اضطراب تشدید شود.

علاوه بر تیک‌ها، برخی بزرگسالان مبتلا ممکن است با اختلالات همراه مانند وسواس، بیش‌فعالی/کم‌توجهی، اضطراب یا افسردگی نیز مواجه باشند که گاهی تاثیر بیشتری بر کیفیت زندگی نسبت به خود تیک‌ها دارند. درمان در صورت نیاز شامل رفتاردرمانی، دارودرمانی و مدیریت اختلالات همراه است. با تشخیص و درمان مناسب، بیشتر بزرگسالان مبتلا به سندرم تورت می‌توانند زندگی شخصی، تحصیلی و شغلی موفق و فعالی داشته باشند.

سخن پایانی

سندروم تورت یک بیماری پیشرونده نیست و به مرور زمان بدتر نمی‌شود. در بسیاری از موارد، این اختلال خفیف است و تیک‌ها به طور خودبه‌خود از بین می‌روند. اگرچه ابتلا به سندرم تورت ممکن است چالش برانگیز باشد، اما وضعیتی قابل مدیریت است. آگاهی، حمایت خانواده و جامعه و بهره‌مندی از کمک متخصصان می‌تواند نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به این عارضه داشته باشد.

منابع: clevelandclinic، healthline، cdc، hopkinsmedicine، mayoclinic، nhs