حمله پانیک، احساسِ ناگهانی ترس شدید است که باعث بروز علائم جسمی مانند تپش قلب، تنفس سریع و تعریق میشود. بسیاری از افراد در طول زندگی تنها یک یا دو بار حمله پانیک را تجربه میکنند، اما برخی دیگر بهطور مکرر و ناگهانی دچار حملات پانیک میشوند به طوری که در ترس مداوم برای شروع یک حمله جدید هستند. در این صورت، به این وضعیت اختلال پانیک اطلاق میشود. اگرچه حملات پانیک به خودی خود تهدیدکننده زندگی نیستند، اما میتوانند ترسناک باشند و کیفیت زندگی را تحتتاثیر قرار دهند. برای آشنایی بیشتر با علائم، دلایل و روشهای کنترل اختلال پانیک ادامه مطلب را از دست ندهید.
حمله پانیک چیست و چه تفاوتی با اضطراب دارد؟
حمله پانیک باعث بروز احساسات ناگهانی و موقتیِ ترس و واکنشهای جسمی شدید در پاسخ به موقعیتهای معمولی و غیر تهدیدکننده میشود. هنگام تجربه حمله پانیک، ممکن است بهشدت عرق کنید، دچار مشکل در تنفس شوید و احساس کنید قلبتان بهشدت میتپد. حتی ممکن است اینطور به نظر برسد که دچار حمله قلبی شدهاید.
حملات پانیک از شاخصههای اصلی ابتلا به اختلال پانیک هستند. اما این حملات ممکن است بهدلیل شرایط دیگری نیز رخ دهند:
- اختلالات اضطرابی
- اختلالات خلقی
- فوبیاها
- اختلالات روانپریشی
- اختلالات مصرف مواد
- اختلالات مرتبط با تروما و استرس
- ابتلا به برخی بیماریها
حملات پانیک به خودی خود خطرناک نیستند و سلامت بدن را تحتتاثیر قرار نمیدهند. اما حملات مکرر ممکن است منجر به کاهش کیفیت زندگی و بروز دیگر مشکلات سلامتی شوند.
نکتهای که باید در نظر گرفت این است که حمله پانیک با حمله اضطرابی تفاوت دارد. تفاوت اصلی این دو عارضه این است که حملات اضطرابی اغلب توسط عوامل استرسزای خاصی تحریک میشوند و ممکن است بهتدریج شدت پیدا کنند. در مقابل، حملات پانیک معمولا بهصورت غیرمنتظره و ناگهانی رخ میدهند.
اضطراب، اغلب باعث بروز علائم جسمی مانند تپش قلب یا احساس گرفتگی معده، تهوع یا استفراغ میشود. اما این علائم معمولا شدت کمتری دارند و مدت زمان طولانیتری نسبت به حمله پانیک ادامه مییابند. در مقابل، حمله پانیک، علائمی بسیار شدید اما کوتاهمدت دارد.
علائم حمله پانیک چیست؟
حمله پانیک بهطور ناگهانی رخ میدهد. علائم این عارضه معمولا ظرف ده دقیقه پس از شروع به اوج میرسند و بعد از مدت کوتاهی از بین میروند. علائم جسمی حمله پانیک به شرح زیر هستند:
- درد قفسهسینه
- تپش قلب
- مشکل در تنفس
- لرزش یا تکان خوردن بدن
- احساس سرما
- تهوع
- تعریق
- گزگز یا بیحسی در انگشتان دست یا پا
هنگام بروز حمله پانیک ممکن است موارد زیر را احساس کنید:
- ترس شدید
- احساس خفگی
- ترس از دست دادن کنترل
- احساس اینکه قرار است بمیرید
- احساس غیرواقعی بودن محیط یا احساس جدا بودن از خود
حملات پانیک ناخوشایند هستند و میتوانند ترسناک باشند. اگر علائم پانیک را تجربه کردید، لازم است نزد پزشک مراجعه کنید. پزشک میتواند این عارضه را تشخیص دهد و اطمینان حاصل کند که علت زمینهای دیگری وجود ندارد.
حمله پانیک چقدر طول می کشد؟
حملات پانیک معمولا بین 5 تا 20 دقیقه طول میکشند، اما حملات برخی افراد ممکن است تا یک ساعت هم ادامه داشته باشد.
علت حمله پانیک چیست؟
متخصصان دقیقا نمیدانند چرا برخی افراد حملات پانیک را تجربه میکنند یا به اختلال پانیک مبتلا میشوند. مغز و سیستم عصبی ما نقش کلیدی در نحوه درک و مدیریت ترس و اضطراب دارند. پژوهشگران معتقدند که اختلال در عملکرد آمیگدال، بخشی از مغز که ترس و سایر احساسات را پردازش میکند، ممکن است ریشه این شرایط باشد. همچنین آنها فکر میکنند که عدم تعادل هورمونهای شیمیایی مانند GABA، کورتیزول و سروتونین میتواند نقش مهمی در بروز پانیک اتک داشته باشد. در صورت داشتن شرایط زیر خطر ابتلا به اختلال پانیک افزایش مییابد:
- سابقه خانوادگی: اگر یکی از بستگان درجه اول شما (والدین، خواهر، برادر یا فرزندان) به این عارضه مبتلا باشند، خطر ابتلای شما به اختلال پانیک 40 درصد افزایش مییابد.
- اختلالات سلامت روان: افرادی که دچار اختلالات اضطرابی، افسردگی یا سایر اختلالات سلامت روان هستند، بیشتر مستعد حملات پانیک می باشند.
- تجربیات نامطلوب دوران کودکی: این تجربیات، رویدادهایی آسیبزا هستند که بین سنین 1 تا 17 سالگی رخ میدهند. این تجربیات ممکن است در ایجاد حملات و اختلالات پانیک نقش داشته باشند.
اغلب، محرکهای مشخصی برای حملات پانیک وجود ندارد. اما افرادی که دچار فوبیا هستند ممکن است از طریق محرکهای فوبیا، پانیک اتک را تجربه کنند. برای مثال، فردی که دچار تریپانوفوبیا (ترس شدید از سوزن) است، ممکن است در صورت نیاز به آزمایش خون، دچار حمله پانیک شود. حتی برای برخی افراد، ترس از داشتن یک حمله پانیک بهتنهایی برای بروز آن کافی است.
تفاوت حمله پانیک و اختلال پانیک
اختلال پانیک، اختلالی اضطرابی است که شامل چندین حمله پانیک غیرمنتظره میشود. یکی از ویژگیهای اصلی اختلال پانیک این است که معمولا حملات بدون هشدار قبلی رخ میدهند و ناشی از یک بیماری روانی یا جسمانی نیستند. همچنین اغلب، محرک مشخصی برای این حملات وجود ندارد. همه افرادی که پانیک اتک را تجربه میکنند، دچار اختلال پانیک نمیشوند.
حمله پانیک چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص حمله پانیک، پزشک درباره علائم و سوابق پزشکی شما سوال میکند. همچنین ممکن است آزمایشهایی را تجویز کند تا بیماریهایی که علائم مشابه پانیک ایجاد میکنند مانند بیماری قلبی، تیروئید و مشکلات تنفسی را رد کند.
اگر علت زمینهای وجود نداشته باشد، پزشک ممکن است بر اساس علائم و عوامل خطر حملات پانیک را تشخیص دهد.
جدا از حملات پانیک، پزشکان برای تشخیص اختلال پانیک از معیارهای راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) کمک میگیرند. زمانی پزشک اختلال پانیک را تشخیص میدهد که شما بهطور مکرر حملات پانیک غیرمنتظره داشته و همچنین به مدت یک ماه یا بیشتر یکی از موارد زیر را تجربه کرده باشید:
- نگرانی مداوم درباره داشتن حملات پانیک بیشتر یا پیامدهای آن؛
- تغییر دادن رفتارهای خود برای اجتناب از موقعیتهایی که فکر میکنید ممکن است باعث بروز حمله پانیک شوند.
این حملات نباید ناشی از اثرات مستقیم یک ماده یا یک بیماری باشند. همچنین نباید ناشی از یک اختلال سلامت روان دیگر مانند فوبیا یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) باشند.
درمان حمله پانیک
برای درمان پانیک اتک از روشهایی مانند رواندرمانی، مصرف دارو زیر نظر پزشک یا ترکیبی از هر دو موثر است. مدت زمان مورد نیاز برای درمان، بهشدت بیماری و پاسخدهی فرد به درمان بستگی دارد.
روان درمانی
رواندرمانی (گفتگو درمانی) مجموعهای از روشهای درمانی است که هدف آنها کمک به فرد برای شناسایی و تغییر احساسات، افکار و رفتارهای ناسالم است. انواع خاصی از رواندرمانی که میتوانند به درمان حملات پانیک و اختلال پانیک کمک کنند، عبارتند از:
- درمان شناختی رفتاری (CBT): در این نوع درمان، شما درباره افکار و احساسات خود با یک متخصص سلامت روان صحبت میکنید. این متخصص با شناسایی محرکهای حمله پانیک کمک میکند که بتوانید طرز فکر، رفتارها و واکنشهای خود را تغییر دهید. با شروع پاسخدهی متفاوت به محرکها، ممکن است حملات کاهش یابند و در نهایت متوقف شوند.
- مواجهه درمانی: این روش شامل مواجهه تدریجی و مکرر- در ذهن یا در واقعیت- با هر چیزی است که باعث بروز حمله پانیک میشود. با گذشت زمان، بهجای اینکه موقعیتی باعث اضطراب و پانیک شود، یاد میگیرید احساسات و رفتار خود را کنترل کنید. در طول این فرآیند، تکنیکهای آرامسازی، مانند تمرینهای تنفسی را برای مدیریت اضطراب خود میآموزید.
مصرف دارو زیر نظر پزشک
از جمله داروهایی که ممکن است به درمان حملات پانیک و اختلال پانیک کمک کنند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
داروهای ضدافسردگی: برخی داروهای ضدافسردگی میتوانند تعداد حملات پانیک را کاهش دهند یا شدت آنها را کمتر کنند. پزشک ممکن است داروهایی از دسته مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) مثل سرترالین (آسنترا) یا مهارکنندههای بازجذب سروتونین- نوراپی نفرین (SNRIs) مثل ونلافاکسین (آلونتا) را تجویز کند.
سرترالین برای درمان اختلال پانیک
سرترالین (آسنترا) یک داروی ضدافسردگی است که برای درمان افسردگی و سایر اختلالات سلامت روان کاربرد دارد و باید زیر نظر پزشک مصرف شود. از این دارو برای درمان اختلال پانیک نیز استفاده میشود.
سرترالین به دسته مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) تعلق دارد و عملکرد آن افزایش سطح سروتونین (یک ماده شیمیایی در مغز که خلق و خو را کنترل میکند) است. زمانی که سطح سروتونین در بدن طبیعی باشد، شما احساس آرامش و شادی بیشتری خواهید داشت.
داروهای ضد اضطراب: معمولا پزشک بنزودیازپینها را برای درمان و پیشگیری از حملات پانیک تجویز میکند. این داروها به کاهش اضطراب کمک میکنند، اما پتانسیل وابستگی دارند. به همین دلیل، با احتیاط باید مصرف شوند.
درمان پانیک چقدر طول میکشد؟
روشهای درمانی موجود به کاهش شدت و تعداد حملات پانیک کمک میکنند و باعث بهبود عملکرد شما در زندگی روزمره میشوند. بسته به اینکه کدام روش درمانی برای مدیریت پانیک اتک انتخاب میشود، مدت زمان درمان متفاوت خواهد بود:
- رواندرمانی: نتایج حاصل از رواندرمانی برای بهبود حملات پانیک به زمان و تلاش نیاز دارد. ممکن است طی چند هفته علائم حملات پانیک کاهش یابد و این علائم طی چند ماه از بین بروند. در این صورت، لازم است جلساتی منظم برای اطمینان از تحت کنترل بودن این حملات یا درمان عود مجدد آنها برنامهریزی گردد.
- داروها: داروها به کاهش علائم مرتبط با حملات پانیک کمک میکنند که باید زیر نظر پزشک مصرف شوند. بعد از شروع مصرف دارو، ممکن است چند هفته طول بکشد تا بهبود علائم خود را مشاهده کنید.
در زمان حمله پانیک چه کار کنیم؟
روشی برای متوقف کردن فوری یک حمله پانیک بلافاصله پس از شروع آن وجود ندارد. با این حال میتوانید اقداماتی برای مدیریت علائم تا زمان فروکش کردن حمله انجام دهید:
| تمرین تنفس عمیق | تنفس سریع یکی از علائم حملات پانیک است که میتواند ترس را افزایش دهد. به همین دلیل، تنفس عمیق میتواند علائم پانیک را در طول حمله کاهش دهد. برای این کار، تا حد امکان به آرامی، عمیق و ملایم از بینی خود نفس بکشید و به آرامی از دهان خارج کنید. چشمان خود را ببندید و روی تنفس خود تمرکز کنید. |
| پذیرش حمله پانیک | دانستن اینکه دچار حمله پانیک شدهاید- و نه یک وضعیت تهدیدکننده سلامت- میتواند به مدیریت ترسی که تجربه میکنید، کمک کند. به خود یادآوری کنید که این حمله موقت و گذرا خواهد بود. |
| شل کردن عضلات | حملات اضطرابی میتوانند باعث تنش عضلانی شوند. بنابراین بهتر است روی شل کردن عضلات خود تمرکز کنید تا تنش کاهش یابد و در لحظه حضور داشته باشید. |
| تمرین ذهن آگاهی | حمله پانیک ممکن است باعث شود احساس کنید از واقعیت یا بدن خود جدا شدهاید. بنابراین بهتر است ذهن آگاهی را تمرین کنید و روی زمان حال تمرکز کنید تا بتوانید افکار خود را متمرکز کرده و خود را آرام کنید. |
در صورت تجربه حملات پانیک مکرر، بهتر است با پزشک متخصص مشورت کنید.
حمله پانیک در خواب
حمله پانیک در خواب که به آن حمله پانیک شبانه نیز گفته میشود، ممکن است بدون علت مشخصی رخ دهد و شما را از خواب بیدار کند. مانند حمله پانیک در طول روز ممکن است عرق کنید، ضربان قلبتان سریع شود، لرزش داشته باشید، نفس کم بیاورید یا بهسختی نفس بکشید. همچنین ممکن است احساس گرگرفتگی یا سرما کنید، سرگیجه داشته باشید و یا احساس نزدیک بودن فاجعهای را تجربه کنید.
حملات پانیک در خواب معمولا تنها چند دقیقه طول میکشند، اما احتمال دارد مدتی طول بکشد تا آرام شوید و دوباره به خواب بروید. افرادی که در خواب دچار حمله پانیک میشوند، ممکن است در طول روز هم پانیک اتک را تجربه کنند. حمله پانیک در خواب را نیز میتوان با کمک درمان شناختی رفتاری (CBT) یا مصرف دارو زیر نظر پزشک درمان کرد.
آیا بیماری پانیک خطرناک است؟
اگرچه حملات پانیک ترسناک هستند، اما خطرناک نیستند. در واقع پانیک اتک هیچ آسیب جسمی به شما وارد نمیکند. باید توجه داشت که بیشتر علائم پانیک مشابه شرایط یا مشکلات سلامتی دیگر هستند و ممکن است همواره در حال تجربه حمله پانیک نباشید. برای مثال، اگر فشار خون بسیار پایینی داشته باشید، ممکن است دچار تپش قلب شوید.
اگر علائم حمله پانیک را تجربه میکنید، بهتر است نزد پزشک مراجعه کنید. پزشک از شما درباره علائمتان سؤال میپرسید، اینکه هر چند وقت یکبار آنها را تجربه میکنید و چه مدت است که این علائم را دارید. همچنین ممکن است معاینه فیزیکی را برای رد سایر شرایط انجام دهد.
سخن پایانی
حملات پانیک میتوانند برای فرد ناراحتکننده و آزاردهنده باشند. اگرچه این حملات باعث آسیب جسمی نمیشوند، اما ممکن است بر سلامت روان تاثیر بگذارند. در صورت تجربه پانیک اتک، بهتر است این موضوع را بدون خجالت با پزشک خود در میان بگذارید تا او به شما کمک کند بر ترس و اضطرابهایی که باعث حملات میشوند، غلبه کنید. پزشک ممکن است راهکارهایی مانند رواندرمانی یا مصرف دارو را برای درمان این حملات توصیه کند.
منابع: clevelandclinic، mayoclinic، nhs.uk
