افسردگی فصلی که با نام اختلال عاطفی فصلی (SAD) نیز شناخته میشود، با تغییر فصلها بروز پیدا میکند و اغلب در اواخر پاییز شروع میشود. علائم این نوع افسردگی شامل احساس غمگینی، کمبود انرژی، از دست دادن علاقه به فعالیتهای معمول، خواب بیش از حد و افزایش وزن است. خوشبختانه راهکارهایی برای درمان آن وجود دارد که نوردرمانی، روان درمانی و مصرف داروهای ضدافسردگی شامل آنها میشود. در ادامه مطلب به صورت دقیق با انواع افسردگی فصلی، علائم و راهکارهای درمان آنها آشنا میشویم.
افسردگی فصلی چیست؟
اختلال عاطفی فصلی (SAD) نوعی افسردگی است که با تغییر فصل اتفاق میافتد. علائم این افسردگی در اواخر پاییز یا اوایل زمستان تشدید میشوند و سپس با فرا رسیدن روزهای آفتابیتر در بهار پایان مییابند.
همچنین افراد ممکن است نوع خفیفی از SAD را تجربه کنند که با نام «افسردگی خفیف زمستانی» شناخته میشود. اما افسردگی فصلی، عارضهای فراتر از این حالت است و برخلاف افسردگی خفیف زمستانی بر زندگی روزمره، از جمله احساسات و افکار فرد تاثیر میگذارد.
افسردگی فصلی پاییز
بیشتر افراد مبتلا به افسردگی فصلی، علائم این بیماری را در اوایل پاییز یا ماههای اول زمستان تجربه میکنند. این عارضه انرژی شما را تحلیل میبرد و باعث بدخلقی میشود. البته این علائم اغلب در ماههای بهار و تابستان برطرف میشوند. روشهای درمان افسردگی فصلی میتواند شامل نوردرمانی، روان درمانی و مصرف دارو زیر نظر پزشک باشد.
افسردگی فصلی بهار
برخی افراد ممکن است در طول فصل بهار دچار افسردگی فصلی شوند. این نوع افسردگی معمولا به دلیل افزایش نور روز و گرما، عدم تعادل مواد شیمیایی مغز و آلرژی فصلی رخ میدهد. با طولانیتر شدن روزها و نزدیک شدن به فصل بهار افراد ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
- خلق و خوی پایین که میتواند شامل احساس مداوم غم و ناامیدی باشد؛
- علاقه کم یا عدم علاقه به فعالیتهای معمول؛
- دشواری در یافتن انگیزه برای کارهای روزمره؛
- تغییر سطح انرژی مانند بیحالی یا بیقراری؛
- بیخوابی و سایر مشکلات خواب؛
- مشکل در تمرکز؛
- کاهش اشتها و وزن؛
- بیقراری یا تحریکپذیری غیرمعمول، احساس خشم یا پرخاشگری؛
- افکار مربوط به مرگ، مردن یا خودکشی.
برای مدیریت علائم افسردگی فصلی بهار معمولا راهکارهایی مانند رعایت بهداشت خواب، خنک ماندن، انجام فعالیت بدنی، مدیتیشن، ارتباط با دیگران و داشتن رژیم غذایی متعادل و در صورت عدم درمان، مصرف دارو زیر نظر پزشک پیشنهاد میشود.
افسردگی فصلی تابستان
برخی افراد به نوع نادری از افسردگی فصلی مبتلا میشوند که افسردگی تابستانی نام دارد. این نوع افسردگی در اواخر بهار یا اوایل تابستان شروع میشود و در پاییز پایان مییابد. با این حال افسردگی فصلی تابستان در مقایسه با افسردگی فصلی که معمولا در زمستان رخ میدهد، کمتر شایع است.
افسردگی فصلی زمستان
افسردگی فصلی که با شروع فصل زمستان و کاهش میزان نور مرتبط است، افسردگی فصلی زمستان نام دارد. فرض میشود یکی از دلایل ابتلا به این افسردگی، کاهش نور در پاییز و زمستان است. در نتیجه مغز سروتونین کمتری تولید میکند. سروتونین مادهای شیمیایی است که به کنترل خلق و خو کمک میکند. زمانی که این ماده در بدن کاهش یابد، منجر به افسردگی همراه با خستگی و کاهش یا افزایش وزن میشود.
علت افسردگی فصلی چیست؟
پژوهشگران هنوز به طور دقیق نمیدانند چه چیزی باعث این اختلال میشود. اگر فردی مستعد ابتلا به این افسردگی باشد، کمبود نور خورشید ممکن است این عارضه را تحریک کند. چند مورد از عوامل احتمالی ابتلا به افسردگی فصلی عبارتند از:
- تغییر ساعت زیستی: زمانی که نور خورشید کمتر میشود، ساعت زیستی بدن تغییر میکند. این ساعت درونی، خلق و خو، خواب و هورمونهای شما را تنظیم میکند. وقتی این ساعت تغییر کند، از برنامه روزانهای که به آن عادت داشتهاید، خارج میشوید و نمیتوانید خود را با تغییرات روز سازگار کنید.
- عدم تعادل مواد شیمیایی مغز: یکی از مواد شیمیایی مغز، سروتونین نام دارد که به داشتن احساس شادی کمک میکند. اگر فردی در معرض خطر افسردگی فصلی باشد، ممکن است نسبت به قبل سروتونین کمتری در بدن او ترشح شود. از آنجا که نور خورشید به تنظیم سروتونین کمک میکند، کمبود نور خورشید در زمستان میتواند وضعیت را بدتر کند. در نتیجه ممکن است سطح سروتونین بیشتر کاهش یابد و منجر به افسردگی شود.
- کمبود ویتامین D: سطح سروتونین با وجود ویتامین D افزایش مییابد. از آنجا که نور خورشید به تولید ویتامین D کمک میکند، کاهش نور خورشید در زمستان میتواند منجر به کمبود ویتامین D شود. این تغییر ممکن است بر سطح سروتونین و خلق و خوی شما تاثیر بگذارد.
- افزایش ملاتونین: ملاتونین، مادهای شیمیایی است که بر الگوهای خواب و خلق و خو تاثیر میگذارد. کمبود نور در برخی افراد ممکن است باعث تولید بیش از حد ملاتونین شود و به دنبال آن در طول زمستان احساس بیحالی و خوابآلودگی کنند.
- افکار منفی: افراد مبتلا به افسردگی فصلی اغلب دچار استرس، اضطراب و افکار منفی درباره زمستان هستند. پژوهشگران مطمئن نیستند که این افکار منفی علت این اختلال هستند یا نتیجه آن.
درمان افسردگی فصلی
پزشک درباره گزینههای درمانی این اختلال با شما صحبت میکند. شاید برای درمان این عارضه، نیاز به ترکیبی از درمانها باشد:
- نوردرمانی: نوردرمانی با نور شدید و با استفاده از یک لامپ مخصوص میتواند به درمان افسردگی فصلی کمک کند.
- درمان شناختی- رفتاری (CBT): CBT، نوعی روان درمانی است. پژوهشها نشان دادهاند که این روش افسردگی فصلی را به طور موثری درمان میکند و ماندگارترین اثر را در میان همه رویکردهای درمانی دارد.
- داروهای ضد افسردگی: گاهی پزشک، برای درمان افسردگی فصلی دارو توصیه میکند که ممکن است به تنهایی یا همراه با نوردرمانی توصیه شود.
- گذراندن وقت در فضای باز: دریافت بیشتر نور خورشید میتواند به بهبود علائم این اختلال کمک کند. سعی کنید در طول روز از خانه خارج شوید. همچنین میزان نوری که وارد خانه یا محل کارتان میشود را افزایش دهید.
- ویتامین D: مکمل ویتامین D ممکن است به بهبود علائم افسردگی فصلی کمک کند. پیش از شروع مصرف این مکمل، با پزشک خود مشورت کنید.
داروی ضد افسردگی فصلی
دستهای از داروها که مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) نام دارند، میتوانند این اختلال را درمان کنند. این داروها با تنظیم سطح سروتونین در بدن، خلق و خوی شما را بهبود میدهند. چند نمونه از این داروها عبارتند از:
این دو دارو که توسط شرکت داروسازی اکتوورکو تولید میشوند، برای کمک به درمان افسردگی کاربرد دارند و حتما باید درصورت صلاحدید پزشک و تحت نظر وی مصرف شوند.
افسردگی فصلی چقدر طول میکشد؟
به طور کلی دو نوع افسردگی فصلی وجود دارد:
- شروع در پاییز: به این افسردگی، افسردگی زمستانی نیز گفته میشود. علائم افسردگی از اواخر پاییز تا اوایل زمستان شروع میشود و علائم آن در ماههای تابستان کاهش مییابد.
- شروع در بهار: به این نوع افسردگی، افسردگی تابستانی نیز گفته میشود. علائم افسردگی تابستانی از اواخر بهار تا اوایل تابستان شروع میشوند و تا اوایل پاییز ادامه دارند. این نوع افسردگی، بسیار نادر است.
درمان خانگی افسردگی فصلی
در کنار برنامه درمانی که پزشک برای بهبود این اختلال پیشنهاد میدهد، میتوانید از راهکارهای زیر نیز برای بهبود علائم این بیماری استفاده کنید:
- محیط اطراف خود را آفتابیتر و روشنتر کنید: پردهها را کنار بزنید و هنگام حضور در خانه یا محل کار، نزدیک به پنجرهها بنشینید.
- بیرون بروید: پیادهروی طولانی بروید و تا جای ممکن از نور خورشید بهرهمند شوید. حتی در روزهای سرد یا ابری، نور فضای باز میتواند کمککننده باشد، به ویژه اگر طی دو ساعت اول بعد از بیدار شدن در صبح، مدتی را در بیرون از منزل بگذرانید.
- به طور منظم ورزش کنید: ورزش و سایر انواع فعالیتهای بدنی به کاهش استرس و اضطراب کمک میکند که هر دو میتوانند علائم افسردگی فصلی را کاهش دهند. آمادگی جسمانیِ بیشتر، میتواند باعث شود احساس بهتری نسبت به خودتان داشته باشید و این موضوع میتواند خلق و خوی شما را بهبود دهد.
- الگوی خواب منظمی داشته باشید: زمان مشخصی را برای بیدار شدن و رفتن به رختخواب در نظر بگیرید. به ویژه با شروع پاییز و زمستان، چرت زدن و خوابیدن بیش از حد را کاهش دهید.
علائم افسردگی فصلی
علائم این اختلال ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- احساس بیحالی، غمگینی یا افسردگی در بیشتر ساعات روز، تقریبا هر روز
- از دست دادن علاقه به فعالیتهایی که زمانی از آنها لذت میبردید
- داشتن انرژی پایین و احساس کندی
- داشتن مشکلاتی مانند خواب بیش از حد
- میل شدید به کربوهیدراتها، پرخوری و افزایش وزن
- داشتن مشکل در تمرکز
- احساس ناامیدی، بیارزشی یا گناه
- داشتن افکاری مبنی بر نخواستن ادامه زندگی
علائم اختصاصی افسردگی فصلی به تفکیک فصلها نیز به شرح جدول زیر است:
| علائم افسردگی فصلی پاییز و زمستانی | علائم افسردگی فصلی بهاری و تابستانی |
| خواب بیش از حد | مشکل در خواب (بیخوابی) |
| تغییر اشتها به ویژه میل شدید به غذاهای پرکربوهیدرات | کاهش اشتها |
| افزایش وزن | کاهش وزن |
| خستگی یا انرژی پایین | بیقراری یا اضطراب و افزایش تحریکپذیری |
عوارض افسردگی فصلی
مانند سایر انواع افسردگیها، اگر افسردگی فصلی درمان نشود، ممکن است بدتر شده و منجر به بروز مشکلاتی شود. از جمله این مشکلات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کنارهگیری از اجتماع
- مشکلات تحصیلی یا شغلی
- سوء مصرف مواد
- سایر اختلالات سلامت روان مانند اضطراب یا اختلالات خوردن
- افکار یا رفتارهای خودکشی
نوردرمانی افسردگی فصلی
یکی از روشهای درمان افسردگی فصلی در زمستان، نوردرمانی است. این روش شامل استفاده از یک جعبه نور تخصصی برای شبیهسازی نور طبیعی است. به این صورت که طی فصل زمستان هر روز به مدت حداقل 30 دقیقه از آن استفاده میشود.
عوارض جانبی نوردرمانی ممکن است شامل سرگیجه، خستگی چشم یا سردرد باشد. اگر فردی شرایط زیر را دارد، بهتر است از نوردرمانی اجتناب کند:
- دچار برخی بیماریهای چشمی باشد؛
- به تازگی جراحی چشم انجام داده باشد؛
- به دلیل مصرف داروهای دیگر به نور حساس باشد؛
- دچار اختلال دوقطبی باشد.
یک گزینه درمانی مشابه دیگر، شبیهساز طلوع خورشید است. این دستگاه از نوری استفاده میکند که با تایمر فعال میشود تا طلوع خورشید را تقلید کرده و به تحریک ساعت زیستی بدن کمک کند. نوردرمانی فقط باید تحت نظر پزشک و با استفاده از دستگاههای تاییدشده انجام شود. این درمان ممکن است در ترکیب با سایر روشهای درمانی مانند داروها بهترین اثر را داشته باشد.
درمان افسردگی فصلی در زنان
درمان افسردگی فصلی در زنان معمولا شامل نوردرمانی، رواندرمانی بهویژه درمان شناختی–رفتاری و دارو درمانی در موارد متوسط تا شدید است. در کنار آن اصلاح سبک زندگی مانند قرار گرفتن در معرض نور طبیعی، فعالیت بدنی منظم و تنظیم خواب توصیه میشود. در زنان باید شرایط ویژهای مانند بارداری، شیردهی، نوسانات هورمونی و احتمال اختلال دوقطبی پیش از انتخاب درمان مدنظر قرار گیرد.
سخن پایانی
اختلال عاطفی فصلی (SAD) نوعی افسردگی است که هر سال در یک فصل مشخص، معمولا زمستان، رخ میدهد. علائم این عارضه میتواند شامل کمبود انرژی و احساس ناامیدی باشد. البته خوشبختانه راهکارهای متعددی برای درمان افسردگی فصلی وجود دارد که پزشک در این زمینه بیشتر شما را راهنمایی میکند.
منابع: clevelandclinic، mayoclinic، healthline، webmd، hopkinsmedicine، healthline
