دیابت شیرین (Diabetes mellitus) مجموعه‌ای از اختلالات متابولیک است که با هیپرگلیسمی یا همان سطوح بالای گلوکز در خون، به دلیل نقص در تولید یا کارایی انسولین، تعریف می‌شود. هیپرگلیسمی مزمن ناشی از دیابت می‌تواند منجر به آسیب پایدار، ناتوانی و اختلال عملکرد در اندام های متعدد، به‌ویژه چشم‌ها، کلیه‌ها، اعصاب، قلب و رگ‌های خونی شود. جمعیت مبتلایان به دیابت در جهان در سال ۲۰۲۱ بالغ بر ۵۳۷ میلیون نفر برآورد شده است و پیش‌بینی‌ها حاکی از افزایش این رقم به ۶۴۳ میلیون نفر تا سال ۲۰۳۰ و ۷۸۳ میلیون نفر تا سال ۲۰۴۵ است.
درمان تغذیه‌ای پزشکی یکی از اجزای ضروری مدیریت دیابت محسوب می‌شود. تأکید بر تعادل درشت مغذی‌ها، به حداقل رساندن دریافت کربوهیدرات، کاهش شاخص گلیسمی و اتخاذ یک رژیم غذایی کلی سالم، از راهبردهای کلیدی در درمان تغذیه‌ای پزشکی برای دیابت هستند. اگرچه پذیرفته شده است که کیفیت چربی رژیم غذایی در مقایسه با مقدار چربی مصرف‌شده، تأثیر بیشتری بر حساسیت به انسولین و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ دارد، انجمن قلب آمریکا توصیه می‌کند که اسیدهای چرب اشباع نباید بیش از ۶ درصد از کل انرژی دریافتی را تشکیل دهند. مطالعات نشان داده است که جایگزینی اسیدهای چرب اشباع در رژیم غذایی با اسیدهای چرب غیراشباع منجر به بهبود کنترل قند خون و کاهش مقاومت به انسولین می‌شود.
امگا-۳ نوعی اسید چرب ضروری است که بدن انسان قادر به تولید آن نیست و باید از طریق غذا یا مکمل دریافت شود. مهم‌ترین انواع آن شامل EPA و DHA هستند که بیشتر در ماهی‌های چرب یافت می‌شوند. این اسیدهای چرب به دلیل خواص ضدالتهابی و محافظت از قلب، توجه زیادی را به خود جلب کرده‌اند. دریافت اسیدهای چرب امگا-۳ از طریق رژیم غذایی در پیشگیری و بروز اختلالات مزمن بسیار مهم تلقی می‌شود. اسیدهای چرب غیراشباع موجود در امگا- ۳ با داشتن پیوند دوگانه در ساختار خود به داشتن تأثیرات مفید بر سلامتی معروف هستند. این اسید های چرب با اعمال اثرات ضدالتهابی، آنتی‌اکسیدانی و ضدچربی‌خون، به تنظیم سطح قند خون و پروفایل لیپیدی در افراد مبتلا به انواع دیابت کمک می‌کنند. علاوه بر این، بروز حوادث قلبی-عروقی و مرگ‌ومیر مرتبط با دیابت را کاهش می‌دهند.
یکی از مشکلات اصلی در دیابت نوع ۲، «مقاومت به انسولین» است؛ یعنی سلول‌های بدن به‌خوبی به انسولین پاسخ نمی‌دهند و قند خون افزایش می‌یابد. پژوهشگران معتقدند التهاب مزمن و اختلال در عملکرد سلول‌ها در این فرایند نقش دارند. امگا-۳ می‌تواند با کاهش التهاب و بهبود عملکرد غشای سلولی، تا حدی حساسیت به انسولین را بهبود دهد.
مطالعات مختلف نشان داده‌اند که اسیدهای چرب امگا-۳ می‌توانند از طریق مکانیسم‌های گوناگون در کاهش مقاومت به انسولین نقش مؤثری ایفا کنند. این ترکیبات با کاهش التهاب مزمن، بهبود عملکرد گیرنده‌های انسولین، افزایش سیالیت غشای سلولی و تعدیل مسیرهای پیام‌رسانی متابولیک، موجب افزایش حساسیت سلول‌ها به انسولین می‌شوند. علاوه بر این، امگا-۳ با کاهش استرس اکسیداتیو و تنظیم ترشح آدیپوکاین‌ها در بافت چربی، در بهبود متابولیسم گلوکز و کاهش مقاومت به انسولین مؤثر است.
در مطالعات مختلف، دوز مصرفی اسیدهای چرب امگا-۳ برای بهبود مقاومت به انسولین معمولاً بین ۱ تا ۴ گرم در روز گزارش شده است. برخی کارآزمایی‌های بالینی نشان داده‌اند که مصرف روزانه حدود 1 تا ۴ گرم امگا-۳ می‌تواند موجب بهبود شاخص‌های حساسیت به انسولین، کاهش التهاب و بهبود متابولیسم گلوکز شود. با این حال، مصرف امگا-۳ باید بر اساس شرایط فردی و تحت توصیه و نظر پزشک انجام شود.
در نهایت می‌توان گفت امگا-۳ یک دوست مفید برای بیماران دیابتی است؛ نه به این دلیل که مستقیماً قند خون را درمان می‌کند، بلکه چون از قلب، عروق و سلامت متابولیک بدن حمایت می‌کند. افزودن امگا-۳ به رژیم غذایی، انتخابی هوشمندانه برای بسیاری از افراد مبتلا به دیابت خواهد بود.
دکترشراره محمدی(داروساز)
