چاقی یک بیماری جدی و مزمن است که ناشی از انباشته شدن چربی بیش از حد در بدن می باشد. چاقی تنها دغدغه ای برای زیبایی نیست؛ بلکه یک بیماری است که خطر ابتلا به بسیاری از بیماری ها مانند بیماری های قلبی، دیابت، فشار خون بالا، کلسترول بالا، بیماری های کبدی، آپنه خواب و برخی انواع سرطان را افزایش می دهد.
احتمال ابتلا به بیماری های زیر در افراد مبتلا به چاقی بیشتر است:
- قند خون بالا یا دیابت؛
- فشار خون بالا؛
- کلسترول و تری گلیسیرید بالا (دیسلیپیدمی یا چربی خون بالا)؛
- حمله قلبی به دلیل بیماری عروق کرونر قلب، نارسایی قلبی و سکته مغزی؛
- مشکلات استخوانی و مفاصل. وزن زیاد فشار بیشتری بر استخوان ها و مفاصل وارد کرده و میتواند منجر به آرتروز شود، بیماریای که باعث درد و سفتی مفاصل میشود.
- آپنه خواب و مشکلات تنفسی حین خواب که منجر به احساس خستگی در طول روز یا بی خوابی، تمرکز پایین و بروز مشکلات در محل کار می شود.
- سنگ کیسه صفرا و مشکلات کبدی؛
- برخی از سرطان ها.
دلایل چاقی چیست؟
چاقی اغلب ناشی از عوامل ارثی، فیزیولوژیکی و محیطی، همراه با رژیم غذایی، فعالیت بدنی و انتخابهای ورزشی است.
اگرچه عوامل ژنتیکی، رفتاری، متابولیکی و هورمونی بر وزن بدن تاثیر می گذارند، اما چاقی زمانی اتفاق میافتد که کالری دریافتی نسبت به کالری که از طریق فعالیتهای روزانه و ورزش میسوزانید، بیشتر باشد. بدن کالریهای اضافی را به صورت چربی ذخیره میکند.
در آمریکا اکثر مردم به دلیل مصرف بیش از حد فست فودها و نوشیدنیهای پرکالری، رژیم های غذایی پر کالری دارند. افراد مبتلا به چاقی اغلب قبل از سیر شدن کالری بیشتری مصرف می کنند، زودتر احساس گرسنگی می کنند یا به دلیل استرس و اضطراب بیشتر غذا می خورند.
بسیاری از افرادی که در کشورهای غربی زندگی میکنند، مشاغلی دارند که شامل فعالیت فیزیکی کمتری می شود، بنابراین کالری سوزی چندانی ندارند. حتی فعالیتهای روزانه نیز به لطف امکاناتی مانند کنترل های از راه دور، پله برقی و آسانسور، خرید آنلاین، رستورانها و بانکهای اینترنتی، کمتر شده و در نتیجه مقدار کالری کمتری مصرف می شود.
برای تعیین اینکه آیا وزن فرد، ریسک ابتلا به بیماریهای مرتبط با چاقی را افزایش میدهد یا خیر، سه روش وجود دارد:
- شاخص توده بدنی (BMI)؛
- اندازه دور کمر؛
- سایر عوامل خطری که فرد دارد (هر عاملی که احتمال ابتلا به یک بیماری را افزایش میدهد).
در ادامه به بررسی هر سه مورد می پردازیم.
شاخص توده بدنی
شاخص توده بدنی اغلب یک عامل قابل اعتماد برای تشخیص اضافه وزن در فرد است. BMI سطح چربی بدن را نسبت به قد و وزن اندازه گیری می کند.
نقطه شروع 25 است؛ هرچه شاخص توده بدنی بالاتر باشد، خطر ابتلا به مشکلات سلامت مرتبط با چاقی نیز بیشتر می شود. این بازههای شاخص توده بدنی برای توصیف سطوح خطر استفاده میشوند:
- اضافه وزن (نه چاقی)، اگر BMI بین 25 تا 9/29 باشد.
- چاقی رده ۱ (خطر کم)، اگر BMI بین 30 تا 9/34 باشد.
- چاقی رده ۲ (خطر متوسط)، اگر BMI بین 35 تا 9/39 باشد.
- چاقی رده ۳ (خطر بالا)، اگر BMI برابر یا بیشتر از 40 باشد.
وب سایت های زیادی وجود دارند که با وارد کردن قد و وزنتان می توانند BMI شما را محاسبه کنند.
شاخص توده بدنی ابزاری جهت ارزیابی برای افراد است؛ اما میزان چربی بدن را اندازه گیری نمی کند. متخصص می تواند وضعیت سلامت و خطرات احتمالی را بررسی کند.
اندازه دور کمر
زنان و مردانی که اندازه کمرشان به ترتیب بیشتر از ۸۹ و 102 سانتیمتر است، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماریهای قلبی و دیابت نوع ۲ هستند. افرادی که بدنهای “سیبی شکل” (کمر بزرگتر از باسن) دارند نیز در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماریها هستند.
عوامل خطر
داشتن یک عامل خطر برای یک بیماری به این معنی نیست که شما به آن بیماری مبتلا خواهید شد. اما احتمال ابتلا به آن را افزایش میدهد. برخی از عوامل خطر، مانند سن، نژاد یا سابقه خانوادگی، قابل تغییر نیستند.
هرچه عوامل خطر بیشتری داشته باشید، احتمال ابتلا به بیماری یا مشکل سلامتی در شما بیشتر است.
اگر چاق هستید و این عوامل خطر را دارید، خطر ابتلا به سایر بیماری ها مانند بیماری قلبی، سکته مغزی و مشکلات کلیوی افزایش مییابد:
- فشار خون بالا؛
- کلسترول یا تری گلیسرید بالا؛
- قند خون بالا ( که می تواند نشانه دیابت باشد).
توجه داشته باشید که عوامل زیر بهتنهایی خطر بیماری قلبی یا سکته مغزی ناشی از چاقی محسوب نمیشوند:
- ابتلای یکی از اعضای خانواده به بیماری قلبی قبل از ۵۰ سالگی؛
- نداشتن فعالیت بدنی و سبک زندگی کمتحرک؛
- مصرف سیگار یا دیگر محصولات دخانی.
راه های درمان چاقی
هدف از درمان چاقی، رسیدن به وزن سالم و حفظ آن است. وزن مناسب سلامت کلی را بهبود میبخشد و خطر ابتلا به عوارض مرتبط با چاقی را کاهش میدهد.
اولین هدف درمانی معمولاً کاهش وزن متوسط است؛ یعنی بتوانید چیزی بین 5 تا 10 درصد از وزن کل بدنتان را کم کنید. برای مثال اگر شما 91 کیلوگرم وزن داشته باشید، برای بهبود سلامت خود فقط باید حدود 5/4 تا 9 کیلوگرم وزن کم کنید. البته هرچه وزن بیشتری از دست بدهید، مزایای آن برای شما بیشتر خواهد بود.
تمام برنامههای کاهش وزن مستلزم تغییر عادات غذایی و فعالیت بیشتر توسط فرد هستند. روش درمانی مناسب برای شما به وزن، سلامت کلی و تمایل شما برای پایبندی به آن برنامه بستگی دارد.
کلام آخر
خبر خوب اینجاست که تنها با چند کیلو کاهش وزن می توانید از بروز خطرات مرتبط با چاقی پیشگیری کنید. با تغییر سبک زندگی بسیاری از این عوامل خطر قابل کنترل هستند. حفظ رژیم غذایی سالمتر، افزایش فعالیت بدنی و تغییرات رفتاری میتواند به شما در کاهش وزن کمک کند. استفاده از دارو ها و سایر روش های کاهش وزن، زیر نظر متخصص، نیز در دسترس است.
پزشک میتواند به شما برای شروع یک برنامه کاهش وزن کمک کند. هدف اولیه از دست دادن ۵ تا ۱۰ درصد از وزن فعلی است تا بتوانید خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با چاقی را به طور قابل توجهی کاهش دهید.
