نقش غده تیروئید در بدن چیست؟

غده تیروئید، که در جلوی گردن قرار دارد، ساختاری پروانه‌ای شکل با ابعادی در حدود پنج سانتیمتر دارد. این غده مسئول کنترل متابولیسم (سوخت و ساز) بدن است.

تیروئید بخشی از سیستم غدد درون ریز است که وظیفه تولید هورمون هایی را دارد که در کنترل بسیاری از فرایند ها در بدن ما نقش دارند.

وظیفه غده تیروئید چیست؟

غده تیروئید هورمون های زیر را تولید و ترشح می کند:

• تیروکسین (T4): هورمون اصلی که تیروئید شما تولید و ترشح می‌کند، تیروکسین (T4) است. با اینکه تیروئید بیشترین مقدار این هورمون را می‌سازد، اما تیروکسین تأثیر مستقیمی بر سوخت‌وساز بدن ندارد.
• تری یدوتیرونین (T3): مقدار تولید این هورمون نسبت به تولید تیروکسین کمتر است، اما تاثیر بسیار بیشتری بر متابولیسم بدن دارد.
• تری یدوتیرونین معکوس (RT3): تیروئید مقدار بسیار اندکی rT3 تولید می کند که اثرات بیولوژیک T3 را خنثی یا معکوس می کند.
• کلسی تونین: این هورمون به تنظیم مقدار کلسیم موجود در خون کمک می کند.

برای تولید این هورمون ها، غده تیروئید به ید احتیاج دارد. ید عنصری است که در مواد غذایی ( نمک یددار) و آب یافت می شود. غده تیروئید ید را دریافت کرده و آن را به هورمون های تیروئید تبدیل می کند. اگر مقدار ید در بدن شما خیلی کم یا خیلی زیاد باشد، می تواند بر میزان تولید و ترشح  هورمون های تیروئید تاثیر بگذارد. هورمون های تیروئید بر عملکردهای بدنی زیر تاثیر گذارند:

• متابولیسم (بدن چگونه از انرژی تولید شده استفاده می کند)؛
• ضربان قلب؛
• تنفس؛
• دمای بدن؛
• گوارش؛
• رشد مغز؛
• فعالیت های ذهنی؛
• حفظ سلامت پوست و استخوان ها؛
• باروری.

چه اندام‌ها و غدد دیگری با تیروئید در تعامل هستند؟

سیستم غدد درون ریز شبکه‌ای پیچیده از غدد و هورمون‌ها است. بسیاری از غدد و هورمون‌ها برای شروع کار به غدد و هورمون‌های دیگر متکی هستند تا به آن ها سیگنال ارسال کنند. به علاوه هورمون های خاصی می توانند هورمون های دیگر را سرکوب کنند.

بدن سیستم پیچیده ای برای کنترل هورمون های تیروئید دارد.

در ابتدا هیپوتالاموس (یکی از مهم ترین بخش های مغز است) با ترشح هورمون آزاد کننده تیروئید بخشی از غده هیپوفیز را تحریک می کند تا هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH) را ترشح کند. سپس TSH سلول‌های فولیکولی تیروئید را تحریک می‌کند تا در صورت وجود سطوح کافی ید در بدن، تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین (T3) آزاد کنند.

غده تیروئید و هورمون هایی که آزاد می کند، تقریبا بر تمام سیستم های بدن تاثیر می گذارد:

• سیستم قلب و عروق: تیروئید مقدار خونی که از قلب پمپاژ می شود، ضربان قلب و همچنین قدرت و شدت انقباض قلب را تنظیم می کند.
• سیستم عصبی: زمانی که غده تیروئید به درستی عمل نکند، باعث بروز علائمی می شود که بر سیستم عصبی تاثیر می گذارد، برخی از این علائم عبارتند از: بی حسی، سوزن سوزن شدن، درد یا سوزش در برخی اندام ها. به علاوه، کم کاری و پرکاری تیروئید می تواند در بروز افسردگی و اضطراب نقش داشته باشد.
• سیستم گوارش: تیروئید با نحوه حرکت غذا در مسیر سیستم گوارشی در ارتباط است.
• سیستم باروری: اگر تیروئید به درستی عمل نکند، می تواند منجر به قاعدگی نامنظم و بروز مشکلات باروری شود.

اختلالات غده تیروئید

گاهی، غده تیروئید دچار مشکلاتی می شود. ممکن است خیلی بیشتر یا خیلی کمتر از حالت طبیعی هورمون تولید کند، بیش از حد بزرگ شود، یا توده هایی از بافت اضافی ایجاد کند.

بیش از 12 درصد از مردم در طول زندگی خود دچار نوعی از بیماری های مربوط به تیروئید می شوند. اختلالات تیروئید در زنان بسیار شایع تر از مردان است. اختلالات شایع تیروئید عبارتند از:

• کم کاری تیروئید؛
• پرکاری تیروئید؛
• گواتر؛
• ندول ها.

پزشک با انجام چند آزمایش می تواند این اختلالات را تشخیص دهد.

علائم و نشانه های اولیه اختلالات تیروئید چیست؟

هر اختلال تیروئید علام مختلفی دارد. با این حال از  آنجایی که غده تیروئید نقش مهمی در برخی سیستم ‌ها و فرایندهای بدن مانند ضربان قلب، متابولیسم و ​​کنترل دما دارد، وجود برخی علائم می‌تواند از نشانه های بیماری تیروئید باشد، از جمله:

• ضربان قلب تند یا آهسته؛
• کاهش یا افزایش وزن بدون دلیل؛
• دشواری در تحمل سرما یا گرما؛
• افسردگی یا اضطراب؛
• چرخه قاعدگی نامنظم.

اگر هر یک از این علائم را تجربه می کنید، به پزشک مراجعه کنید تا به کمک آزمایش خون نحوه عملکرد غده تیروئید را بررسی کند.

تاثیر غده تیروئید بر خُلق

اختلالات غده تیروئید می تواند روی خُلق تاثیر بگذارد. علائم رایج بیماری تیروئید که بر خُلق تأثیر می‌گذارند شامل اضطراب یا افسردگی است. به طور کلی، هرچه بیماری تیروئید شدیدتر باشد، تغییرات خُلقی نیز شدیدتر خواهد بود. علائم خُلقی در تیروئید پرکار عبارتند از:

• اضطراب؛
• عصبانیت؛
• تحریک پذیری و زودرنجی؛

علائم خُلقی در تیروئید کم کار عبارتند از:

• افسردگی؛
• خسگی غیرمعمول.

اگرچه اختلالات تیروئید می توانند روی خُلق تاثیر بگذارند، اما معمولا این تغیرات خلقی به تنهایی نمی توانند نشانه اختلالات تیروئید باشند. اختلالات تیروئید با بسیاری علائم دیگر در ارتباط است؛ از جمله:

• افزایش یا کاهش وزن؛
• حسیاسیت بیش ازحد به گرما یا سرما؛
• تغییر عادات روده؛
• تغییر در چرخه قاعدگی.

در اکثر موارد، با مصرف دارو می توان علائم ناشی از اختلالات تیروئید را بهبود بخشید یا برطرف کرد.

تاثیر غده تیروئید بر باروری

گاهی اوقات کم‌کاری تیروئید منجر به ناباروری در زنان می شود.

در کم کاری تیروئید، غده تیروئید به اندازه کافی هورمون‌های مهم و خاص را تولید نمی‌کند. سطح پایین هورمون تیروئید می‌تواند در آزادسازی تخمک از تخمدان (تخمک‌گذاری) اختلال ایجاد کند که باروری را مختل می‌کند. علاوه بر این، برخی از علل زمینه‌ای کم‌کاری تیروئید نیز ممکن است باروری را مختل کنند.

درمان کم‌کاری تیروئید بخش مهمی از هرگونه تلاش برای اصلاح ناباروری در زنان است. اگر ناباروری پس از اصلاح کم‌کاری تیروئید همچنان ادامه داشته باشد، ممکن است مداخلات دیگری برای درمان ناباروری مورد نیاز باشد.

اگر کم‌کاری تیروئید دارید و قصد بارداری دارید، با پزشک خود مشورت کنید تا مطمئن شوید که کم‌کاری تیروئید شما تحت کنترل است.

اگر کم‌کاری تیروئید دارید و باردار شده اید، فوراً به پزشک خود اطلاع دهید. نظارت دقیق بر سطح هورمون تیروئید در دوران بارداری می‌تواند رشد طبیعی جنین را تقویت کرده و خطر سقط جنین را کاهش دهد.

پایش تیروئید؛ کلید درمان موفق

بیماری‌های تیروئید، به‌ویژه کم‌کاری تیروئید، معمولاً نیازمند درمان طولانی‌مدت هستند. اثربخشی این درمان به عوامل مختلفی وابسته است که از جمله آنها می‌توان به تداخل با سایر داروها و تغییر برند داروی تیروئید اشاره کرد. از این ‌رو، پایش منظم عملکرد تیروئید در این شرایط از اهمیت بالایی برخوردار است.

تغییر برند داروی تیروئید

اگرچه داروهای تیروئید با دوز اسمی یکسان در برندهای مختلف عرضه می‌شوند، اما تفاوت‌های جزئی در فرمولاسیون و زیست‌ فراهمی آنها می‌تواند در برخی بیماران موجب تغییر سطح هورمون‌های تیروئیدی شود. بنابراین:

• تغییر شرکت سازنده داروی تیروئید (حتی با دوز مشابه)  تنها با تجویز و تایید پزشک مجاز است.

• انجام آزمایش TSH حدود ۶ تا ۸ هفته پس از تغییر شرکت سازنده ضروری است؛
• توصیه می شود در صورت بروز علائمی مانند خستگی، تپش قلب، تغییرات غیرعادی وزن یا بی‌قراری،  بررسی زودتر انجام شود.

توصیه‌های عملی برای بیماران

• داروی تیروئید را هر روز در ساعت مشخص و ترجیحاً صبح، به‌صورت ناشتا مصرف کنید.
• بین مصرف داروی تیروئید و مکمل‌هایی مانند کلسیم یا آهن حداقل ۴ ساعت فاصله بگذارید.
• هرگونه تغییر در مصرف داروهای دیگر یا برند داروی تیروئید را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
• آزمایش‌های دوره‌ای تیروئید را طبق دستور پزشک و در زمان مقرر انجام دهید.