تغییرات خلق و خوی پس از زایمان را baby blues می نامند که بسیار شایع است؛ به طوری که برخی از زنانی که به تازگی بچه دار شده اند، احساس ناراحتی، نگرانی و خستگی کوتاه مدت را تجربه می کنند. اصولاً 80 درصد از زنان به مدت یک یا دو هفته بعد از تولد کودک، چنین احساساتی دارند. این احساسات اغلب کاملاً طبیعی هستند و بعد از مدتی از بین می روند.
افسردگی پس از زایمان (postpartum depression) با baby blues فرق می کند. در حالی که بسیاری از علائم baby blues با افسردگی پس از زایمان یکسان است، اما افسردگی پس از زایمان بسیار شدیدتر است و فرد برای مدت طولانی تری دچار آن می باشد. حدود 15 درصد از زنان، چه مادرانی که بچه اول خود را به دنیا آورده اند و چه مادرانی که چندمین بچه خود را به دنیا می آورند، به این افسردگی دچار می شوند. این نوع از افسردگی باعث تغییر خلق، خستگی و احساس نا امیدی در آنها می شود. در این حالت مراقبت از نوزاد برای مادر دشوار می شود.
از افسردگی پس از زایمان نباید به سادگی گذشت، چرا که اختلالی بسیار جدی است؛ اما با درمان می توان بر آن غلبه کرد.
علائم
اگرچه احساس خستگی و تغییر خلق بعد از به دنیا آمدن کودک طبیعی است، اما افسردگی پس از زایمان بسیار فراتر از این حالات می باشد. علائم آن معمولاً بسیار شدید است و می تواند باعث ایجاد اختلال در عملکرد فرد شود. علائم این بیماری در هر فرد و حتی روز به روز متفاوت است.
چه دلایلی باعث بروز افسردگی پس از زایمان می شود؟
دلیل دقیق آن هنوز به طور قطعی مشخص نیست. اما چند عامل می تواند باعث بروز این نوع افسردگی شود.
- عوامل فیزیکی
یکی از بزرگترین تغییرات فیزیکی در این دوران تغییرات هورمونی است. در زمان بارداری سطح هورمون های پروژسترون و استروژن بالاتر از حد طبیعی است. بعد از گذشت چند ساعت از زایمان، سطح هورمون ها بلافاصله کاهش پیدا کرده و به سطح طبیعی بر می گردد. این تغییر ناگهانی در سطح هورمون ها ممکن است منجر به بروز افسردگی در مادر شود.
برخی عوامل فیزیکی دیگر که در بروز افسردگی پس از زایمان تاثیرگذارند عبارتند از:
- پایین بودن سطح هورمون تیروئید؛
- کمبود خواب؛
- رژیم نامناسب؛
- شرایط پزشکی فرد؛
- مصرف نوشیدنی های الکلی و مواد مخدر.
- عوامل احساسی
اگر در گذشته سابقه تغییرات خلقی را داشته اید و یا سابقه خانوادگی این اختلال را در خانواده شما وجود دارد، احتمال افسردگی پس از زایمان در شما بیشتر است.
احساسات استرس زا می تواند شامل موارد زیر باشد:
- طلاق در ماه های اخیر و یا از دست دادن کسی که دوستش داشتید؛
- اگر خودتان یا فرزندتان بیماری جدی داشته باشید؛
- انزوای اجتماعی؛
- فشار مالی.
چطور با افسردگی پس از زایمان مقابله کنیم؟
بعد از مشاوره با پزشک، چند راه برای مقابله با افسردگی پس از زایمان وجود دارد:
- معاشرت کنید. ممکن است وسوسه شوید تا افکار و احساساتتان را برای خود نگه دارید، به خصوص اگر به طور کلی محتاط هستید. اما اگر با کسی که به او اعتماد دارید صحبت کنید، ممکن است کمک کننده باشد.
- با انزوا مقابله کنید. تنها ماندن با احساسات بد، ممکن است منجر به افسردگی شود. سعی کنید رابطه خود را با دوستان صمیمی حفظ کنید. اگر در محیط های گروهی احساس راحتی می کنید، می توانید در گروه های حمایت از افراد افسرده یا گروه مادران جدید عضو شوید. عضویت در یک گروه به شما کمک می کند تا روی موضوعات دیگری تمرکز کنید و استرس کمتری داشته باشید.
- رسیدگی به امور مربوط به خانه را کمتر کنید. اگر زمان کافی برای رسیدگی به امور خانه را ندارید، رهایشان کنید؛ انرژی خود را صرف رسیدگی به نیازهای اولیه خود و کودک کنید. اگر می توانید از سایر اعضای خانواده و دوستان کمک بگیرید.
- استراحت کنید. هم بدن و هم روان شما نیاز به خواب خوب و کافی شبانه دارد. اگر نوزاد برای مدت طولانی نمی خوابد، از کسی بخواهید تا به شما کمک کند تا شما هم بتوانید بخوابید. اگر نمی توانید به راحتی بخوابید، دوش آب گرم، خواندن کتاب یا هر چیزی که بتواند باعث آرامش شما شود کمک کننده خواهد بود. مدیتیشن و ماساژ هم می تواند برای کاهش فشار و یک خواب آرام به شما کمک کند.
درمان افسردگی پس از زایمان
اگر علائم این بیماری را در خود می بینید، باید هر چه سریعتر به پزشک خود مراجعه کنید تا زودتر درمان را شروع کنید.
دو روش درمانی برای افسردگی پس از زایمان وجود دارد: دارو درمانی و جلسات مشاوره. هر کدام از این روش ها می تواند به تنهایی کافی باشد، اما اگر هم زمان با هم به کار گرفته شوند، نتیجه موثرتر خواهد بود. بسیار مهم است که در روال روزانه خود انتخاب های سالمی داشته باشید.
- دارو درمانی
داروهای ضد افسردگی باید حتماً توسط پزشک تجویز شوند و تاثیر مستقیم بر مغز دارند. این داروها ترکیبات شیمیایی که خلق را تنظیم می کنند را تغییر می دهند، اما در لحظه تاثیرگذار نیستند. ممکن است چند هفته طول بکشد تا تاثیر دارو ها را بر خلق و خوی خود ببینید. برای برخی از افراد، مصرف داروهای ضد افسردگی عوارض جانبی به وجود می آورد. این عوارض شامل خستگی، کاهش میل جنسی و گیجی است. اگر این علائم در شما تشدید شد بلافاصله به پزشک اطلاع دهید.
برخی از داروهای ضد افسردگی را می توان حین دوران شیردهی هم مصرف کرد. اما حتماً با پزشک خود در این مورد صحبت کنید و به او بگویید که بچه با شیر خودتان تغذیه می شود.
- جلسات مشاوره
جلسات مشاوره به شما کمک می کند تا افکار مخرب خود را بشناسید و راهکارهایی به شما ارائه می کند تا بتوانید با آن ها مقابله کنید.
- خود – مراقبتی
این بخش از درمان ممکن است از چیزی که به نظر می رسد سخت تر باشد. برای این که بتوانید از خود مراقبت کنید، باید دست از قضاوت خود بردارید.
نباید بیشتر از توان خود مسئولیت بپذیرید. مهم است تا در مورد نیاز های خود با اعضای خانواده صحبت کنید. برای “خودتان” در روز چند دقیقه وقت اختصاص دهید، اما خود را از بقیه جدا نکنید تا منزوی نشوید. اکثر زنان ظرف مدت شش ماه احساس بهتری پیدا می کنند؛ البته گاهی زمان بیشتری طول می کشد.
چطور از افسردگی پس از زایمان جلوگیری کنیم؟
پیشگیری قطعی از بروز افسردگی پس از زایمان وجود ندارد اما برخی عوامل شما را بیشتر مستعد ابتلا به افسردگی می کنند.
برای کاهش خطر ابتلا به این نوع از افسردگی می توانید روش های زیر را انجام دهید.
بسیار فعال باشید. در دوران بارداری، اگر دچار حالت های زیر شدید به پزشک خود اطلاع دهید:
- قبلاً سابقه افسردگی پس از زایمان را داشته اید؛
- قبلاً دچار هر نوع افسردگی یا اختلال خلقی شده اید؛
- در حال حاضر نشانه هایی از افسردگی دارید.
پزشک، روش درمانی مناسب را برای شما تجویز می کند و از قبل توصیه های لازم را به شما می دهد.
اضافه شدن یک عضو جدید، پویایی خانواده و هم چنین الگوی خواب خانواده را تغییر می دهد. لازم نیست عالی عمل کنید. پس به خودتان سخت نگیرید. در صورت مشاهده هر گونه نشانه ای حتماً به پزشک اطلاع دهید. درمان زود هنگام باعث تسریع بهبودی می شود.
