فیبروم رحمی نوعی تومور شایع و غیر سرطانی است که می‌تواند در داخل رحم یا روی سطح آن رشد کنند. همه فیبروم‌ها علامت‌دار نیستند، اما در صورت بروز علائم می‌توانند شامل خونریزی شدید قاعدگی، کمردرد، تکرر ادرار و درد هنگام رابطه جنسی باشند. فیبروم‌های کوچک اغلب نیازی به درمان ندارند، اما فیبروم‌های بزرگتر را می‌توان با دارو یا جراحی درمان کرد.
فیبروم رحمی چیست؟
فیبروم رحمی (که با نام لیومیوم نیز شناخته می شوند) توده‌هایی هستند که از عضله و بافت تشکیل شده و در داخل یا روی دیواره رحم ایجاد می‌شوند. این توده‌ها معمولاً سرطانی نیستند (خوش‌خیم هستند) و شایع‌ترین تومور غیرسرطانی در زنان به شمار می‌روند.
فیبروم‌های رحم می‌توانند علائم مختلفی مانند درد و خونریزی شدید یا نامنظم ایجاد کنند. با این حال، برخی افراد هیچ علامتی ندارند و از وجود فیبروم بی‌اطلاع می‌مانند. انتخاب روش درمان فیبروم‌ها معمولا به نوع و شدت علائم بستگی دارد.
فیبروم‌ها در کجا رشد می‌کنند؟
فیبروم‌ها ممکن است به‌صورت یک توده منفرد یا به شکل چندین توده در کنار هم رشد کنند. اندازه آنها می‌تواند از حدود یک میلی‌متر تا بیش از ۲۰ سانتی‌متر یا حتی بزرگتر متغیر باشد. برای مقایسه، فیبروم‌ها ممکن است به کوچکی یک دانه یا به بزرگی یک هندوانه باشند.
این توده‌ها می‌توانند درون دیواره رحم، حفره داخلی رحم یا روی سطح خارجی رحم ایجاد شوند.
انواع فیبروم های رحم
فیبروم رحم بر اساس محل رشد و نحوه اتصالشان به رحم، انواع مختلفی دارند:
فیبروم داخل دیواره رحم: شایع‌ترین نوع فیبروم است و در بخش عضلانی دیواره رحم رشد می‌کند.
فیبروم زیر پوشش داخلی رحم: در زیر لایه داخلی رحم رشد می‌کند و ممکن است فضای داخل رحم را تحت تأثیر قرار دهد.
فیبروم زیر سطح خارجی رحم: در قسمت بیرونی رحم رشد می‌کند و ممکن است بزرگ شود و به سمت فضای لگن گسترش پیدا کند.
فیبروم پایه‌دار: این نوع فیبروم از طریق یک پایه باریک به رحم متصل است و نسبت به انواع دیگر کمتر دیده می‌شود.
آیا فیبروم رحمی شایع است؟
بله، فیبروم رحمی بسیار شایع‌اند. برآورد می‌شود حدود ۴۰ تا ۸۰ درصد زنان در طول زندگی خود به فیبروم مبتلا شوند. این توده‌ها بیشتر در سنین ۳۰ تا ۵۰ ساله دیده می‌شوند.
فیبروم‌ها معمولا پیش از شروع قاعدگی ایجاد نمی‌شوند و پس از یائسگی نیز اغلب رشد آنها متوقف یا کمتر می‌شود..
علائم فیبروم‌های رحمی چیست؟
بیشتر فیبروم‌های کوچک هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند و معمولاً به درمانی جز پیگیری و معاینات منظم توسط پزشک نیاز ندارند. اما فیبروم‌های بزرگتر می‌توانند باعث بروز علائم مختلفی شوند، از جمله:
- خونریزی شدید یا دردناک در دوران قاعدگی؛
- خونریزی بین دوره‌های قاعدگی؛
- احساس پری یا نفخ در قسمت پایین شکم؛
- تکرر ادرار (در صورتی که فیبروم به مثانه فشار وارد کند)؛
- درد هنگام رابطه جنسی؛
- کمردرد؛
- یبوست یا احساس فشار در ناحیه مقعد؛
- ترشحات مزمن واژینال؛
- سختی در ادرار کردن یا خالی نشدن کامل مثانه؛
- بزرگ شدن شکم، به‌گونه‌ای که ممکن است فرد ظاهری شبیه به بارداری پیدا کند.
علائم فیبروم های رحم معمولاً پس از یائسگی کاهش می‌یابند یا از بین می‌روند، زیرا سطح هورمون‌ها در بدن افت می‌کند.
درد ناشی از فیبروم رحمی چه حسی دارد؟
شدت و نوع درد ناشی از فیبروم در افراد مختلف متفاوت است. بسیاری از افراد مبتلا به فیبروم‌های کوچک ممکن است هیچ ناراحتی خاصی احساس نکنند و حتی از وجود آنها آگاه نباشند.
اما فیبروم‌های بزرگتر می‌توانند باعث احساس فشار، ناراحتی یا درد شوند. این توده‌ها ممکن است موجب کمردرد، دردهای تیز و ناگهانی در شکم و همچنین درد هنگام رابطه جنسی شوند.
علت ایجاد فیبروم رحمی چیست؟
علت دقیق ایجاد فیبروم رحمی هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما متخصصان معتقدند هورمون‌های استروژن و پروژسترون در شکل‌گیری و رشد آنها نقش دارند.
بیشتر فیبروم‌ها در سنین باروری ایجاد می‌شوند. مطالعات نشان داده‌اند که فیبروم‌ها معمولاً در شرایطی که سطح هورمون‌ها بالاتر است، مانند دوران بارداری، رشد می‌کنند و زمانی که سطح هورمون‌ها کاهش می‌یابد، مانند دوران نزدیک به یائسگی، کوچک‌تر می‌شوند.
عوامل خطر ابتلا به فیبروم رحمی چیست؟
عوامل مختلفی می‌توانند احتمال ابتلا به فیبروم رحمی را افزایش دهند، از جمله:
- چاقی و شاخص توده بدنی (BMI) بالا؛
- سابقه خانوادگی فیبروم رحمی؛
- نداشتن فرزند؛
- شروع زودهنگام قاعدگی؛
- یائسگی در سنین بالاتر.
عوارض فیبروم های رحمی چیست؟
بیشتر فیبروم‌های رحمی عوارض جدی ایجاد نمی‌کنند، اما شایع‌ترین عوارض آنها عبارت‌اند از:
- درد شدید یا غیر قابل کنترل؛
- تورم در ناحیه شکم یا لگن؛
- خونریزی شدید؛
- کمخونی؛
- ناباروری (اگرچه این عارضه نادر است).
آیا فیبروم‌ها می‌توانند باعث کم خونی شوند؟
کمخونی زمانی رخ می‌دهد که بدن گلبول قرمز سالم کافی برای انتقال اکسیژن به اندام‌ها نداشته باشد.
افرادی که قاعدگی‌های بسیار شدید یا مکرر دارند، ممکن است دچار کمخونی شوند. فیبروم‌ها می‌توانند باعث خونریزی شدید قاعدگی یا خونریزی بین دو قاعدگی شوند و در نتیجه خطر کمخونی را افزایش دهند. اگر به فیبروم مبتلا هستید و علائم کم خونی را تجربه می‌کنید، با پزشک خود مشورت کنید.
فیبروم های رحمی چگونه تشخیص داده می‌شوند؟
در بسیاری از موارد، پزشک وجود فیبروم را هنگام معاینه لگنی تشخیص می‌دهد. همچنین خونریزی شدید قاعدگی و سایر علائم مرتبط می‌توانند پزشک را به بررسی احتمال وجود فیبروم به عنوان بخشی از روند تشخیص، هدایت کنند.
برای تأیید تشخیص و تعیین اندازه و محل فیبروم‌ها معمولاً از سونوگرافی استفاده می‌شود. در برخی موارد پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر انجام تصویر برداری‌های تکمیلی را نیز درخواست کند.
فیبروم‌های رحمی چگونه درمان می‌شوند؟
درمان فیبروم رحم بسته به اندازه، تعداد و محل قرارگیری فیبروم‌ها و همچنین شدت علائمی که ایجاد می‌کنند متفاوت است. در صورتی که فیبروم‌ها هیچ علامتی ایجاد نکنند، ممکن است نیازی به درمان نباشد و تنها پایش دوره‌ای با معاینه یا سونوگرافی توصیه می‌شود.
اگر علائمی مانند خونریزی شدید و کمخونی ناشی از آن، درد متوسط تا شدید یا مشکلات ادراری و گوارشی وجود داشته باشد، درمان ضروری خواهد بود. انتخاب روش درمان به عواملی مانند تعداد فیبروم‌ها، اندازه فیبروم ها، محل قرارگیری، شدت علائم و همچنین تمایل فرد برای حفظ رحم بستگی دارد.
درمان‌های دارویی می توانند شامل داروها برای کنترل درد و کاهش علائم، یا روش‌های جراحی برای برداشتن فیبروم‌ها باشند. انتخاب روش درمان همچنین به برنامه فرد برای بارداری در آینده و اهداف باروری او بستگی دارد.
در مجموع، تصمیم‌گیری درباره بهترین روش درمان به شرایط فردی بیمار و نظر پزشک وابسته است.
اگر فیبروم ها درمان نشوند چه می‌شود؟
اگر فیبروم‌ها علامتی ایجاد نکنند، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشند و تنها تحت نظر قرار گیرند. در صورت وجود فیبروم‌های بزرگ یا بروز علائمی مانند درد و ناراحتی، درمان می‌تواند بهترین گزینه باشد. تصمیم گیری درباره مناسب ترین روش درمان یا ضرورت انجام آن باید با توجه به شرایط بیمار و پس از مشورت با پزشک معالج انجام شود.
تایید علمی: دکتر ملیکا عنبرانی (داروساز)
