برای درمان ام اس از چه روش‌هایی استفاده می‌شود؟

متاسفانه درمان قطعی برای بیماری ام اس (MS) وجود ندارد، اما راهکارهای متعددی برای کنترل علائم آن در دسترس هستند. این راهکارها بیشتر روی کُند کردن پیشرفت بیماری و مدیریت علائم تمرکز دارند. افراد ممکن است انواع مختلفی از ام اس مانند سندروم جداشده بالینی (CIS)، ام اس عودکننده- فروکش‌کننده (RRMS)، ام اس پیشرونده ثانویه (SPMS) و ام اس پیشرونده اولیه را تجربه کنند که به دنبال آن، روند پیشرفت و علائم بیماری در آنها متفاوت خواهد بود. برای آشنایی بیشتر با انواع روش‌های مدیریت و کنترل ام اس در ادامه با ما همراه باشید.

درمان ام اس

روش درمان قطعی برای بیماری ام اس وجود ندارد و راهکارهای درمانی در دسترس، بیشتر روی کند کردن پیشرفت بیماری و مدیریت علائم تاثیر دارند. برنامه درمانی هر فرد بسته به صلاحدید پزشک متفاوت خواهد بود و بستگی به نوع بیماری، پیشرفت و علائم آن دارد.

• دارو‌های تغییردهنده روند بیماری (DMTs): این داروها ممکن است دفعات و شدت دوره‌های عود ام اس را کاهش دهند. این داروها می‌توانند تعداد و اندازه ضایعات را کاهش داده و به بهبود علائم کمک کنند. داروهای DMT شامل داروهای تزریقی، انفیوژن‌های داخل وریدی (IV) و درمان‌های خوراکی می‌شود.
• درمان ام اس با سلول‌های بنیادی: درمان آسیب عصبی ناشی از ام اس با سلول‌های بنیادی امیدوارکننده بوده است. پژوهشگران در حال بررسی انواع مختلف درمان‌ها با استفاده از سلول‌های بنیادی مانند پیوند مغز استخوان هستند. با این حال همچنان لازم است تحقیقات بیشتری در این زمینه انجام شود.
• درمان‌های مکمل و طبیعی: پزشکان ممکن است راهکارهایی مانند رژیم غذایی برای ام اس، ورزش و فیزیوتراپی را برای کمک به بهبود علائم ام اس پیشنهاد دهند.

بهترین داروی ام اس چیست؟

انتخاب داروی مناسب برای فرد مبتلا به ام اس به شرایط هر فرد، نوع بیماری و نظر پزشک بستگی دارد. پزشک بر اساس نوع ام اس، شدت علائم، تعداد حملات و تحمل فرد نسبت به عوارض داروها مناسب‌ترین گزینه درمانی را انتخاب می‌کند.

در این میان، دو داروی اکتووکس و اکتیرامر از محصولات شرکت داروسازی اکتوورکو هستند که هر دو برای کنترل علائم نوع عودکننده ام اس کاربرد دارند. این داروها، بیماری ام اس را درمان نمی‌کنند، بلکه به کاهش دفعات عود علائم بیماری کمک می‌کنند.

داروهای ام اس خفیف

داروهای ام اس معمولا برای کوتاه و خفیف کردن دوره‌های عود بیماری، کند کردن پیشرفت و مدیریت علائم ام اس کاربرد دارند. برخی افراد مبتلا به ام اس علائم خفیفی را تجربه می‌کنند و برای رفع این علائم معمولا نیازی به مصرف دارو نیست.

درمان جدید ام اس

پزشکان و پژوهشگران هنوز به دنبال راهکارهایی برای درمان ام اس هستند و روی روش‌های درمانی جدید مانند موارد زیر مطالعه می‌کنند:

درمان حملات ام اس

در طول دوره حملات ام اس، برای کنترل علائم ممکن است از راهکارهای زیر استفاده شود:

• کورتیکواستروئیدها: این داروها التهاب عصبی را کاهش می‌دهند. البته کورتیکواستروئیدها ممکن است عوارض جانبی مانند بی‌خوابی، افزایش فشار خون، افزایش سطح گلوکز خون، نوسانات خلقی و احتباس آب در بدن داشته باشند.
• تعویض پلاسما: در این روش، پلاسما که بخش مایع خون نام دارد، از بدن گرفته شده و از سلول‌های خونی جدا می‌شود. سپس سلول‌های خونی با محلول پروتئینی به نام آلبومین مخلوط شده و دوباره به بدن فرد بازگردانده می‌شود. تعویض پلاسما ممکن است زمانی به‌عنوان راهکار درمانی انتخاب شود که علائم فرد مبتلا به ام اس، جدید و شدید بوده و فرد به استروئیدها پاسخ نداده باشد. تعویض پلاسما با نام پلاسمافرز نیز شناخته می‌شود.

درمان‌هایی برای کنترل پیشرفت ام اس

خوشبختانه چند نوع داروی تغییردهنده روند بیماری (DMT) برای ‌ام اس عودکننده- فروکش کننده وجود دارد. بعضی از این داروها برای ام اس پیش‌رونده ثانویه هم مفید هستند و حتی دارویی نیز مخصوص ام اس پیش‌رونده اولیه در دسترس است.

بخش قابل توجهی از فعالیت‌های سیستم ایمنی که باعث بروز ام اس می‌شوند، در همان مراحل اولیه بیماری اتفاق می‌افتند. به همین دلیل، شروع قوی و زودهنگام درمان با این داروها ممکن است دفعات عود را کاهش و از تشکیل ضایعات جدید در مغز و نخاع جلوگیری کند. این درمان‌ها می‌توانند احتمال تشدید ناتوانی را کاهش دهند.

برای ام اس عودکننده- فروش کننده داروهای تزریقی، خوراکی و داروهای انفیوژنی (تزریق وریدی) وجود دارد که پزشک بر اساس شرایط فرد بهترین گزینه را انتخاب می‌کند.

داروهای کنترل ام اس

داروهای تغییردهنده روند بیماری (DMTs)، با کمک به کند کردن پیشرفت ام اس، به جلوگیری از عود و کاهش علائم بیماری کمک می‌کند. دوره مصرف این داروها بسته به نظر پزشک، از چند ماه تا چند سال ممکن است متغیر باشد. این داروها شامل موارد زیر می‌شوند:

داروهای تزریقی و انفوزیون‌ها

• داروهای اینترفرون بتا از جمله اینترفرون بتا 1آ  (اکتووکس) به مدیریت علائم ام اس عودکننده- فروکش کننده، ام اس پیش‌رونده ثانویه و همچنین تک اپیزود حمله ام اس کمک می‌کنند. این داروها از پروتئین‌هایی ساخته‌شده‌اند که مانع ورود برخی گلبول‌های سفید خون به مغز و نخاع می‌شوند و از این طریق از آسیب بیشتر میلین جلوگیری می‌کنند.
• گلاتیرامر استات (اکتیرامر): این دارو، ساختاری شبیه به پروتئین میلین دارد و عملکرد آن منحرف کردن گلبول‌های سفید خون برای حمله به این ماده به‌جای سلول‌های میلین است.

داروهای خوراکی

• فینگولیمود (گلینید): این دارو باعث می‌شود که گلبول‌های سفید خون آسیب‌رسان، درون غدد لنفاوی باقی بماند. غدد لنفاوی ساختارهایی در سراسر بدن هستند که گلبول‌های سفید در آنها تجمع پیدا می‌کنند. این امر احتمال ورود گلبول‌های سفید به مغز یا نخاع را کاهش می‌دهد.
• دی متیل فومارات (تکرا): این دارو با ایجاد تداخل در فعالیت برخی سلول‌های ایمنی و مواد شیمیایی، خطر عود ام اس را کاهش می‌دهد.
• اوزانیمود (زپونیم): این دارو با جلوگیری از خروج سلول‌های ایمنی از غدد لنفاوی و ورود آنها به سیستم عصبی مرکزی به کنترل ام اس کمک می‌کند. این داروها از جمله داروهایی هستند که توسط گروه اکتوور تولید می‌شوند و جزو داروهای تغییردهنده رونده بیماری (DMTs) به حساب می‌آیند.

درمان علائم و نشانه‌های بیماری ام اس

راهکارهای زیر ممکن است به کاهش برخی از علائم بیماری ام اس کمک کنند:

• فیزیوتراپی یا کاردرمانی: فیزیوتراپیست یا کاردرمانگر می‌تواند تمرین‌های کششی و تقویتی را به شما آموزش دهد. همچنین فیزیوتراپیست می‌تواند به کنترل ضعف پا کمک کند و راه رفتن را بهبود بخشد.
• شل‌کننده‌های عضلانی: فرد مبتلا به ام اس، ممکن است سفتی یا اسپاسم عضلانی به‌خصوص در پاها تجربه کند. برای رفع این انقباضات عضلانی پزشک می‌تواند داروهای مناسب را تجویز کند.
• داروهایی برای کاهش خستگی: پزشک متخصص ممکن است برای کاهش خستگی یا بهبود افسردگی ناشی از بیماری ام اس، داروهایی را با توجه به شرایط فرد مبتلا، تجویز کند.
• دارو برای افزایش سرعت راه رفتن: برخی داروها ممکن است به‌طور جزئی سرعت راه رفتن را در برخی افراد افزایش دهند. البته این داروها بدون عوارض نیستند و باید طبق صلاحدید پزشک تجویز شوند.
• سایر داروها: ممکن است پزشک داروهایی برای بهبود افسردگی، درد، اختلالات جنسی، بی‌خوابی و مشکلات کنترل مثانه یا روده که با بیماری ام اس مرتبط هستند تجویز کند.

درمان‌های غیردارویی و توانبخشی

بسیاری از افراد مبتلا به ام اس، از انواع روش‌های درمان غیردارویی برای کمک به مدیریت علائم بیماری ام اس استفاده می‌کنند:

• استراحت کافی: استراحت و داشتن خواب کافی به افراد مبتلا به ام اس توصیه می‌شود.
• ورزش کردن: افراد مبتلا به ام اس خفیف تا متوسط با ورزش منظم می‌توانند به بهبود قدرت، توان عضلانی، تعادل و هماهنگی خود کمک کنند. شنا، ورزش‌های آبی، پیاده‌روی، کشش، ایروبیک کم فشار، دوچرخه ثابت و یوگا به این افراد توصیه می‌شود.
• خنک ماندن: برخی علائم ام اس ممکن است با افزایش دمای محیط و گرما تشدید شوند.
• داشتن رژیم غذایی متعادل: تحقیقات نشان می‌دهند پیروی از رژیم غذایی مدیترانه‌ای ممکن است سرعت پیشرفت ناتوانی را در بیماران ام اس کاهش دهد. این رژیم غذایی شامل مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، مغزیجات و روغن زیتون می‌شود.
• مدیریت استرس: استرس ممکن است باعث بروز علائم بیماری یا تشدید آنها شود. یوگا، ماساژ، مدیتیشن یا تنفس عمیق می‌توانند کمک کننده باشند.

حمایت روانی بیماران ام اس

ابتلا به بیماری مزمنی مانند ام اس ممکن است استرس‌زا باشد. اما می‌توان به‌کمک راهکارهایی از افراد مبتلا به این بیماری حمایت کرد.

• کسب اطلاعات کافی درباره بیماری ام اس: اطلاع از جوانب مختلف بیماری ام اس به فرد مبتلا کمک می‌کند با آگاهی بیشتری همراه با پزشک برای انتخاب راهکارهای درمانی تصمیم بگیرد.
• ارتباط با دوستان و اعضای خانواده: حفظ روابط نزدیک به فرد مبتلا کمک می‌کند که راحت‌تر با بیماری ام اس کنار بیاید. این افراد نه‌تنها هنگام نیاز به مراقبت‌های فیزیکی، بلکه هنگامی که فرد مبتلا نیاز به حمایت عاطفی دارد، در کنار او هستند.
• کمک گرفتن از مشاور: صحبت کردن با فردی که به نگرانی‌های فرد مبتلا گوش دهد، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد. این فرد می‌تواند یک دوست، عضو خانواده یا حتی مشاور باشد.  

عمر بیماران مبتلا به ام اس چقدر است؟

اگرچه بیماری ام اس کشنده نیست، اما عوارضی مانند عفونت‌ها و بیماری‌های قلبی عروقی ممکن است طول عمر فرد مبتلا را کوتاه‌تر کند. درمان این عوارض، می‌تواند خطر کاهش طول عمر را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد.

نوع بیماری ام اس و تجربیات فرد ممکن است بر روند بیماری تاثیر بگذارد. حملات کمتر، فاصله طولانی‌تر بین دوره حملات و دوره بهبودی و بهبودی کامل از حملات اغلب چشم‌انداز روشن‌تری از این بیماری را نشان‌می‌دهد.

ام اس به‌طور عمده بر کیفیت زندگی فرد مبتلا تاثیر می‌گذارد. با درمان مناسب می‌توان امید به زندگی تقریبا طبیعی با وجود ابتلا به این بیماری داشت.

تفاوت بین داروهای تزریقی، خوراکی و تزریق داخل وریدی در درمان ام اس چیست؟

تفاوت اصلی در روش مصرف، قدرت اثر و میزان پایش است:

• داروهای تزریقی زیرجلدی/ عضلانی: معمولا ایمنی بالاتر و سابقه مصرف طولانی‌تر دارند، اما ممکن است اثربخشی متوسطی داشته باشند و نیاز به تزریق مکرر دارند.
• داروهای خوراکی: مصرف راحت‌تر است و اثربخشی خوبی دارند، اما ممکن است عوارض سیستمیک بیشتری داشته باشند و نیاز به آزمایش‌های دوره‌ای دارند.
• داروهای تزریق داخل وریدی (IV): معمولا قوی‌تر هستند و برای موارد فعال‌تر یا شدیدتر استفاده می‌شوند، اما نیاز به پایش دقیق‌تر و گاهی حضور در مرکز درمانی دارند.

انتخاب نوع دارو بر اساس شدت بیماری، ریسک فردی و نظر متخصص مغز و اعصاب انجام می‌شود.

درمان ام اس در مراحل اولیه با مراحل پیشرفته چه تفاوتی دارد؟

تفاوت اصلی در هدف درمان ام اس و شدت داروها است:

• مراحل اولیه: تمرکز روی شروع زودهنگام داروهای تعدیل‌کننده بیماری برای جلوگیری از عودها و کند کردن پیشرفت است؛ معمولا انتخاب دارو بر اساس ریسک و شدت اولیه انجام می‌شود.
• مراحل پیشرفته: اگر ناتوانی ایجاد شده باشد، علاوه بر ادامه یا تغییر درمان اصلی، تمرکز بیشتری روی کنترل علائم، توانبخشی، فیزیوتراپی و حفظ کیفیت زندگی است.

به طور کلی، شروع درمان در مراحل اولیه نتایج بهتری در کنترل طولانی‌مدت بیماری دارد.

سخن پایانی

زندگی با بیماری ام اس می‌تواند چالش‌هایی برای فرد ایجاد کند، اما راهکارهای مناسب می‌توانند تا حد زیادی به بهبود شرایط جسمی و احساسی کمک کنند. البته این روش‌ها باید حتما زیر نظر پزشک و با توجه به شرایط هر فرد انتخاب و اجرا شوند. خوشبختانه، پژوهشگران همچنان در حال توسعه درمان‌های جدید و موثرتر برای مدیریت این بیماری هستند.

منابع: healthline، mayoclinic، healthline، healthline، healthline