ام اس نوعی بیماری خود ایمنی و پیشرونده است که شدت آن میتواند در هر فرد متفاوت باشد. برخی افراد مبتلا به این بیماری، فقط خستگی و بیحسی را تجربه میکنند، اما در موارد شدیدتر ممکن است فرد مبتلا دچار فلج، کاهش بینایی یا افت عملکرد مغز شود. خوشبختانه بیماری ام اس را میتوان مدیریت کرد و پژوهشگران همواره به دنبال راهکارهایی برای کنترل علائم این بیماری هستند. در ادامه به طور کامل با علائم ام اس، از علائم اولیه تا علائم بیماری در مراحل پیشرفتهتر آشنا میشویم.
علائم ام اس
برخی از شایعترین علائم ام اس شامل موارد زیر میشوند:
- مشکلات بینایی: التهاب، بر عصب بینایی تاثیر میگذارد و بینایی را مختل میکند. در نتیجه ممکن است منجر به تاری دید یا از دست دادن بینایی شود. در برخی موارد اعصاب ساقه مغز نیز درگیر شده و باعث مشکلات حرکتی چشم یا دوبینی میشوند.
- گزگز و بیحسی: آسیب به میلین ممکن است بر اعصاب حسی در نخاع تاثیر بگذارد و باعث اختلال در راه رفتن یا انجام کار با دست شود. گزگز و بیحسی از جمله شایعترین علائم هشداردهنده MS هستند که بیشتر در صورت، بازوها، پاها و انگشتان احساس میشود.
- درد و اسپاسم: درد مزمن و اسپاسمهای غیرارادی عضلات نیز در بیماری ام اس شایع هستند. فرد مبتلا ممکن است سفتی عضلات یا مفاصل و حرکات غیرقابل کنترل و دردناک اندامها را تجربه کند. پاها بیشتر تحتتاثیر این بیماری قرار میگیرند، اما کمردرد نیز شایع است. گفتار نامفهوم و مشکل در بلع، در مراحل بعدی بیماری ممکن است به دلیل مشکلات حرکتی رخ دهد.
- خستگی و ضعف: خستگی با التهاب و تعداد ضایعات موجود در سیستم اعصاب مرکزی مرتبط است. ضعف نیز ممکن است به دلیل آتروفی عضلات (کوچک شدن عضلات به دلیل عدماستفاده) یا آسیب میلین رخ دهد.
- مشکلات تعادل و سرگیجه: سرگیجه، مشکلات هماهنگی و تعادل ممکن است تحرک فرد مبتلا به ام اس را کاهش دهند. چرا که باعث مشکل در راه رفتن میشوند. فرد مبتلا به ام اس اغلب سبکی سر، سرگیجه یا چرخش محیط اطراف را احساس میکند و این علائم اغلب هنگام ایستادن رخ میدهند.
- اختلال در عملکرد مثانه و روده: از دیگر علائم ام اس باید به اختلال در عملکرد مثانه مانند تکرر ادرار، احساس نیاز شدید به دفع ادرار، ناتوانی در نگهداشتن ادرار و ناتوانی در ادرار کردن (احتباس مثانه) اشاره کرد. در برخی موارد هم فرد مبتلا دچار یبوست، اسهال و از دست دادن کنترل روده میشود.
- اختلال عملکرد جنسی: برانگیختگی و عملکرد جنسی نیز در افراد مبتلا به ام اس دچار اختلال میشود.
- مشکلات شناختی: این مشکلات شامل اختلال حافظه و تمرکز، افسردگی و سایر مشکلات روان میشوند.
علائم اولیه ام اس
علائم اولیه بیماری MS ناشی از آسیب به پوشش محافظ عصبی (میلین) هستند. علائم اولیه مولتیپل اسکلروزیس (MS) عبارتند از:
- مشکلات بینایی
- گزگز و بیحسی
- درد و اسپاسم
- ضعف یا خستگی
- مشکل عدم تعادل یا سرگیجه
- مشکلات مثانه
- اختلال عملکرد جنسی
- مشکلات شناختی
برای برخی افراد، اولین علائم ام اس ممکن است شامل علائم شبیه حمله ام اس باشد که به آن CIS یا نخستین تظاهر بالینی منفرد هم گفته میشود که حداقل 24 ساعت طول میکشد و نمیتوان این علائم را به علت دیگری نسبت داد. اگرچه CIS لزوما منجر به ام اس نمیشود، اما میتواند نشانه اولیهای از این بیماری باشد. علائم نخستین تظاهر بالینی منفرد (CIS) ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- التهاب عصب بینایی: این وضعیت به معنی آسیب به میلین عصب بینایی بوده که ممکن است باعث مشکلات بینایی و درد چشم شود.
- علامت لرمیت: علامت لِرمیت (Lhermitte’s sign) احساسی شبیه برقگرفتگی یا شوک الکتریکی است که با خم کردن گردن به جلو ایجاد میشود و از گردن به پشت و گاهی تا دستها یا پاها منتشر میشود.
- میلیت عرضی نخاع: میلیت عرضی به معنی التهاب یک بخش از طناب نخاعی است. در این حالت، التهاب باعث اختلال در انتقال پیامهای عصبی میشود و میتواند علائمی مثل ضعف یا فلج دست و پا، بیحسی یا گزگز، اختلال در کنترل ادرار و مدفوع و درد پشت یا اندامها را ایجاد کند.
نکته: تشخیص علائم اولیه ام اس باید توسط پزشک متخصص و به کمک اقداماتی مانند MRI صورت بگیرد.
علائم ام اس در زنان
برخی علائم ام اس که مختص زنان هستند، با سطح هورمونها ارتباط دارند. علائم خاص ام اس در زنان شامل موارد زیر میشود:
- مشکلات قاعدگی: تحقیقات نشان داده است که علائم ام اس در برخی زنان طی دوره قاعدگی افزایش مییابد. این امر ممکن است ناشی از کاهش سطح استروژن در این دوره باشد. برخی از علائم شرکتکنندگان در این تحقیق که شدیدتر شده بودند شامل ضعف، عدم تعادل، افسردگی و خستگی میشدند.
- علائم مرتبط با بارداری: تحقیقات نشان داده است که بیماری MS هیچ تاثیری بر باروری ندارد. به این معنا که MS مانع بارداری و به دنیا آمدن نوزاد سالم نمیشود. علائم بیماری ام اس ممکن است در دوران بارداری، بهویژه در سه ماهه دوم و سوم تثبیت شوند یا بهبود یابند. با این حال، احتمال بازگشت این علائم بعد از زایمان بالا است.
- یائسگی: تحقیقات نشان دادهاند که برخی علائم ام اس پس از یائسگی بدتر میشوند که ممکن است ناشی از کاهش سطح استروژن باشد. هورمون درمانی ممکن است به کاهش این علائم در زنان کمک کند. با این حال بهترین روش درمان و مدیریت این علائم باید توسط پزشک انتخاب شود.
علائم ام اس در مردان
علائم ام اس در آقایان تفاوت زیادی با خانمها ندارد و برخی از آنها شامل موارد زیر میشوند:
- دوبینی یا التهاب عصب بینایی
- سرگیجه
- ضعف در دستها و پاها
- احساس سوزن سوزن شدن یا احساسات غیرعادی
- سفتی و اسپاسم عضلانی
- مشکلات تعادل، هماهنگی و راه رفتن
- اختلالات شناختی
- خستگی
- مشکلات روده و مثانه
علائم ام اس بدخیم
واریانت ماربورگ یک نوع نادر و بسیار تهاجمی از ام اس است. این نوع بیماری معمولا با پیشرفت سریع علائم عصبی همراه است و در مدت کوتاهی میتواند باعث ناتوانی شدید شود. این عارضه نیاز به تشخیص سریع و درمان تهاجمی دارد و برخلاف فرم شایع ام اس، سِیر آن سریعتر و شدیدتر است. واریانت ماربورگ با شروع ناگهانی و پیشرفت سریع علائم بروز میکند.
علائم واریانت ماربورگ ممکن است شامل ضعف شدید یا فلج یک یا چند اندام، اختلال تکلم یا بلع، کاهش سطح هوشیاری، اختلال شدید تعادل و مشکلات بینایی شدید باشد و برخلاف ام اس معمولی، علائم در این نوع بیماری طی چند هفته تا چند ماه به سرعت بدتر میشوند و نیاز به درمان فوری و تخصصی دارد.
علائم ام اس خفیف
بیماری ام اس ممکن است با علائم خفیف تا شدید شروع شود و به صورت آهسته یا سریع پیشرفت کند. سه مورد از شایعترین علائم ام اس عبارتند از:
- بیحسی و سوزن سوزن شدن: که بازوها، پاها یا یک سمت صورت را درگیر میکند.
- عدم تعادل و ضعف پاها: ممکن است فرد مبتلا متوجه شود که هنگام راه رفتن یا انجام فعالیتهای بدنی دیگر پاهای او شل میشود یا تعادل ندارند.
- دوبینی، تاری دید در یک چشم یا کاهش نسبی بینایی: ممکن است فرد مبتلا، درد چشم را نیز تجربه کند.
علائم ام اس در پاها
بیماری ام اس میتواند حرکت کردن را دشوار کند. فرد مبتلا به این بیماری ممکن است علائم زیر را در پاها احساس کند:
- ضعف در عضلات پا
- مشکل در حفظ تعادل
- تغییر در نحوه راه رفتن
- بیحسی در پاها
اکتووکس (اینترفرون بتا-1 آ)، دارویی است که برای کمک به درمان نوع عودکننده ام اس توسط شرکت داروسازی اکتوورکو تولید میشود. این دارو، ام اس را درمان نمیکند، اما دفعات عود بیماری را کاهش میدهد.
آیا سرگیجه از علائم ام اس است؟
سرگیجه یکی از علائم اولیه ام اس بهحساب میآید. هنگامی که بیماری ام اس باعث آسیب به مخچه یا ساقه مغز میشود، ممکن است فرد مبتلا، دورههای شدیدی از سرگیجه را تجربه کند. اگرچه سرگیجه میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، اما سرگیجه مرتبط با ام اس معمولا شدیدتر است و حداقل دو روز ادامه دارد. فرد مبتلا ممکن است احساس عدم تعادل و بی ثباتی داشته باشد، بهصورتی که بدون گرفتن چیزی نتواند به راحتی راه برود.
علائم روانی و عاطفی ام اس
افراد مبتلا به ام اس، ممکن است متوجه تغییراتی در خلق و خو مانند احساس غم، اضطراب و تحریکپذیری شوند. همچنین ممکن است خستگی یا درد این علائم را تشدید کنند. برخی از موارد پیشرفتهتر ام اس نیز میتواند ناپایداری عاطفی را افزایش دهد؛ خنده یا گریه غیرقابل کنترل یا حتی سرخوشی احتمالا از جمله این علائم هستند. با این حال پیگیری درمان، مصرف دارو و برقراری ارتباط سازنده با دیگران به فرد کمک میکند که نوسانات خلقی خود را کنترل کنند.
میگرن و ام اس
تحقیقات نشان میدهند که افراد مبتلا به ام اس، بیشتر از دیگران دچار سردرد، از جمله میگرن میشوند. اما دانشمندان مطمئن نیستند که آیا سردرد جزو علائم ام اس است یا این دو وضعیت گاهی در یک فرد به صورت همزمان رخ میدهند. احتمال ابتلا به میگرن و بهطور کلی سردرد در افراد مبتلا به ام اس، دو برابر دیگران است.
در برخی موارد، ام اس ممکن است منجر به میگرن شود اما گاهی نیز این دو بیماری بههم مرتبط نیستند.
چگونه بیماری ام اس تشخیص داده میشود؟
هیچ آزمایش یا روش واحدی برای تشخیص قطعی ام اس وجود ندارد. پزشک بعد از معاینه فیزیکی، معاینه عصبی و تجویز آزمایش، بیماری ام اس را تشخیص میدهد. ممکن است لازم باشد برای تشخیص نهایی چندین بار به پزشک مراجعه کنید. دلیل این امر شباهت علائم ام اس به چندین بیماری شایع دیگر است. از جمله آزمایشهایی که ممکن است برای تشخیص بیماری ام اس تجویز شوند عبارتند از:
- آزمایش خون و ادرار
- تصویربرداری MRI
- آزمایش توموگرافی انسجام نوری (OCT)
- نمونهگیری از مایع مغزی- نخاعی (CSF)
- تستهای پتانسیل برانگیخته
برای تشخیص ام اس به چه دکتری مراجعه کنیم؟
اگر علائم غیرعادی یا جدیدی مانند خستگی، ضعف عضلانی، مشکلات بینایی، اختلالات گفتاری و لرزش را تجربه میکنید، بهتر است ابتدا به پزشک عمومی مراجعه کنید. بعد از اینکه پزشک معاینه فیزیکی انجام داد و سابقه پزشکی شما را بررسی کرد، ممکن است شما را به متخصص مغز و اعصاب ارجاع دهد.
اکتیرامر (گلاتیرامر استات) برای کمک به درمان نوع عودکننده ام اس استفاده میشود. این دارو، بیماری ام اس را درمان نمیکند، بلکه دفعات عود علائم ام اس را کاهش میدهد. اکتیرامر توسط شرکت داروسازی اکتوورکو تولید میشود و باید توسط پزشک تجویز و زیر نظر او مصرف شود.
چرا زنان بیشتر در معرض خطر MS هستند؟
تعداد زنان مبتلا به ام اس تقریبا چهار برابر مردان است. اما متخصصان هنوز بهطور دقیق نمیدانند که بیماری ام اس به چه دلیلی رخ میدهد. چند نظریه وجود دارد که ممکن است دلیل ابتلای بیشتر زنان به بیماری MS را توضیح دهند:
- تفاوتهای سیستم ایمنی بدن: سیستم ایمنی زنان بهشکلی متفاوت از مردان کار میکند و زنان بیشتر در معرض ابتلا به بیماریهای خودایمنی هستند.
- تغییرات هورمونی: از جمله دلایلی که زنان بیشتر از مردان دچار ام اس میشوند، ممکن است به هورمونهای جنسی زنان مربوط باشد.
- ژنتیک: جهش در برخی ژنها ممکن است خطر بروز ام اس را افزایش دهد. برخی پژوهشها نشان میدهند که زنان مبتلا به ام اس نسبت به مردان بیشتر ممکن است در معرض این جهشهای ژنتیکی قرار داشته باشند.
- چربی بدن: چاقی بهویژه چربی شکمی ممکن است باعث التهاب شود و التهاب در ابتلا به ام اس نقش دارد. التهاب مرتبط با چاقی ممکن است در زنان بیشتر از مردان رخ دهد.
سخن پایانی
آشنایی با علائم ام اس، از مراحل اولیه تا پیشرفته، به درک بهتر این بیماری و شیوههای مدیریت آن کمک میکند. از آنجا که ام اس در هر فرد بهصورت متفاوت ظاهر میشود، شناخت این نشانهها میتواند مسیر تشخیص و مراقبت را روشنتر سازد. در صورت مشاهده هرگونه علامت این بیماری، بهتر است نزد پزشک مراجعه کنید.
منابع: healthline، webmd، health.clevelandclinic، healthline، webmd، clevelandclinic
