سردرد عارضهای بسیار شایع بوده و اصلیترین علامت آن، درد در ناحیه سر یا صورت است. این عارضه انواع مختلفی دارد و سر دردهای تنشی شایعترین نوع آن هستند. اما خبر خوب این است که این بیماری در اغلب موارد خطرناک نیست و با راهکارهای سادهای درمان میشود. اما در برخی موارد میتواند نشانه یک بیماری زمینهای باشد و به مراقبت پزشکی نیاز پیدا میکند. برای آشنایی بیشتر با علل، انواع و راهکارهای درمان سر درد ادامه مطلب را از دست ندهید.
علت سردرد چیست؟
علل شایع سر درد عبارتند از:
- ابتلا به سرماخوردگی یا آنفولانزا
- استرس
- مصرف بیش از حد الکل
- وضعیت نادرست بدن هنگام نشستن یا ایستادن
- مشکلات بینایی
- نخوردن وعدههای غذایی به طور منظم
- کمآبی بدن
- مصرف بیش از حد مسکنها
- دوران قاعدگی یا یائسگی (سردرد هورمونی)
انواع سر درد
جالب است بدانید که بیش از 150 نوع سر درد وجود دارد. در این بخش با برخی از مهمترین انواع آن آشنا میشویم.
سردرد میگرنی
میگرن نوعی سر درد است که معمولا باعث درد شدید و ضرباندار یا احساس تپش در یک سمت سر میشود. این حالت معمولا با تهوع، استفراغ و حساسیت شدید به نور و صدا همراه است.
ممکن است حملات میگرن از چند ساعت تا چند روز ادامه پیدا کنند و شدت درد آنها بهقدری زیاد باشد که در فعالیتهای روزمره اختلال ایجاد کنند.
تفاوت سر درد میگرنی با سر درد معمولی چیست؟
مهمترین ویژگیهای سر درد میگرنی و سر درد معمولی در جدول زیر مورد مقایسه قرار گرفته است.
| ویژگی | میگرن | سردرد معمولی |
| ماهیت کلی | فراتر از یک سر درد معمولی است و میتواند علاوه بر درد سر، علائم دیگری هم داشته باشد. | شایعترین نوع است و معمولا فقط با درد در ناحیه سر بروز میکند. |
| علائم هشداردهنده پیش از شروع | ممکن است چند ساعت یا یک تا دو روز پیش از شروع حمله میگرنی، برخی علائم هشداردهنده بروز کنند. خمیازههای مکرر، میل به برخی خوراکیهای خاص و تکرر ادرار از جمله این علائم هشداردهنده هستند. | ندارد. |
| تغییرات حسی و گفتاری | ممکن است قبل از شروع میگرن یا حین و پس از بروز آن، فرد متوجه تغییرات موقتی حسی و گفتاری شود. این تغییرات معمولا بهتدریج شروع شده و تا 60 دقیقه ادامه پیدا میکنند. در دنیای پزشکی، این مرحله را اورا مینامند. | در اغلب موارد تغییرات حسی و گفتاری ندارد. |
| مراحل | معمولا چهار مرحله دارد: پیشدرآمد؛ اورا یا تغییرات حسی و گفتاری؛ درد یا حمله میگرنی؛ پسدرآمد (این مرحله پس از برطرف شدن سر درد رخ میدهد و ممکن است با گیجی، خستگی یا حتی احساس شادی شدید همراه باشد.) | مراحل خاصی ندارد. |
| نوع درد | درد ضرباندار یا تپشی قوی در یک یا هر دو سمت سر. | در اغلب موارد درد، مبهم و همراه با احساس فشار یا سنگینی در سر است. در برخی موارد نادر نیز باعث درد سوزاننده یا تیرکشندهی بسیار شدید در اطراف یک چشم میشود. |
| مشکلات گوارشی | التهابی که باعث سر درد میگرنی میشود، میتواند باعث تهوع، استفراغ، درد یا ناراحتی شکمی شود. | در اغلب موارد با مشکلات گوارشی همراه نیست. |
| حساسیتها | ممکن است نور، صدا و بوهای خاص درد را تشدید کنند. همچنین ممکن است شخص به لمس حساس شود و در اثر فعالیت بدنی نیز درد بیشتری احساس کند. | گاهی ممکن است باعث حساسیت به نور یا صدا شود، اما چندان رایج نیست. |
| تاثیر بر زندگی روزمره | ممکن است چند ساعت تا چند روز طول بکشد و فعالیتهای روزانه، کار یا تحصیل را مختل کند. گاهی نیاز به استراحت در محیط تاریک و ساکت دارد.میتواند باعث افسردگی شود. | معمولا خفیف است و در فعالیتهای روزمره اختلال جدی ایجاد نمیکند. |
| روند در طول عمر | معمولا با افزایش سن، شدت و تعداد حملات میگرن کاهش مییابد. معمولا بعد از ۳۰ سالگی، حملات کمتر و خفیفتر میشوند و در برخی افراد، پس از ۵۰ سالگی بهطور کامل از بین میروند. | با افزایش سن تغییر قابل توجهی ندارد. |
سردرد بارداری
سر درد در اوایل بارداری شایع است و معمولا با پیشرفت بارداری بهبود پیدا میکند. این سردردها به جنین آسیبی نمیزنند، اما میتوانند برای مادر آزاردهنده باشند.
در برخی موارد، سردرد بارداری میتواند نشانهای از پرهاکلامپسی باشد. پرهاکلامپسی وضعیتی است که در آن فشار خون مادر بالا میرود و در صورت عدم کنترل و درمان، ممکن است به عوارض جدی منجر شود. این عارضه معمولا پس از هفته بیستم بارداری آغاز میشود. بنابراین در صورتی که در این بازه بارداری متوجه سر دردهای شدید شدید، حتما به پزشک مراجعه کنید.
سردرد سینوزیت
سر دردهای سینوسی مانند احساس فشار در اطراف چشمها، گونهها و پیشانی احساس میشوند؛ درست مانند زمانی که دچار عفونت سینوسی یا سینوزیت شدهایم. برخی افراد نیز ممکن است سردرد ضرباندار را تجربه کنند.
سایر علائم سر دردهای سینوسی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- درد یا احساس سنگینی در گونهها، پیشانی یا بالای ابروها؛
- تشدید درد هنگام خم شدن به جلو یا دراز کشیدن؛
- گرفتگی بینی؛
- خستگی؛
- احساس درد در دندانهای بالایی.
سردرد بعد از پریود
برخی سر دردهایی که بلافاصله پس از قاعدگی یا حتی پیش از آن ایجاد میشوند، به چرخه قاعدگی مربوط هستند. عدم تعادل هورمونی و پایین بودن سطح آهن، از علل احتمالی این سردردها هستند.
علت سردرد در زنان
موارد زیر میتوانند از جمله علل احتمالی سر درد در خانمها باشند:
- قاعدگی؛
- مصرف قرصهای جلوگیری از بارداری؛
- بارداری؛
- شیردهی؛
- یائسگی.
علت سردرد مداوم
سر درد مداوم یا مزمن، نوع خاصی از سر درد نیست. بلکه اصطلاحی برای توصیف سر دردهایی است که حداقل 15 روز در ماه بروز میکنند. این سردردها را میتوان در دو دسته اولیه و ثانویه تقسیمبندی کرد.
سر دردهای خوشهای، تنشی و میگرنی از جمله انواع سر دردهای اولیه هستند و متاسفانه علت زمینهای قابلشناسایی ندارند. اما پزشک متخصص میتواند راهکارهایی را برای مدیریت و کنترل این نوع سر دردها پیشنهاد کند.
سر دردهای مزمن ثانویه، علل مشخص و شناختهشدهای دارند که از جمله آنها عبارتند از:
- التهاب یا سایر مشکلات عروقی در مغز یا اطراف آن از جمله سکته مغزی؛
- عفونتهایی مانند مننژیت؛
- افزایش یا کاهش بیش از حد فشار داخل جمجمه؛
- تومور مغزی؛
- آسیب تروماتیک مغز (ضربه مغزی)؛
- مصرف بیش از حد داروها.
نکته: افراد مبتلا به سر دردهای مزمن اولیه (نظیر میگرن یا سر درد تنشی) در صورت مصرف بیش از حد داروهای ضددرد، ممکن است در معرض ابتلا به سر دردهای ثانویه نیز قرار بگیرند. این سردردها به سردردهای برگشتی معروف هستند. اگر داروهای ضددرد را بیش از 2 روز در هفته یا 9 روز در ماه مصرف کنید، در معرض خطر ابتلا به این سر دردها قرار خواهید گرفت.
درمان سردرد
به طور کلی درمان سر درد، به نوع آن بستگی دارد. به عنوان مثال شناسایی عوامل محرک، مهمترین گام درمان سر دردهای اولیه است. اگر شما هم به سر دردهای اولیه مبتلا هستید، خوب است که محرکهای شروع درد را شناسایی و در یک دفترچه ثبت کنید. بررسی این عوامل محرک، به پزشک کمک میکند تا مناسبترین داروها و راهکارهای درمانی را برای شما تجویز کند.
به عنوان مثال اگر عامل سر درد شما استرس و نگرانی باشد، مدیتیشن و مدیریت استرس به کنترل این عامل و پیشگیری از آن کمک میکند.
مصرف داروهای مسکن زیر نظر پزشک نیز یکی دیگر از راهکارهای رایج و متداول برای درمان سر دردهای اولیه است. اکتوفن اکسترا® (استامینوفن+کافئین)، اکتوپین® (ایبوپروفن)، ناپرکو® (ناپروکسن+ اس امپرازول) و نوپایرو ® (استامینوفن) از جمله داروهای ضددرد بدوننسخهای هستند که به تسکین این سر دردها کمک میکنند. این داروها از جمله محصولات شرکت داروسازی اکتوورکو هستند و برای مدیریت دردهای خفیف تا متوسط مورد استفاده قرار میگیرند.
اما اگر پای سر دردهای ثانویه وسط باشد، راهکارهای درمانی متفاوت خواهد بود و روی برطرف کردن علت زمینهای متمرکز میشود. البته تشخیص علت زمینهای و انتخاب روش درمانی مناسب برای برطرف کردن آن، بر عهده پزشک متخصص است.
درمان سر درد میگرنی
در حال حاضر راهکار قطعی و دقیقی برای درمان سر دردهای میگرنی وجود ندارد. اما میتوان با بهکارگیری برخی راهکارهای درمانی و مصرف بعضی از داروها، این نوع سر دردها را کنترل و مدیریت کرد. بر این اساس مدیریت سر دردهای میگرنی شامل موارد زیر میشود:
- مصرف داروهای ضددرد مثل اکتوفن، اکتوپین و قرص ناپروکسن
- مصرف داروهایی که احساس تهوع یا استفراغ را متوقف میکنند؛
- تغییر در سبک زندگی برای پیشگیری از حملات میگرنی مثل خوردن وعدههای غذایی در زمانهای منظم و کاهش مصرف کافئین؛
- انجام تکنیکهای مدیتیشن؛
- طب سوزنی زیر نظر پزشک برای کنترل سر دردهای شدید میگرنی.
درمان خانگی سردرد
راهکارهای خانگی برای درمان و تسکین سر درد عبارتند از:
- گذاشتن کمپرس گرم یا سرد روی سر؛
- انجام تمرینات کششی؛
- ماساژ سر، گردن یا پشت؛
- استراحت در اتاقی تاریک و آرام؛
- پیادهروی کوتاه؛
- نوشیدن آب؛
- مصرف مکمل منیزیم؛
- داشتن خواب کافی و منظم؛
- پرهیز از مصرف غذاهای سرشار از هیستامین مثل سوسیس و کالباس، کنسرو ماهی، گوجهفرنگی، بادمجان، شکلات و کاکائو؛
- ماساژ شقیقهها یا مچ دست با روغن نعناع، اسطوخودوس یا اکالیپتوس؛
- مصرف نوشیدنیهای حاوی کافئین مثل چای یا قهوه در حد متعادل؛
- انجام تمرینات یوگا؛
- پرهیز از بوها و رایحههای قوی؛
- نوشیدن چای زنجبیل.
دمنوش برای سر درد
در این بخش با انواع دمنوشهایی که به تسکین سر درد کمک میکنند، آشنا میشویم.
- دمنوش چای زنجبیل: زنجبیل خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی قوی دارد و میتواند به کاهش التهاب و در نتیجه تسکین سردرد کمک کند.
- دمنوش چای نعناع فلفلی: علاوه بر این دمنوش، استفاده موضعی از روغن نعناع فلفلی نیز میتواند سردردهای تنشی را تسکین دهد.
- چای میخک: میخک ادویهای معطر با خاصیت ضددرد است. برای تهیه چای میخک، کافیست یک قاشق چایخوری میخک آسیابشده را به مدت ۱۰ دقیقه در یک فنجان آب جوش دم کنید.
- چای بابونه: چای بابونه معمولا برای کاهش اضطراب و بهبود خواب استفاده میشود و میتواند بهصورت غیرمستقیم در کاهش سر دردهای تنشی موثر باشد.
درمان سریع سر درد شدید
برخی از راهکارهای خانگی به تسکین سریع سر درد کمک میکنند. به عنوان مثال اگر علت سر درد کمآبی بدن باشد ممکن است نوشیدن آب، فورا علائم آن را تسکین دهد. مصرف مسکنهایی مانند اکتوپین، استراحت در اتاقی تاریک و آرام، استفاده از کمپرس سرد، استشمام روغن نعناع یا اسطوخودوس، مصرف کمی کافئین و دوری از سروصدا نیز ممکن است شدت سردرد را کاهش دهند. با این حال توجه داشته باشید که این روشها برای همه افراد کارساز نیستند و اثربخشی آنها به نوع و علت سر درد بستگی دارد.
برای سر درد در بارداری چه بخوریم؟
مصرف استامینوفن زیر نظر پزشک، بهترین و ایمنترین درمان دارویی برای تسکین سر درد در دوران بارداری است. با این حال اکثر پزشکان توصیه میکنند که این دارو را نیز در کمترین دوز موثر و برای کوتاهترین مدتممکن مصرف کنید.
برای پیشگیری و کاهش سر دردهای بارداری میتوانید از راهکارهای زیر کمک بگیرید:
- نوشیدن مایعات کافی برای جلوگیری از کمآبی بدن؛
- خواب کافی؛
- استراحت کافی و انجام تمرینات یوگا.
سخن پایانی
سر درد در اغلب موارد عارضهای قابلکنترل و موقتی است و خوشبختانه با راهکارهای سادهای درمان و مدیریت میشود. با این حال در صورت تداوم یا تغییر الگوی سر دردها حتما به پزشک مراجعه کنید. پزشک علت زمینهای دردهای مکرر شما را شناسایی و راهکار درمانی مناسبی را پیشنهاد میکند.
منابع: nhs، mayoclinic، webmd، healthline، hopkinsmedicine، clevelandclinic
