زخم بستر هنگامی بروز میکند که برای مدت طولانی، فشار زیادی به پوست وارد شود. این فشار باعث کاهش جریان خون در آن بخش از پوست می شود. بدون خون کافی، پوست میمیرد و زخم بستر ایجاد میشود.
احتمال زخم بستر در افراد زیر بیشتر است:
- افرادی که از ویلچر استفاده میکنند و یا مدت طولانی در بستر قرار میگیرند؛
- سالمندان؛
- افرادی که برای مدت طولانی نمی توانند بخش هایی از بدن خود را حرکت دهند؛
- بیماران مبتلا به آلزایمر؛
- افرادی که پوست آسیب پذیری دارند؛
- افرادی که مواد مغذی کافی دریافت نمی کنند.
مراحل زخم بستر
زخم بستر بر اساس شدت علائم طبقه بندی می شود؛ مرحله اول خفیفترین و مرحله چهارم شدیدترین حالت زخم بستر میباشد.
- مرحله اول: در مرحله اول، یک ناحیه قرمز و دردناک روی پوست ایجاد میشود که با ایجاد فشار سفید نمیشود. این حالت نشانگر آن است که زخم بستر در حال ایجاد میباشد. در این حالت پوست ممکن است گرم یا سرد، سفت یا نرم باشد.
- مرحله دوم: در این مرحله تاولهای پوستی یا زخمهای باز ایجاد میشوند. ممکن است اطراف زخمها قرمز و تحریکپذیر باشد.
- مرحله سوم: در این مرحله یک زخم باز و عمیق روی سطح پوست ایجاد و بافتهای زیر پوست تخریب شدهاند. حتی ممکن است بتوانید بافت چربی زیر پوست را ببینید.
- مرحله چهارم: در این مرحله زخم بستر به حدی عمیق شده که باعث تخریب عضلات، استخوانها و حتی تاندونها و مفاصل خواهد شد.
معمولا زخم بستر در جایی که پوست، بخشهای استخوانی را پوشانده ایجاد میشود، مانند:
- باسن؛
- آرنج؛
- رانها؛
- پاشنه پا؛
- کمر؛
- پشت سر.
مراقبت از زخم بستر
در صورتی که از بیمار به خوبی مراقبت شود، مراحل اول و دوم زخم بستر قابل درمان هستند. اما درمان مراحل سوم و چهارم این بیماری سختتر خواهد بود و ممکن است زمان بیشتری برای درمان نیاز باشد.
فشار را در منطقه زخم کاهش دهید.برای کاهش فشار، استفاده از بالش، کوسن و یا تشکهای خاص که معمولا با آب یا هوا پر شدهاند توصیه میشود. هر فرد با توجه به نوع زخم بستر و اینکه این زخم در کدام ناحیه از بدن ایجاد شده است با مشورت پزشک میتواند نوع مناسب این ابزار را انتخاب کند.
تغییر موقعیت بدن در این بیماران بسیار مهم است. بیمارانی که از ویلچر استفاده میکنند هر 15 دقیقه و بیمارانی که بر روی تخت قرار دارند، هر 2 ساعت باید تغییر وضعیت دهند. برای پیشگیری از بروز عفونت محل زخم را تمیز نگاه دارید. همچنین با هر بار تغییر پانسمان محل زخم را نیز تمیز کنید.
در مرحله اول زخم بستر میتوانید زخم را با استفاده از آب و صابون ملایم بشویید. در مرحله دوم، زخم را با کمک محلول نرمال سالین (آب و نمک) شستشو دهید تا بافتها و سلولهای مرده از پوست برداشته شوند. در نظر داشته باشید که نباید از هیدروژن پروکساید یا بتادین برای شستشوی زخمها استفاده شود چرا که این مواد باعث تخریب پوست خواهند شد.
میتوان از پانسمان های مخصوص نیز استفاده کرد؛ این پانسمانها از بروز عفونت در محل زخم پیشگیری میکنند، زخم را مرطوب نگاه میدارند و به بهبود آن کمک میکنند.
در مورد بهترین نوع پانسمان با پزشک خود مشورت کنید. نوع پانسمان به سایز و مرحله بیماری بستگی دارد. در اغلب موارد مراحل سوم و چهارم زخم بستر با کمک پزشک قابل درمان است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت وجود تاول یا زخمهای باز، مراجعه به پزشک توصیه میشود. همچنین مشاهده هرگونه علائم احتمالی عفونت نیازمند اطلاعرسانی فوری به پزشک است.
علائمی مانند:
- استشمام بوی بد از زخمها؛
- خروج ترشحات از زخم ها؛
- قرمزی و حساس شدن مناطق اطراف زخمها؛
- گرم و یا متورم شدن پوست اطراف زخمها؛
- تب.
در آخر چند نکته را به یاد داشته باشید:
- بیمار را در وضعیتی قرار دهید که فشاری به زخم وارد نشود.
- زخمها را همواره تمیز نگاه دارید.
- وضعیت زخمها را هر روز بررسی کنید.
- در صورت تشدید زخم ها حتما به پزشک اطلاع دهید.
- مصرف غذاهای مقوی، خواب کافی و از بین بردن فشار بر روی زخم به بهبود آن کمک میکند.
- مناطق اطراف زخم را هرگز ماساژ ندهید، زیرا باعث آسیب بیشتر خواهد شد.
- از کوسنهای به شکل حلقهای استفاده نکنید.
- وضعیت بیمار را به صورت منظم تغییر دهید تا فشار بر نقاط حساس کاهش یابد.
