اندومتریوز چیست و چگونه درمان می شود؟

اندومتریوز، بیماری شایعی است که حدود یک نفر از هر 10 زن را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می‌دهد. پزشکان و متخصصان معمولا این بیماری را در سنین ۳۰ تا ۴۰ سالگی تشخیص می‌دهند، اما ممکن است زنان جوان‌تر و حتی خانم‌ها پس از یائسگی نیز به آن مبتلا شوند. خوشبختانه علائم این بیماری اغلب با راهکارهای درمانی موجود، قابل کنترل هستند. برای آشنایی با علائم، روش‌های تشخیص و راهکارهای درمانی اندومتریوز در ادامه مطلب با ما همراه باشید.

اندومتریوز چیست؟

اندومتریوز وضعیتی است که طی آن بافتی شبیه پوشش داخلی رحم، در بخش‌های دیگر بدن رشد می‌کند. هنگامی که این بافت در مکانی اشتباه رشد کند، ممکن است باعث بروز علائم دردناکی شود که نه تنها بر چرخه قاعدگی، بلکه بر زندگی روزمره تاثیر می‌گذارند. برخی از افراد مبتلا به اندومتریوز به دلیل ایجاد اسکار و انسداد لوله‌های فالوپ دچار مشکل در بارداری می‌شوند. برخی از شایع‌ترین مکان‌هایی که ممکن است آندومتریوز در آنها رشد کند، عبارتند از:

• فضای پشت رحم
• میومتریوم (یک لایه از دیواره رحم)
• تخمدان‌ها
• لوله‌های فالوپ
• صفاق (پوشش نازک و داخلی بافت شکم)

سایر قسمت‌های کمتر شایعی که احتمال رشد اندومتریوز در آنها وجود دارد، عبارتند از:

• رکتوم
• مثانه
• روده‌ها
• دیافراگم
• واژن
• ریه

اندومتریوز چه علائمی دارد؟

آندومتریوز علائم متعددی دارد، اما شایع‌ترین نشانه آن درد لگن است که می‌تواند شدید یا خفیف باشد. این علائم اغلب قبل و در طول دوره قاعدگی، به دلیل التهابی که به خاطر تغییر هورمونی در آن زمان رخ می‌دهد، تشدید می‌شوند. علائم آندومتریوز شامل موارد زیر است:

• درد قاعدگی بسیار شدید
• درد شکم یا کمر در طول دوره قاعدگی یا بین دوره‌ها
• خونریزی شدید در طول دوره‌ها یا لکه‌بینی (خونریزی خفیف) بین دوره‌ها
• درد هنگام رابطه جنسی
• ناباروری
• درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار
• مشکلات معده مانند اسهال، یبوست یا نفخ

همچنین ممکن است فرد مبتلا هیچ علامتی از اندومتریوز نداشته باشد. گاهی اوقات نیز احتمال دارد فرد به این بیماری مبتلا باشد و تا زمانی که قصد بارداری نداشته باشد، متوجه آن نشود.

نشانه های اندومتریوز شدید

ارتباطی بین شدت بیماری و علائم آن وجود ندارد. در برخی افراد ممکن است نواحی کمی درگیر اندومتریوز شده باشند، اما همچنان درد شدیدی را تجربه کنند. در برخی افراد دیگر ممکن است نواحی زیادی درگیر اندومتریوز شده باشد، اما فرد مبتلا هیچ دردی را تجربه نکند. بنابراین اندومتریوز خفیف و شدید علائم مشابهی دارند و نمی‌توان تفاوتی بین آنها قائل شد.

آیا اندومتریوز باعث مرگ می‌شود؟

آندومتریوز ممکن است منجر به عوارضی شود که در صورت عدم درمان، می‌توانند کشنده باشند. با این حال، مرگ به دلیل ابتلا به اندومتریوز بسیار نادر است و با پیگیری درمان تحت نظر پزشک، این بیماری کنترل می‌شود.

• انسداد روده کوچک: در حدود 3 تا 37 درصد از زنان مبتلا به اندومتریوز ممکن است رشد بافت رحمی در روده‌ها رخ دهد. در موارد نادر این بافت می‌تواند باعث خونریزی و ایجاد اسکار شود که انسداد روده را به دنبال دارد. در صورت عدم درمان، این عارضه می‌تواند باعث فشار و سوراخ شدن روده شود یا جریان خون به روده‌ها را کاهش دهد که هر دو ممکن است کشنده باشند.
• بارداری خارج رحمی: این عارضه زمانی رخ می‌دهد که تخمک بارور شده در خارج از رحم، معمولا در لوله فالوپ، لانه‌گزینی می‌کند. بارداری خارج رحمی ممکن است باعث پارگی لوله فالوپ شود که خونریزی داخلی را به دنبال دارد.

البته این عوارض، نادر هستند و در صورت انتخاب راهکار درمانی مناسب می‌توان اندومتریوز را مدیریت کرد.

تشخیص اندومتریوز چگونه انجام می شود؟

علائم آندومتریوز ممکن است مشابه علائم شرایط دیگری مانند کیست‌های تخمدان و بیماری التهابی لگن باشد. همچنین این وضعیت علائم مشابهی با سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) دارد. همین امر تشخیص را طولانی‌تر می‌کند. برای تشخیص اندومتریوز ممکن است پزشک یک یا چند مورد از آزمایش‌های زیر را انجام دهد:

• شرح حال دقیق: پزشک علائم و سابقه شخص یا خانواده فرد مبتلا به آندومتریوز را می‌پرسد. همچنین ارزیابی کلی سلامت عمومی نیز انجام می‌شود.
• معاینه بالینی و فیزیکی: در طی معاینه لگن، پزشک از اسپکولوم و نور استفاده می‌کند تا داخل واژن و دهانه رحم را ببیند. همچنین شکم را برای یافتن کیست‌ها و اسکارهای پشت رحم بررسی خواهد کرد.
• سونوگرافی: پزشک ممکن است سونوگرافی ترانس واژینال یا سونوگرافی شکمی را تجویز کند. به کمک سونوگرافی، پزشک کیست‌های مرتبط با اندومتریوز را شناسایی می‌کند.
• لاپاراسکوپی: تنها روش قطعی برای شناسایی آندومتریوز، ارزیابی مستقیم آن است. این کار با کمک جراحی کوچکی به نام لاپاراسکوپی انجام می‌شود.
• MRI: این نوع تصویربرداری نیز یکی دیگر از ابزارهای تشخیص اندومتریوز به حساب می‌آید.

درمان اندومتریوز

پزشک بر اساس عواملی مانند شدت اندومتریوز، برنامه فرد برای بارداری، سن و شدت علائم، برنامه درمانی را پیشنهاد می‌دهد. متخصصان برای درمان این بیماری در درجه اول بر مدیریت درد و بهبود مشکلات باروری تمرکز دارند. مصرف دارو و جراحی دو مورد از مهمترین گزینه‌های درمان این بیماری هستند.

هدف از جراحی برداشتن بافت آندومتریوز است. دو مورد از گزینه‌های جراحی برای درمان اندومتریوز به شرح جدول زیر هستند.

نوع جراحی	توضیحات
جراحی لاپاراسکوپی	در این روش، جراح با ایجاد برشی کوچک در شکم لوله نازکی به نام لاپاراسکوپ را وارد بدن می‌کند. لاپاراسکوپ مجهز به دوربینی با وضوح بالا است که پزشک به کمک آن می‌تواند اندومتریوز را شناسایی کند. در ادامه پزشک می‌تواند از ابزارهای دیگر برای برداشت بافت‌های مشکل‌ساز استفاده کند.
هیسترکتومی	در موارد شدید، جراح ممکن است برداشتن رحم یا تخمدان‌ها را پیشنهاد دهد.

آندومتریوز، یک بیماری مزمن است. علائم این بیماری پس از جراحی تسکین پیدا می‌کنند، اما ممکن است علائم طی چند سال بازگردند. شدت اندومتریوز، نقش موثری در بازگشت مجدد علائم بیماری بعد از جراحی دارد.

برای درمان اندومتریوز چه بخوریم؟

برای مقابله با التهاب و درد ناشی از آندومتریوز، بهتر است از رژیم غذایی مغذی و متعادل پیروی کنید که عمدتا گیاه محور و سرشار از ویتامین‌ها و مواد معدنی باشد. شما می‌توانید مواد غذایی زیر را به رژیم خود اضافه کنید:

• مواد غذایی پرفیبر مانند میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل
• مواد غذایی غنی از آهن مانند سبزیجات برگ تیره، بروکلی، لوبیا، غلات غنی شده، مغزها و دانه‌ها
• مواد غذایی غنی از اسیدهای چرب ضروری مانند سالمون، ساردین، شاه ماهی، قزل آلا، گردو، دانه چیا و دانه کتان
• مواد غذایی سرشار از آنتی اکسیدان که در میوه‌ها و سبزیجات رنگارنگ یافت می‌شوند مانند پرتقال، انواع توت، شکلات تلخ، اسفناج و چغندر

حتما توجه کنید بدن شما هنگام مصرف هر یک از این مواد غذایی چه واکنشی نشان می‌دهد. بهتر است برنامه‌ریزی دقیق‌تر رژیم غذایی خود را به یک متخصص تغذیه بسپارید. این متخصصان می‌توانند مواد غذایی که سازگاری بیشتری با بدن شما دارند را پیشنهاد دهند.

بهترین دارو برای درمان اندومتریوز

درمان دارویی برای مدیریت علائم اندومتریوز (به ویژه درد) بوده و هدف از آن کاهش التهاب، کنترل رشد بافت اندومتریال و بهبود کیفیت زندگی فرد است. انتخاب دارو براساس شدت علائم، سن و تمایل به بارداری، توسط پزشک انجام می‌شود. درمان‌های دارویی اندومترویز به شرح زیر است:

• داروهای تسکین درد: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی بدون نسخه (NSAIDs) مانند ایبوپروفن می‌تواند برای مدیریت درد در بیماران اندومتریوز مفید باشند. اما برای انتخاب بهترین NSAID یا هر داروی دیگری که می‌خواهید برای تسکین درد استفاده کنید، حتما با پزشک خود مشورت کنید.
• درمان‌های هورمونی: یکی دیگر از گزینه‌های مهم، درمان‌های هورمونی است که به کاهش درد و کنترل چرخه قاعدگی کمک می‌کند. داروهای هورمونی اصلی‌ترین گزینه برای کنترل طولانی‌مدت اندومتریوز هستند. این روش‌ها می‌توانند شامل قرص‌های ضدبارداری ترکیبی (حاوی استروژن و پروژستین) یا فقط پروژستین باشند. این قرص‌ها، آمپول‌ها یا دستگاه‌های داخل رحمی (مثل میرنا) اغلب باعث می‌شوند دوره‌های قاعدگی سبک‌تر و با درد کمتری همراه باشند.
  • وروژست (داینوژست): یکی از قوی‌ترین پروژستین‌ها و بهترین دارو برای درمان اندومتریوز داروی وروژست (داینوژست) است. این دارو مستقیما روی بافت اندومتریال اثر می‌گذارد، باعث کاهش التهاب، رگ‌زایی و تکثیر سلولی در بافت اندومتریوزی می‌شود و درد و خونریزی را به خوبی کنترل می‌کند. وروژست توسط شرکت داروسازی آتی فارمد تولید می‌شود و حتما باید با تجویز و نظارت پزشک مصرف شود.قرص‌های ترکیبی ضدبارداری (COC): این داروها حاوی استروژن و پروژستین هستند و می‌توانند باعث کاهش درد، متوقف کردن قاعدگی یا کاهش خونریزی قاعدگی و مهار رشد بافت‌های اضافی شوند. از جمله داروهای COC مناسب می‌توان به داروی بلاژست (اتینیل استرادیول+ داینوژست) اشاره کرد. این دارو با داشتن ترکیب داینوژست می‌تواند فرد را از اثرات خوب این پروژستین بهره‌‌مند سازد.
  • آگونیست‌ها یا آنتاگونیست‌های GnRH: این داروها ترشح هورمون‌هایی که چرخه قاعدگی را تحت کنترل دارند، موقتا متوقف می‌کنند. به همین دلیل سیستم تولید مثل را برای مدتی خاموش می‌کنند تا درد کمتر شود. این گزینه معمولا برای موارد شدیدتر استفاده می‌شود.

همیشه به یاد داشته باشید که بهترین دارو برای شما، با توجه به شرایط شخصی‌تان، توسط پزشک تعیین می‌شود. حتما با متخصص زنان مشورت کنید تا درمان مناسب و ایمن برای شما انتخاب شود.

درمان خانگی اندومتریوز

آندومتریوز، یک بیماری دردناک است که در حال حاضر درمان قطعی ندارد. در کنار راهکارهای درمانی که پزشک تجویز می‌کند، می‌توان از راهکارهای خانگی نیز برای مدیریت علائم این بیماری کمک گرفت:

• گرما: اگر علائم شما تشدید شده‌اند و نیاز به تسکین دارید، گرما می‌تواند کمک‌کننده باشد. گرما می‌تواند عضلات لگن را شل کند و گرفتگی و درد را کاهش دهد. حمام آب گرم، کیسه آب گرم یا پد حرارتی به بهبود گرفتگی عضلات کمک می‌کنند.
• داروهای ضدالتهاب بدون نسخه: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی بدون نسخه (OTC) مانند ایبوپروفن ممکن است به تسکین درد خفیف ناشی از اندومتریوز کمک کند. اگر داروهای دیگری مصرف می‌کنید یا سابقه زخم معده دارید، بهتر است قبل از مصرف این داروها حتما با پزشک خود مشورت کنید.
• بروملین: بروملین آنزیمی است که در آناناس یافت می‌شود و می‌توان آن را به صورت مکمل نیز مصرف کرد. تحقیقات نشان داده‌اند که بروملین در ترکیب با مکمل استیل سیستئین و آنتی اکسیدان آلفا لیپوئیک اسید، درد لگنی ناشی از آندومتریوز را به طور قابل توجهی کاهش داده است.
• درباره اثرات بروملین به‌تنهایی بر اندومتریوز به تحقیقات بیشتری نیاز است. اگر تصمیم دارید از مکمل‌های بروملین استفاده کنید، مهم است که ابتدا با پزشک خود مشورت کنید، زیرا احتمال دارد با برخی داروها تداخل داشته باشد.
• زردچوبه: زردچوبه دارای خواص ضدالتهابی قوی است و می‌تواند برای افرادی که علائم اندومتریوز را تجربه می‌کنند، مفید باشد.
• چای زنجبیل: برخی افراد مبتلا به اندومتریوز دچار حالت تهوع می‌شوند. چای زنجبیل ترکیب مناسبی برای بهبود تهوع بوده و تحقیقات نشان داده ترکیبی ایمن و موثر است.

کیست اندومتریوز سرطان است؟

کیست‌های اندومتریوز تخمدان ممکن است سرطانی شوند، اما این امر به ندرت اتفاق می‌افتد. در صورتی که نگرانی از بابت سرطانی شدن این کیست‌ها وجود داشته باشد، پزشک ممکن است کیست‌ها را تحت نظر بگیرد و گزینه‌های درمانی را با شما مطرح کند.

آیا کیست اندومتریوز کوچک می‌شود؟

در برخی افراد، پزشک با توجه به شرایط بالینی، شدت علائم و سن بیمار، ممکن است از درمان‌های هورمونی برای کنترل اندومتریوز استفاده کند. هدفِ این درمان‌ها، کاهش فعالیت بافت اندومتریوزی و جلوگیری از پیشرفت بیماری است.

در میان داروهای هورمونی، وروژست (داینوژست) یکی از گزینه‌های موثر و پرکاربرد محسوب می‌شود. این دارو به‌طور مستقیم روی بافت اندومتریال اثر می‌گذارد و با کاهش التهاب، مهار رگ‌زایی و جلوگیری از تکثیر سلولی در بافت اندومتریوزی، به کنترل درد و خونریزی کمک قابل توجهی می‌کند. مصرف وروژست می‌تواند باعث کند شدن رشد کیست‌های اندومتریوزی و در برخی موارد کاهش اندازه آن‌ها شود، اما باید توجه داشت که این دارو درمان قطعی اندومتریوز نیست و نقش اصلی آن کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری است.

فرق کیست اندومتریوما با اندومتریوز چیست؟

کیست‌های اندومتریوما، کیست‌هایی هستند که از خون کهنه پر شده‌اند. این کیست‌ها از جمله نشانه‌های بیماری اندومتریوز به حساب می‌آیند. آندومتریوز زمانی رخ می‌دهد که بافتی شبیه رحم در خارج از رحم نیز رشد می‌کند. این کیست‌ها می‌توانند علائم ناخوشایندی ایجاد کنند که باید تحت نظر پزشک قرار بگیرند. در برخی موارد پزشک ممکن است برداشتن این کیست‌ها را توصیه کند.

اصلاح سبک زندگی برای اندومتریوز

اصلاح سبک زندگی می‌تواند در کنار راهکارهای درمانی که پزشک توصیه می‌کند، در بهبود علائم و تسکین درد ناشی از اندومتریوز موثر باشد. از جمله این راهکارها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ورزش کنید: دویدن، دوچرخه‌سواری یا سایر ورزش‌های هوازی ممکن است باعث کاهش هورمون استروژن در بدن شوند. به این ترتیب دوره‌های قاعدگی سبک‌تر خواهند بود. همچنین تمرینات هوازی به بدن کمک می‌کنند که اندورفین بیشتری تولید کند؛ ماده شیمیایی که باعث می‌شود حساسیت کمتری به درد داشته باشید.
• استرس را مدیریت کنید: زندگی با درد می‌تواند استرس‌زا باشد. بهتر است تنفس عمیق را امتحان کنید؛ از طریق بینی نفس بکشید تا ریه‌های شما از هوا پر شود. برای آرام کردن ذهن خود، مدیتیشن را نیز فراموش نکنید.
• از مصرف الکل بپرهیزید: زنانی که الکل زیادی می‌نوشند، ممکن است بیشتر در معرض آندومتریوز باشند. نوشیدن الکل می‌‌تواند علائم شما را تشدید کنند.
• ماساژ بگیرید: ماساژ ملایم، تنش را کاهش می‌دهد، عضلات را آرام کرده و به شما کمک می‌کند ریلکس شوید. همچنین ممکن است درد آندومتریوز را کاهش دهد.
• سیگار را ترک کنید: ترک سیگار نیز از دیگر راهکارهایی است که ممکن است بر بهبود علائم بیماری تاثیر بگذارد.  

فرق اندومتریوز با سرطان تخمدان

آندومتریوز یک بیماری غیرسرطانی است که اغلب تخمدان‌ها را درگیر می کند. این بیماری ممکن است خطر ابتلا به سرطان تخمدان را در مراحل بعدی زندگی کمی افزایش دهد. اندومتریوز و سرطان تخمدان هر دو از جمله بیماری‌هایی هستند که اندام‌های تولید مثل را تحت تاثیر قرار می‌دهند. اندومتریوز معمولا افراد را در سال‌های باروری درگیر می‌کند، در حالی که سرطان تخمدان بیشتر در افراد میانسال یا مسن رخ می‌دهد.

چه تفاوتی بین آندومتریوز و آدنومیوز وجود دارد؟

در آندومتریوز، همان نوع سلول‌هایی که سطح داخلی رحم را می‌پوشانند، در خارج از رحم نیز رشد می‌کنند. این سلول‌ها می‌توانند به اندام‌های مجاور مانند تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ و مثانه نفوذ کنند. همچنین ممکن است باردار شدن را برای شما دشوار کند.

در مقابل، آدنومیوز زمانی رخ می‌دهد که همان نوع سلول‌های پوشش‌دهنده رحم، در عمق دیواره عضلانی رحم رشد ‌کنند و باعث ضخیم شدن آن ‌شوند. در این بیماری، سلول‌ها از خودِ رحم فراتر نمی‌رود.

سخن پایانی

اندومتریوز یک بیماری مزمن است که علت بروز آن شناخته نشده و در حال حاضر درمان قطعی ندارد. با این حال درمان‌های موثری مانند دارودرمانی، هورمون درمانی و جراحی به مدیریت این بیماری و عوارض آن مانند درد و مشکلات باروری کمک می‌کنند. اگر احساس می‌کنید دچار این بیماری شده‌اید، بهتر است فورا پزشک خود را ملاقات کنید. پزشک می‌تواند با تشخیص درست و بر اساس شرایط بیمار، مناسب‌ترین برنامه درمانی را پیشنهاد دهد.

منابع: clevelandclinic، ealthline، webmd، healthline، webmd، healthlinis