گردن از استخوانها، رباطها و عضلاتی تشکیل شده است که از سر و ستون فقرات گردنی حمایت کرده و امکان حرکت را فراهم میکنند. هر گونه ناهنجاری، التهاب یا آسیب در گردن ممکن است باعث درد یا گرفتگی شود. ایجاد تغییرات سادهای در سبک زندگی مانند اصلاح وضعیت بدنی و بهبود نحوه خوابیدن معمولا به کاهش علائم کمک میکنند. برای آشنایی بیشتر با علائم گردن درد، علل و روشهای درمان آن با ما همراه باشید.
گردن درد چیست و چرا ایجاد میشود؟
گردن درد که گاهی تحت عنوان «سرویکالژیا» نیز شناخته میشود، به درد در ناحیه ستون فقرات یا اطراف آن در زیر سر میگویند. درد گردن یکی از علائم شایع بسیاری از آسیبها و بیماریهای مختلف است. افراد ممکن است درد گردن را به دو حالت زیر احساس کنند:
- درد محوری گردن: دردی که بیشتر در خود گردن احساس میشود.
- درد رادیکولار گردن: دردی که به نواحی دیگر مانند شانهها یا بازوها انتشار پیدا میکند.
این درد ممکن است حاد باشد (از چند روز تا شش هفته طول بکشد) یا مزمن باشد (بیش از سه ماه ادامه داشته باشد).
گردن درد ممکن است در فعالیتهای روزانه شما اختلال ایجاد کند و در صورت عدم درمان، کیفیت زندگی را کاهش دهد. خوشبختانه، بیشتر علل گردن درد جدی نیستند و با درمانهای معمول مانند مصرف داروهای مسکن، ورزش و مدیریت استرس بهبود پیدا میکنند.
علائم گردن درد چیست؟
علائم گردن درد ممکن است از نظر شدت و طول مدت درد متفاوت باشند. این علائم میتوانند خفیف باشند و تاثیر زیادی بر فعالیتهای روزمره نداشته باشند، یا بالعکس، شدید باشند. علائم گردن درد میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خشکی گردن: افرادی که دچار درد گردن هستند، اغلب احساس خود را اینگونه توصیف میکنند که گردنشان گیر کرده یا به اصطلاح قفل شده است. گاهی درد گردن میتواند باعث کاهش دامنه حرکتی شود.
- درد تیز: درد گردن ممکن است به صورت دردی تیز یا خنجری احساس شود که در یک ناحیه مشخص متمرکز است.
- احساس درد هنگام حرکت: درد گردن اغلب با حرکت دادن، چرخاندن یا کشیدن ستون فقرات گردنی تشدید میشود؛ چه هنگام حرکت به طرفین و چه هنگام حرکت به بالا و پایین.
- درد منتشرشونده یا بیحسی: گردن درد ممکن است به سر، تنه، شانهها و بازوها منتشر شود. اگر درد گردن شما با فشرده شدن یک عصب مرتبط باشد، ممکن است در یکی از بازوها یا دستها یا هر دوی آنها احساس بیحسی، گزگز یا ضعف داشته باشید.
- سردرد: دردی که از گردن شروع میشود، ممکن است باعث ایجاد نوعی سردرد به نام سردرد سرویکوژنیک شود. درد گردن همراه با سردرد میتواند از علائم سردرد میگرنی باشد.
- درد هنگام لمس یا معاینه: درد گردن ممکن است هنگام لمس یا معاینه فیزیکیِ ستون فقرات افزایش پیدا کند.
علت گردن درد مزمن چیست؟
درد گردن به دلایل مختلفی اتفاق میافتد که در ادامه به چند مورد از آنها اشاره میکنیم.
- افزایش سن: با افزایش سن، فرسودگی و ساییدگی طبیعی ممکن است باعث شود بخشهایی از ستون فقرات گردنی تخریب شوند یا تحلیل روند و درد ایجاد کنند. همچنین بیماریهایی مانند استئوآرتریت (فرسایش غضروف مفاصل) و تنگی کانال نخاعی (باریک شدن فضاهای موجود در ستون فقرات) میتوانند منجر به درد گردن شوند. با گذشت زمان، فشار و حرکات تکراری ممکن است باعث ضعیف شدن دیسکهای ستون فقرات شوند و در نتیجه فتق دیسک یا فشردگی عصب ایجاد کنند.
- فشار فیزیکی: استفاده بیش از حد از عضلات گردن در طول فعالیتهای تکراری یا سنگین میتواند منجر به گرفتگی و درد شود. وضعیت بدنی نامناسب، ضعف عضلات شکم و وزن بالا میتواند بر همراستایی ستون فقرات تاثیر بگذارد و در بروز گردن درد نقش داشته باشد. برای مثال، فشار آوردن به گردن برای نگاه کردن به صفحه نمایش به مدت طولانی، یکی از دلایل شایع گردن درد است.
- استرس روانی: منقبض کردن عضلات گردن به دلیل استرس میتواند منجر به درد و گرفتگی گردن شود. بسیاری از افرادی که هنگام استرس یا ناراحتی این عضلات را منقبض میکنند، تا زمانی که درد گردنشان شروع نشود، متوجه این کار نمیشوند.
- آسیبدیدگی: ضربه و سایر آسیبها میتوانند به عضلات، رباطها، دیسکها، مفاصل مهرهای و ریشههای عصبی نخاع آسیب برسانند و منجر به درد گردن شوند. آسیب شلاقی در تصادفات رانندگی یکی از آسیبهای شایعی است که باعث درد گردن میشود.
- رشد تودهها: تودهها از جمله تومورها، کیستها و خارهای استخوانی میتوانند به اعصاب گردن فشار وارد کنند و باعث درد شوند.
- سایر بیماریها: درد گردن یکی از علائم بیماریهای مختلف از جمله مننژیت، آرتریت روماتوئید و سرطان است.
گردن درد و دیسک گردن
بین هر مهره، یک دیسک پر از ماده ژلهای قرار دارد که مانند ضربهگیر عمل کرده و به حرکت ستون فقرات کمک میکند. دیسک آسیبدیده، ممکن است بیرون بزند و به سمت عقب، داخل کانال نخاعی فشار بیاورد. دیسک معمولا به سمت یکی از طرفین کانال (راست یا چپ) میچرخد و به همین دلیل، افرادی که دچار دیسک میشوند معمولا فقط در یک سمت بدن خود درد و احساس گزگز دارند.
بیرونزدگی دیسک گردن ممکن است بدون درد باشد یا باعث درد شدید در گردن، شانهها، قفسه سینه و بازوها شود. همچنین میتواند باعث بیحسی یا ضعف در بازوها یا انگشتان دست شود. حتی گاهی این درد و بیحسی ممکن است باعث شود تصور کنید دچار حمله قلبی شدهاید.
گردن درد و آرتروز
آرتروز گردن بیماری شایعی است و زمانی رخ میدهد که غضروف و استخوانهای گردن به تدریج و با گذشت زمان دچار فرسایش شده و در نتیجه باعث التهاب مفصل، درد، سفتی و گاهی فشردگی عصب میشوند.
این عارضه اغلب با افزایش سن یا در نتیجه فرسایش ناشی از فعالیتهای روزمره و آسیبها ایجاد میشود. علائم آرتروز گردن ممکن است بسته به شدت و محل تخریب دیسکها و مفاصل گردن (ستون فقرات گردنی) متفاوت باشد. اما به طور کلی شامل موارد زیر میشود:
- درد یا سفتی گردن که ممکن است با حرکت دادن بدتر شود
- سردرد، به خصوص در ناحیه پشت جمجمه
- کاهش دامنه حرکتی گردن
- ضعف عضلانی یا اسپاسم در گردن، شانهها یا بازوها
- بیحسی یا گزگز در بازوها یا دستها
- احساس ساییدگی یا تقتق در گردن هنگام حرکت
تشخیص گردن درد چگونه انجام میشود؟
معمولا پزشک برای تشخیص گردن درد شرح حال میگیرد و معاینه فیزیکی انجام میدهد. پزشک ابتدا علل جدی گردن درد مانند فشار بر نخاع، میلوپاتی (آسیب یا اختلال عملکرد نخاع)، عفونت یا سرطان را رد میکند.
- شرح حال پزشکی: پزشک از شما درباره آسیبهای قبلی گردن که ممکن است باعث فتق دیسک شده باشد، سوال میکند. همچنین ممکن است درباره کار یا سایر فعالیتهایی که میتوانند به گردن شما فشار وارد کند، سوال بپرسد. او درباره درد شما، از جمله زمان شروع، محل درد، مدت زمان ماندگاری و شدت آن سوال خواهد کرد.
- معاینه فیزیکی: پزشک وضعیت قرارگیری سر و گردن را بررسی میکند و هنگام حرکت دادن گردن، دامنه حرکتی را مشاهده میکند. او گردن و عضلات حمایتکننده آن را لمس میکند تا حساسیت به لمس و علائم کشیدگی را بررسی کند.
- به طور معمول، برای تشخیص علت گردن درد، به تصویربرداری نیاز نیست. با این حال، اگر پزشک به وجود یک آسیب جدی مشکوک باشد یا شما درد شدیدی را تجربه کنید که بهبود پیدا نمیکند، ممکن است تصویربرداری داخل گردن را تجویز کند.
- اشعه ایکس (X-ray): اشعه ایکس میتواند مشکلات استخوانی یا بافتهای نرم را که ممکن است باعث درد گردن شده باشند، نشان دهد. همچنین این آزمایش به تشخیص مشکلات مربوط به همراستایی ستون فقرات گردنی، شکستگیها و دیسکهای جابهجاشده و آرتریت کمک میکند.
- تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI): ام آر آی میتواند مشکلات نخاع، اعصاب، مغز استخوان و بافتهای نرم را نشان دهد. این روش میتواند نشان دهد که آیا دیسکی از جای خود خارج شده است، علائم عفونت را مشخص کند و تودههایی مانند کیست یا تومور را که ممکن است باعث درد گردن شوند، شناسایی کند.
- سی تی اسکن (CT Scan): اگر ام آر آی در دسترس نباشد، ممکن است از سی تی اسکن استفاده شود. این روش میتواند خارهای استخوانی و علائم تحلیل استخوان را نشان دهد.
- در موارد نادر، پزشک ممکن است آزمایشهای بیشتری از جمله موارد زیر را درخواست کند:
- آزمایشهای الکترودیاگنوستیک (Electrodiagnostic): این آزمایشها عملکرد اعصاب و پاسخ عضلات شما را بررسی میکنند و شامل مطالعات هدایت عصبی و در موارد نادر، میلوگرام (myelogram) هستند. زمانی این آزمایشها تجویز میشوند که انجام ام آر آی ممنوعیت داشته باشد.
- آزمایشهای معمول: این آزمایشها میتوانند به پزشک کمک کنند تا علل گردن درد غیرمرتبط با آسیبهای اسکلتیعضلانی، مانند عفونتها، بیماریهای روماتولوژیک و سرطانها را شناسایی کند. این آزمایشها شامل شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)، آزمایش ادرار و شاخصهای التهابی هستند.
درمان گردن درد چیست؟
هدف از درمان گردن درد، کاهش درد و بهبود حرکت آن است. بیشتر علل گردن درد در نهایت بهبود پیدا میکنند و پزشک ممکن است برای کنترل علائم راهکارهای زیر را پیشنهاد دهد:
- داروهای مسکن و شلکننده های عضلانی: داروهایی از جمله داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) برای کاهش درد و التهاب گردن و شلکنندههای عضلانی برای کمک به بهبود عضلات گردن، از جمله درمانهای خط اول رایج برای درد گردن هستند.
- فیزیوتراپی: ممکن است لازم باشد با یک فیزیوتراپیست یا مربی ورزش کار کنید تا تمرینها و حرکاتی را یاد بگیرید که عضلات و تاندونهای گردن را تقویت کرده و انعطافپذیری را بهبود میدهند.
- دستگاه تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (TENS): دستگاه TENS، جریان الکتریکی ضعیفی را به پوست نزدیک اعصاب وارد میکند تا سیگنال درد را که باعث ناراحتی میشود، مختل کند.
- تزریق استروئید زیر نظر پزشک: تزریق در نزدیکی ریشههای عصبی میتواند التهاب را کاهش داده و درد را تسکین دهد.
- درمانهای جایگزین: پزشک ممکن است برای کاهش درد، طب سوزنی را توصیه کند یا ماساژ را برای کمک به شل شدن عضلاتی که سفت شدهاند پیشنهاد دهد.
جراحی گردن در چه مواردی لازم است؟
بیشتر انواع گردن درد به جراحی نیاز ندارند. با این حال، در صورتی که یک یا چند مهره ستون فقرات از جای خود خارج شده باشند یا به اعصاب فشار وارد کنند، ممکن است به جراحی نیاز باشد.
اگر گردن درد شدیدی را تجربه میکنید، بهتر است در اسرع وقت نزد متخصص ستون فقرات یا متخصص درد مراجعه کنید.
بهترین داروهای ضد درد و ضد التهاب برای گردن درد
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) ممکن است برای بهبود گردن درد مفید باشند. از جمله این داروها میتوان به اکتوپین® (ایبوپروفن) و ناپرکو® (ناپروکسن/ اس امپرازول) اشاره کرد. علاوه بر این اکتوفن® (استامینوفن/ کافئین) نیز ممکن است برای کاهش درد موثر باشد.
در صورتی که مسکنهای مذکور اثربخش نباشند، پزشک ممکن است برای درد و گرفتگی، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی نسخهای یا شلکنندههای عضلانی تزریقی پیشنهاد کند.
ورزشها و حرکات اصلاحی برای گردن درد
در صورت تایید پزشک، میتوانید تمرینهای زیر را روزی یک بار یا چند بار در هفته انجام دهید.
چرخش گردن
- روی یک صندلی بنشینید، پاها را صاف روی زمین قرار دهید، پشت خود را صاف نگه دارید و دستها را در کنار بدن قرار دهید. همچنین میتوانید صاف بایستید. در هر دو حالت، مطمئن شوید که سرتان رو به جلو است.
- به آرامی سر خود را به سمت راست بچرخانید تا زمانی که یک کشش خفیف احساس کنید. مهم است که چانه شما موازی با زمین باقی بماند. این وضعیت را به مدت ۲ تا ۳ ثانیه حفظ کنید.
- سر خود را به وضعیت شروع برگردانید، سپس سر را به سمت چپ بچرخانید و دوباره ۲ تا ۳ ثانیه نگه دارید.
- این کار را ۵ بار تکرار کنید.
خم کردن سر به جلو
- روی یک صندلی بنشینید، پاها را صاف روی زمین قرار دهید، پشت خود را صاف نگه دارید و دستها را در کنار بدن قرار دهید. همچنین میتوانید صاف بایستید. در هر دو حالت، مطمئن شوید که سرتان رو به جلو است.
- به آرامی سر خود را به سمت پایین خم کنید تا چانه به سمت قفسه سینه حرکت کند و یک کشش ملایم احساس شود. فقط تا جایی پیش بروید که برای شما راحت باشد. چانه را به سمت پایین خم کنید و همزمان پشت گردن را کشیده نگه دارید.
- این وضعیت را به مدت ۵ ثانیه حفظ کنید.
- این کار را ۵ مرتبه تکرار کنید.
چرخش شانهها
- صاف بایستید، دستها را در کنار بدن قرار دهید و سرتان رو به جلو باشد.
- بهآرامی هر دو شانه را به سمت جلو و بالا بیاورید. سپس شانهها را به سمت عقب و پایین ببرید. این حرکت باید به صورت یک حرکت روان انجام شود، گویی با شانههای خود دایره رسم میکنید.
- این حرکت را ۸ بار تکرار کنید. سپس جهت حرکت را برعکس کرده و ۸ بار دیگر انجام دهید.
روشهای خانگی کاهش گردن درد
اگر درد یا گرفتگی خفیف گردن را تجربه میکنید، چند راهکار ساده خانگی وجود دارد که ممکن است به بهبود درد کمک کند:
- در چند روز اول، از کمپرس سرد استفاده کنید. اگر درد ادامه پیدا کرد، القای گرما با استفاده از کمپرس گرم یا دوش آب گرم را امتحان کنید.
- از داروهای مسکن بدون نسخه استامینوفن استفاده کنید.
- چند روز از انجام ورزش، فعالیتهایی که علائم شما را تشدید میکنند و بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید. زمانی که با کاهش علائم، فعالیتهای معمول خود را از سر میگیرید، این کارها را به آرامی انجام دهید.
- هر روز گردن خود را ورزش دهید. به این صورت که سر خود را به آرامی به طرف بالا و پایین کشش دهید.
- در وضعیت بدنی صحیح بنشینید.
- برای مدت طولانی در یک وضعیت نایستید یا ننشینید.
- بدون تایید پزشک از بریس یا گردنبند طبی استفاده نکنید؛ چرا که اگر از این وسایل به درستی استفاده نشود، ممکن است علائم شما تشدید شوند.
پیشگیری از گردن درد در محیط کار
در بیشتر موارد، گردن درد به دلیل وضعیت بدنی نامناسب و افزایش سن رخ میدهد. برای پیشگیری از درد گردن، سر خود را در وسط و راستای ستون فقرات نگه دارید. همچنین ایجاد چند تغییر کوچک در عادتهای روزانه مانند موارد زیر به محافظت از گردن کمک میکند:
- حفظ وضعیت بدنی مناسب را رعایت کنید: هنگام ایستادن یا نشستن، شانههای خود را در راستای لگن نگه دارید. گوشهای شما باید بالای شانه ها قرار بگیرند. هنگام استفاده از تلفن همراه، تبلت یا صفحه نمایشگر کوچک، به جای خم کردن گردن به سمت پایین دستگاه را تا سطح چشم خود بالا بیاورید.
- به طور منظم استراحت کنید: اگر با کامپیوتر کار میکنید، به طور مرتب از جای خود بلند شوید، حرکت کنید و گردن و شانههای خود را کشش دهید.
- محیط کار خود را بررسی کنید: میز، صندلی و صفحه نمایش خود را طوری تنظیم کنید که مانیتور در مقابل چشمها قرار داشته باشد. هنگام نشستن، زانوهای شما باید کمی پایین تر از لگن قرار بگیرند. همچنین از دستههای صندلی برای حمایت از بازوهای خود استفاده کنید.
- فعال باشید: فعالیت بدنی منظم به حفظ قدرت گردن و کمر کمک میکند. اگر زیاد مینشینید، سعی کنید در طول روز تحرک بیشتری داشته باشید.
سخن پایانی
گردن درد عارضهای شایع است که ممکن است ناشی از وضعیت نامناسب بدن، آسیبدیدگی، فشار فیزیکی و… باشد. تشخیص علت اصلی درد نقش مهمی در انتخاب روش درمان مناسب دارد. در بسیاری از موارد، اصلاح سبک زندگی، انجام حرکات اصلاحی و پیگیری درمانهای غیرجراحی به بهبود قابل توجه علائم کمک میکنند. با این حال، در صورت تداوم یا تشدید درد، مراجعه به پزشک برای بررسی دقیقتر ضروری است.
منابع: healthline، clevelandclinic، healthline، mayoclinic، healthline
