آرتروز (استئوآرتریت) زمانی رخ میدهد که غضروف پوشاننده مفاصل آسیب ببیند. در نتیجه استخوانها هنگام استفاده از مفاصل، به یکدیگر ساییده میشوند. خوشبختانه راهکارهای مختلفی برای مدیریت این عارضه وجود دارد. برای آشنایی بیشتر با علائم، علل و روشهای مدیریت آرتروز ادامه مطلب را از دست ندهید.
آرتروز چیست و چگونه ایجاد میشود؟
آرتروز که با نام استئوآرتریت نیز شناخته میشود، شایعترین نوع آرتریت (بیماری که مفاصل را تحتتاثیر قرار میدهد.) بهحساب میآید. گاهی پزشکان به این بیماری، دژنراتیو مفصل یا OA نیز میگویند. آرتروز زمانی اتفاق میافتد که غضروف پوشاننده مفاصل در طول زمان فرسوده شود و استخوانها هنگام استفاده از مفاصل آسیب دیده به یکدیگر ساییده شوند.
معمولا انتهای استخوانها در مفاصل توسط لایهای از غضروف صاف و مقاوم پوشیده شده است. غضروف مانند یک ضربهگیر و روانکننده عمل میکند؛ به این صورت که کمک میکند استخوانها در مفاصل به نرمی و بدون آسیبدیدگی در کنار هم حرکت کنند.
علائم آرتروز در مراحل اولیه چیست؟
شایعترین علائم استئوآرتریت عبارتند از:
- احساس درد در یک مفصل (بهویژه هنگام حرکت دادن آن)؛
- سفتی؛
- تورم در نزدیکی یک مفصل؛
- کاهش دامنه حرکتی (اینکه تا چه حد میتوانید یک مفصل را حرکت دهید)؛
- احساس اینکه یک مفصل بهاندازه معمول قوی نیست؛
- ظاهر شدن تغییرات قابل توجه در شکل مفصل نسبت به قبل (بدشکلی مفصل).
آرتروز بیشتر کدام مفاصل را درگیر میکند؟
آرتروز ممکن است هر یک از مفاصل را درگیر کند، اما بیشتر در نواحی زیر رخ میدهد:
- دستها
- زانوها
- لگن
- گردن (ستون فقرات گردنی)
- پایین گردن (ستون فقرات کمری)
آرتروز دست و انگشتان چگونه ظاهر میشود؟
شایعترین علائم استئوآرتریت دست، درد و خشکی (سفتی) انگشتان هستند که ممکن است با گذشت زمان بدتر شوند. درد ممکن است دائمی و تیزتر شده و خشکی مانع از خم کردن کامل مفاصل انگشتان شود. همچنین آرتروز دست میتواند مشکلات دیگری نیز ایجاد کند که از جمله آنها عبارتند از:
- صدای تقتق (کریپتوس): این صدا ناشی از ساییده شدن مفاصل به یکدیگر است و هنگامی رخ میدهد که غضروف تحلیل رود.
- تورم و قرمزی: این علائم نشاندهنده التهاب در اطراف یک مفصل هستند.
- ضعف: درد و آسیب مفصلی ممکن است انجام کارهایی مانند چرخاندن دستگیره یا بلند کردن اجسام سنگین را دشوارتر کند.
آرتروز زانو چیست و چه نشانههایی دارد؟
آرتروز زانو زمانی اتفاق میافتد که غضروف موجود در مفصل زانو تجزیه شده و استخوانها روی یکدیگر ساییده شوند. این اصطکاک باعث درد و تورم زانو و در نهایت منجر به سفتی آن میشود. آرتروز زانو، وضعیتی مادامالعمر و بدون درمان قطعی است. ممکن است این بیماری با گذشت زمان تشدید و منجر به ناتوانی شود.
درد زانو شایعترین علامت آرتروز زانو است. احتمال دارد زانوی شما هنگام وارد کردن فشار، هنگام حرکت یا حتی وقتی بیحرکت نشستهاید، درد بگیرد. سایر علائم آرتروز زانو شامل موارد زیر میشوند:
- زانوی شما حالت سفتی دارد؛ بهخصوص زمانی که تازه از خواب بیدار شدهاید یا مدت طولانی نشستهاید؛
- زانوی شما ورم کرده یا حالت متورم دارد؛
- هنگام حرکت دادن زانو، صدای تقتق یا ساییده شده میشنوید؛
- احساس عدم تعادل روی زانوی خود دارید، انگار ممکن است خم شود؛
- زانوی شما قفل میکند یا هنگام تلاش برای حرکت دادن، احساس میشود که گیر کرده است.
تفاوت آرتروز با روماتیسم چیست؟
استئوآرتریت شایعترین نوع آرتریت است که باعث فرسایش غضروفی میشود که سطح استخوانها در مفاصل را میپوشاند. در مقابل، آرتریت روماتوئید وضعیتی است که در آن سیستم ایمنی به مفاصل حمله میکند و این حمله از پوشش داخلی مفاصل شروع میشود.
علت آرتروز چیست؟
متخصصان مطمئن نیستند چه عواملی باعث بروز آرتروز میشود. اما استئوآرتریت اولیه معمولا با افزایش سن بهتدریج رخ میدهد. با بالا رفتن سن، فرسودگی طبیعی مفاصل ممکن است به تخریب غضروفها کمک کند. همچنین هر عاملی که مستقیما به مفاصل شما آسیب برساند، ممکن است باعث استئوآرتریت شود؛ از جمله:
- آسیبهای ورزشی
- زمینخوردن
- تصادفات رانندگی
- بیماریهایی که بر مفاصل تاثیر میگذارند، مانند سندرم بیش تحرکی مفاصل
- آرتریت روماتوئید
- نقرس
- آرتریت پسوریاتیک
هر شخصی ممکن است استئوآرتریت را تجربه کند. بزرگسالان با سن بالای 55 سال و زنان پس از دوره یائسگی، بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند. همچنین افراد دارای برخی شرایط سلامتی خاص مانند چاقی (BMI بیشتر از 30)، اضافهوزن (BMI بیشتر از 25)، دیابت و کلسترول بالا نیز بیشتر در معرض ابتلا به آرتروز هستند.
آرتروز در چه سنی شروع میشود؟
استئوآرتریت معمولا افراد بالای 55 سال را تحتتاثیر قرار میدهد. با این حال، هیچ بازه زمانی یا محدودیت سنی مشخصی درباره سن شروع این عارضه وجود ندارد. همچنین این بیماری، مانند برخی شرایط سلامتی بهصورت ناگهانی شروع نمیشود و نقطه شروع مشخصی ندارد.
ممکن است مدت زمان زیادی طول بکشد تا غضروف مفاصل شما بهاندازهای فرسوده شود که درد و سفتی را به دنبال داشته باشد. بنابراین حتی اگر برای اولین بار در حدود سن 55 سالگی متوجه علائم شدید، به این معنا نیست که آرتروز دقیقا در همان زمان شروع شده است.
مراحل پیشرفت آرتروز چگونه است؟
مراحل پیشرفت استئوآرتریت شامل موارد زیر میشود:
سطح یک- آرتروز اولیه: در این مرحله پوشش غضروف هنوز در وضعیت خوبی قرار دارد. علائم این مرحله عبارتند از:
- دردهای گاهبهگاه و متناوب، اغلب داخل زانو
- گاهی درد شدید و کوتاهمدت
- تورم گاهبهگاه
- احساس ضعف در عضلات جلوی پا
سطح دو- آرتروز متوسط: در این مرحله، غضروف ساییده شده است و بخشهایی از آن کاملا از بین رفتهاند. علائم این مرحله عبارتند از:
- درد بیشتر و بعضا شدید، اغلب کل زانو و لگن را درگیر را میکند؛
- ناحیه مدنظر ممکن است سفت شود و شکل آن تغییر کند؛
- ناحیه مدنظر ممکن است همیشه متورم و گاهی گرم باشد؛
- عضلات ممکن است کوچکتر به نظر برسند.
سطح سه- آرتروز پیشرفته: در این مرحله، تقریبا هیچ غضروفی باقی نمانده و بخشهای زیادی بدون غضروف هستند. علائم این مرحله عبارتند از:
- درد دائمی و اغلب شدید
- تورم ناحیه مدنظر
- احساس درد هنگام تحمل وزن بدن
- کوچک و ضعیف شدن عضلات
سطح چهار– مرحله جراحی: در این مرحله، فرد مبتلا دیگر قادر به تحمل یا مدیریت علائم خود نیست.
استئوآرتریت چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک، بیماری آرتروز را از طریق معاینه فیزیکی و آزمایشهای تصویربرداری تشخیص میدهد. او مفاصل شما را بررسی میکند و از شما میپرسد که چه زمانی برای اولین بار متوجه علائم شدید. بهتر است به پزشک خود بگویید که چه فعالیتهایی باعث تشدید علائم شما میشوند.
همچنین ممکن است پزشک از آزمایشهای تصویربرداری زیر برای تشخیص دقیقتر استفاده کند:
- رادیوگرافی (X-ray)
- تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)
- توموگرافی کامپیوتری (CT scan)
همچنین ممکن است به آزمایش خون نیاز داشته باشید تا سایر شرایط یا مشکلاتی که علائم مشابه ایجاد میکنند، رد شوند.
بهترین روش درمان آرتروز چیست؟
استئوآرتریت درمان قطعی ندارد اما بهترین روش مدیریت آن مراجعه نزد پزشک و کمک گرفتن از او است. پزشک ممکن است یک یا چند مورد از راهکارهای زیر را برای مدیریت علائم آرتروز توصیه کند:
- مصرف دارو زیر نظر پزشک
- ورزش
- استفاده از وسایل حمایتی
- استفاده از کمپرس سرد و گرم
- پرتودرمانی
- درمان های مکمل
- جراحی
درمان استئوآرتریت بدون جراحی
هیچ درمانی برای آرتریت وجود ندارد و غضروف مفاصل آسیبدیده بهبود نمییابند. اما پزشک به شما کمک میکند که راهکارهایی برای مدیریت علائم خود بیابید. رایجترین روشهای مدیریت آرتروز شامل موارد زیر میشوند:
- مصرف دارو زیر نظر پزشک: مسکنهای بدون نسخه (OTC) میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. همچنین مسکنهای موضعی (کرمها، پمادها یا چسبهای مخصوص) نیز در این مورد کاربرد دارند.
- ورزش: حرکت دادن مفاصل میتواند سفتی مفاصل را کاهش دهد و عضلات اطراف آن را تقویت کند. فعالیتهای کم فشار مانند شنا، ایروبیک در آب و تمرین با وزنه همگی میتوانند کمککننده باشند. همچنین پزشک ممکن است توصیه کند از یک فیزیوتراپیست کمک بگیرید.
- استفاده از وسایل حمایتی: استفاده از کفی طبی یا بریس میتواند از مفاصل حمایت کند. همچنین استفاده از عصا یا واکر نیز میتواند فشار را از روی مفاصل آسیبدیده بردارد و به شما کمک کند بهصورت ایمن حرکت کنید.
- درمان با کمپرس سرد و گرم: اعمال گرما یا سرما روی مفاصل آسیبدیده ممکن است به کاهش درد و سفتی مفاصل کمک کند. پزشک، شما را در رابطه با مدت زمان (هر چند وقت یکبار و برای چه مدت) استفاده از کمپرس گرم یا کمپرس سرد راهنمایی میکند.
- پرتودرمانی با دوز پایین (LDRT): در این روش درمان، از پرتو برای کمک به کاهش التهاب مفاصل استفاده میکنند. این راهکار، ممکن است برای افراد مبتلا به آرتروز که قصد ندارند از روش جراحی یا مصرف دارو کمک بگیرند، مناسب باشد.
- درمانهای مکمل: طب سوزنی، ماساژ، مدیتیشن، تای چی و مصرف مکملهای غذایی از جمله روشهای درمانی مکمل هستند. قبل از شروع مصرف هر گونه مکمل گیاهی یا غذایی با پزشک خود مشورت کنید.
داروهای درمان آرتروز کداماند؟
استئوآرتریت قابل درمان نیست، اما برخی راهکارها به مدیریت بهتر این بیماری کمک میکنند. از جمله داروهایی که میتوانند به کاهش علائم و درد آرتروز کمک کنند، عبارتند از:
استامینوفن (Acetaminophen): مصرف استامینوفن برای برخی افراد مبتلا به آرتروز با درد خفیف تا متوسط مفید است. البته بهتر است این دارو نیز زیر نظر پزشک مصرف شود تا مصرف بیش از حد منجر به آسیب کبدی نگردد.
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs): مصرف مسکنهای رایج مانند ایبوپروفن و ناپروکسن سدیم زیر نظر پزشک معمولا درد آرتروز را کاهش میدهند. همچنین مسکنهای قویتر با نسخه پزشک در دسترس هستند. این داروها ممکن است عوارضی مانند موارد زیر را داشته باشند:
- ناراحتی معده
- مشکلات قلبی- عروقی
- مشکلات خونریزی
- آسیب به کلیه و کبد
برخی از NSAIDها بهصورت ژل روی پوست ناحیه مفصل آسیبدیده استفاده میشود که عوارض جانبی کمتری دارند و ممکن است به همان اندازه در کاهش درد موثر باشند.
آیا آرتروز درمان قطعی دارد؟
هیچ درمان قطعی برای استئوآرتریت وجود ندارد، اما این بیماری لزوما با گذشت زمان بدتر نمیشود. خوشبختانه چندین روش درمانی وجود دارد که به کاهش علائم بیماری کمک میکنند. راهکارهای مدیریت علائم آرتروز عبارتند از:
- تغییر سبکزندگی مانند حفظ وزن سالم و ورزش منظم
- مصرف دارو زیر نظر پزشک برای کاهش وزن
- درمانهای حمایتی برای آسانتر کردن انجام فعالیتهای روزمره
در برخی موارد که که سایر روشهای درمان موثر نبودهاند، ممکن است جراحی برای ترمیم، تقویت یا تعویض مفاصل آسیبدیده نیز مدنظر قرار گیرد.
بهترین ورزش برای آرتروز چیست؟
بهترین ورزش برای استئوآرتریت ممکن است شامل تمریناتی باشد که مفاصل را در دامنه حرکتی کامل خود قرار میدهند و تقویتی هستند. البته ورزشهایی که ضربان قلب را بالا میبرند، که بهعنوان ورزش هوازی شناخته میشوند نیز مهم هستند. اگر در لگن، زانو یا مچ پا آرتروز دارید، ممکن است پزشک ورزشهایی را توصیه کند که فشار کمتری به مفاصل شما وارد کنند. چند مورد از ورزشهای توصیهشده برای آرتروز عبارتند از:
- ورزشهای مربوط به دامنه حرکتی: این ورزشها به کاهش سفتی مفاصل و حفظ حرکت آنها با قرار دادنشان در دامنه حرکتی کامل کمک میکنند. بهعنوان مثال، بالا بردن دستها به سمت بالا یا چرخاندن شانهها به جلو عقب از این نوع تمرینات هستند.
- ورزشهای قدرتی: این ورزشها به ساخت عضله کمک میکنند. عضلات قوی برای حمایت و محافظت از مفاصل مهم هستند. استفاده از وزنه و دستگاه جزو ورزشهای قدرتی هستند.
- ورزش هوازی: تمریناتی که ضربان قلب را بالا میبرند، به سلامت کلی بدن کمک میکنند. از جمله ورزشهای هوازی که فشار کمی به مفاصل وارد میکنند میتوان به پیادهروی، دوچرخهسواری، شنا و ایروبیک اشاره کرد.
- ورزشهای تعادلی: تمریناتی که بر نحوه حرکت بدن تمرکز دارند، مانند یوگا نیز میتوانند کمککننده باشند.
برای آرتروز چه بخوریم؟
مواد مغذی مختلف ممکن است به تقویت سلامت مفاصل و کاهش التهاب کمک کنند. مواد غذایی زیر میتوانند به تاخیر در شروع یا پیشرفت آرتروز کمک کنند:
| ویتامین C | میوههای گرمسیری مانند پاپایا و آناناس مرکبات مانند پرتقال و گریپفروت توتفرنگی، تمشک، کیوی سبزیجات خانواده کلم مانند گلکلم، بروکلی و کلمپیچ فلفلدلمهای گوجهفرنگی |
| ویتامینD و کلسیم | ماهی سالمون و میگو ماهیتن شیر، ماست تخممرغ سبزیجات برگ سبز |
| بتاکاروتن | سبزیجات برگسبز مانند کاهو و اسفناج سیبزمینی شیرین کدو حلوایی جعفری خاویار گوجهفرنگی |
| امگا3 | ماهی گوشت قرمز و سایر پروتئینهای حیوانی آجیل تخم کتان و گردو |
مواد غذایی مضر برای آرتروز
برخی مواد غذایی ممکن است خطر استرس اکسیداتیو را افزایش دهند. چند مورد از مواد غذایی که این اثر را دارند و ممکن است برای آرتروز مضر باشند عبارتند از:
- مواد غذایی فرآوریشده
- غذاهایی که حاوی شکر افزودنی هستند
- چربیهای ناسالم مانند چربیهای ترانس و چربیهای اشباعشده
- گوشت قرمز
مصرف این مواد غذایی میتواند سطح التهاب را افزایش دهد.
آیا کاهش وزن به درمان آرتروز کمک میکند؟
براساس منابع علمی، حفظ وزن سالم برای مدیریت یا کاهش خطر آرتروز زانو ضروری است. دلایل این امر عبارتند از:
- وزن اضافی، فشار بیشتری بر مفصل زانو وارد میکند؛
- دانشمندان ارتباطاتی بین چاقی و التهاب یافتهاند؛
- چربی بدن، هورمونها و مواد شیمیایی تولید میکند که میتوانند سطح التهاب را افزایش دهند.
سخن پایانی
آرتروز زمانی رخ میدهد که غضروف مفاصل فرسوده شوند. بدون غضروف، مفاصل سفت و دردناک شده و هنگام استفاده از آنها به یکدیگر ساییده میشوند. بهترین روش مدیریت آرتروز، مراجعه به پزشک جهت گرفتن مشاوره و راهنمایی است. متاسفانه این بیماری قابل درمان نیست، اما پزشک به شما کمک میکنند که علائم آرتروز را مدیریت کنید.
منابع: clevelandclinic، webmd، clevelandclinic، mayoclinic، hdft، nhs، healthline
