سرفه یکی از واکنشهای طبیعی بدن برای پاکسازی راههای هوایی از مخاط، میکروبها و مواد محرک است. این واکنش، معمولا با احساس خارش یا قلقلک در گلو آغاز میشود و میتواند خشک (بدون خلط) یا خلطدار باشد. گاهی سرفهها ناگهانی و کوتاهمدت هستند و طی چند هفته برطرف میشوند. اما گاهی طولانی شده و حالت مزمن پیدا میکنند. برای آشنایی بیشتر با این عارضه و راهکارهای درمان آن در ادامه مطلب همراه ما باشید.
علت سرفههای شبانه بزرگسالان
سرفه شبانه عارضهای آزاردهنده است که میتواند به دلایل زیر ایجاد شود:
- علائم باقیمانده از سرماخوردگی، آنفلوانزا یا آلرژی (در اغلب موارد)؛
- آسم؛
- برونشیت حاد؛
- آلرژی به مایتهای گرد و غبار؛
- سینوزیت حاد؛
- رفلاکس اسیدی شبانه؛
- آشالازی مری؛
- بیماری انسداد مزمن ریه؛
- برخی انواع سرطانها.
علت سرفههای خشک
بیماریها و شرایطی که باعث بروز سرفه خشک میشوند عبارتند از:
- آلرژیها؛
- آسم؛
- برونشیت؛
- خروسک؛
- قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی یا محرکها؛
- بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) یا رفلاکس حلقی-حنجرهای؛
- عوارض جانبی برخی داروها (مثلا داروهای فشار خون گاهی باعث سرفه خشک میشوند)؛
- استعمال دخانیات؛
- اختلال در عملکرد تارهای صوتی؛
- سیاهسرفه.
ممکن است برخی بیماریهای جدیتر نیز باعث سرفه مزمن شوند که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماری انسداد مزمن ریه (COPD)؛
- نارسایی قلبی؛
- سرطان ریه؛
- ذاتالریه؛
- آمبولی ریه؛
- آپنه خواب؛
- سل.
درمان سرفه خشک
پزشکان برای بهبود و کنترل سرفههای خشک و خفیف ممکن است داروهای زیر را تجویز کنند:
- اکتوکلد®: اکتوکلد ترکیب چهار داروی استامینوفن، فنیلافرین، دکسترومتورفان و کلرفنیرامین است که با کاهش سرفه و آبریزش بینی به بهبود علائم آنفلوانزا، سرماخوردگی و حساسیت فصلی کمک میکند. این دارو در کاهش دمای بدن نیز موثر است. پیش از مصرف این دارو حتما با پزشک مشورت کرده و مطابق دستورالعملهای ایشان عمل کنید.
- اکتوکلد® شب: این دارو برای تسکین علائم آنفلوانزا، سرماخوردگی و حساسیت فصلی نظیر عطسه و سرفه تجویز میشود و در کاهش دمای بدن نیز موثر است. توصیه ما این است که از مصرف خودسرانه این دارو خودداری کنید و نظر پزشک را در اولویت قرار دهید.
آنتی بیوتیک برای سرفه خلط دار موثر است؟
در اغلب موارد پزشکان برای درمان سرفه، آنتیبیوتیک تجویز نمیکنند. چراکه بیشتر سرفهها در اثر عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفلوانزا ایجاد میشوند و ظرف یک هفته بهبود مییابند. این در حالی است که آنتیبیوتیکها، تاثیری روی عفونتهای ویروسی ندارند.
بنابراین اگر بعد از یک هفته سرفه شما بهتر نشد، به پزشک مراجعه کنید تا مطمئن شوید که درگیر یک بیماری باکتریایی مانند عفونت سینوسی یا ذاتالریه نیستید. اگر سرفه ناشی از عفونت باکتریایی باشد، ممکن است پزشک آنتیبیوتیک برای بهبود علائم تجویز کند.
سرفه خلط دار نشانه چیست؟
موارد زیر رایجترین علل سرفه خلطدار هستند:
- عفونتها؛
- آلرژی ها؛
- آسم؛
- رفلاکس اسیدی مزمن؛
- بیماریهای ریوی مانند COPD.
برخی عوامل محیطی و سبک زندگی نیز میتوانند در بروز سرفه خلطدار نقش داشته باشند. از جمله این موارد عبارتند از:
- سیگار کشیدن؛
- عادت به مصرف نوشیدنیهای حاوی کافئین یا الکل؛
- کمآبی بدن؛
- قرار گرفتن در محیطهای خشک.
درمان سرفه خلطدار
روش درمان سرفه خلطدار، به علت ایجاد آن بستگی دارد. به عنوان مثال اگر:
- عامل سرفه خلطدار آلرژی باشد، مصرف آنتیهیستامینهایی مثل فستوور (فکسوفنادین) و آلسیزن (سیتیریزین) زیر نظر پزشک میتواند موثر باشد؛
- سرفه عفونی باشد، ممکن است پزشک آنتیبیوتیک تجویز کند؛
- رفلاکس اسیدی باعث سرفه خلطدار شود، ممکن است به آنتاسیدها یا سایر داروهای تسکیندهنده رفلاکس اسید نیاز داشته باشید.
استیل سیستئین
استیل سیستئین یکی از محصولات شرکت داروسازی اکتوورکو است که با کاهش غلظت ترشحات راههای هوایی، دفع خلط را از طریق سرفه تسهیل میکند. بنابراین اگر سرفههای خلطدار را تجربه میکنید، مصرف این دارو زیر نظر پزشک میتواند موثر و مفید باشد.
درمان سرفه کودکان
کودکان بالای یک سال، میتوانند از اثرات درمانی نوشیدنی گرم لیمو و عسل بهرهمند شوند. برای تهیه این نوشیدنی در خانه باید:
- نصف یک عدد لیمو را داخل یک لیوان آب جوش بچکانید؛
- 1 تا 2 قاشق چایخوری عسل به لیوان اضافه کنید؛
- نوشیدنی را گرم بنوشید (به کودکان خردسال نوشیدنی داغ ندهید).
نکته: اگر سرفه برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا شبها و هنگام دویدن کودک بدتر شود، ممکن است نشانه آسم باشد.
درمان سرفه خلطدار در کودکان
وجود مخاط در راههای هوایی، میتواند باعث سرفه خلطدار در کودکان شود. اگر دلبند شما هم از سرفههای خلطدار رنج میبرد، راهکارهای زیر را امتحان کنید:
- اطمینان از هیدراته بودن بدن کودک: نوشیدن آب فراوان مبارزه با بیماری را برای بدن کودک آسانتر میکند، راههای هوایی را مرطوب نگه میدارد و خارج شدن مخاط را تسهیل میکند.
- افزودن رطوبت به هوا: رطوبت، مانع خشک شدن راههای هوایی شده و به شل شدن مخاط و کاهش سرفه و گرفتگی گلو کمک میکند.
- استراحت کافی: استراحت، به بدن برای مقابله با عفونت کمک میکند و علائم بیماری را کاهش میدهد.
- پاکسازی راه هوایی: شستشوی مجاری بینی با سرم نمکی، مخاط را رقیق کرده و سرفه را بهتر میکند.
دمنوش برای سرفه خشک کودکان
پژوهشها حاکی از آن هستند که دمنوشهای گیاهی مانند چای بابونه، رازیانه، زنجبیل و نعناع معمولا خطری برای کودکان ندارند. مگر در صورتی که کودک، بیماری کبدی یا کلیوی خاصی داشته باشد. با این حال فراموش نکنید که هنگام استفاده از دمنوشهای آماده، حتما ترکیبات دیگر آن را بررسی کنید و مطمئن شوید که دمنوش فاقد کافئین باشد.
در این بخش با برخی از دمنوشهای گیاهی که به تسکین سرفه خشک کودکان کمک میکنند، آشنا میشویم:
- چای بابونه: بابونه گیاهی آرامبخش است و ممکن است خواص ضدالتهابی و ضداسپاسم نیز داشته باشد. علاوه بر این، چای بابونه میتواند به آرام شدن کودک نیز کمک کند. اما اگر کودک شما به گیاهان خانواده کاسنی حساسیت دارد، ممکن است به بابونه هم واکنش آلرژیک نشان دهد.
- دمنوش رازیانه: معمولا رازیانه برای تسکین ناراحتیهای معده و حتی کولیک استفاده میشود. اما ممکن است برای سرماخوردگی، عفونت دستگاه تنفس فوقانی و سرفه نیز مفید باشد.
- چای زنجبیل: چای زنجبیل خواص ضدالتهابی دارد، به هضم غذا کمک میکند، حالت تهوع را کاهش میدهد و در کاهش احتقان موثر است. بر اساس پژهشهای فعلی، چای زنجبیل برای کودکان بیخطر است ولی اگر خیلی غلیظ باشد، ممکن است باعث سوزش معده شود.
- چای بادرنجبویه: این گیاه به بهبود مشکلات خواب و کاهش سطح اضطراب کمک میکند. همچنین ممکن است خواص ضدویروسی داشته باشد و سرفه ناشی از سرماخوردگی را تسکین دهد.
درمان خانگی سرفه
راهکارهای خانگی زیر به بهبود و مدیریت سرفه کمک میکنند:
- مصرف عسل: یک یا دو قاشق چایخوری عسل ممکن است تولید مخاط را کاهش دهد و میکروبها را از بین ببرد. اما به یاد داشته باشید که هرگز به کودکان زیر یک سال عسل ندهید. چراکه این ماده غذایی میتواند در کودکان باعث مسمومیت غذایی شود.
- مصرف نوشیدنیهای داغ: نوشیدنیهای داغ، گرفتگی بینی را برطرف نمیکنند ولی در مقایسه با نوشیدنیهای ولرم، تاثیر بیشتری در تسکین سرفه دارند.
- نوشیدن آب فراوان: نوشیدن مقادیر زیاد آب، نهتنها خراش ناشی از سرفه را تسکین میدهد و بدن را هیدراته نگه میدارد، بلکه مخاط موجود در گلو را نیز رقیق میکند. در این حالت کمتر سرفه خواهیم کرد.
- بخور گرفتن: استنشاق بخار، راههای هوایی را مرطوب میکند و ممکن است به کاهش سرفه کمک کند. همچنین میتوانید برای اثربخشی بیشتر، اسانس اکالیپتوس یا نعناع فلفلی را نیز به بخار آب اضافه کنید.
برای سرفه خشک چه بخوریم؟
پیش از این که سراغ معرفی مواد غذایی مفید برای سرفه خشک برویم، بهتر است نکته مهمی را یادآوری کنیم: تاثیر این راهکارهای خانگی روی همه افراد یکسان نیست. از این رو ممکن است نیاز باشد که چند مورد را امتحان کرده و سپس مناسبترین گزینه را انتخاب کنید. علاوه بر این، همه این درمانها بهطور کامل مورد پژوهش قرار نگرفتهاند و اثربخشی آنها ثابت نشده است. برخی از این درمانها نیز برای نوزادان یا کودکان مناسب نیستند.
- زردچوبه: زردچوبه حاوی کورکومین است. این ترکیب خواص ضدالتهابی، ضدویروسی و ضدباکتریایی دارد و ممکن است برای سرفه خشک مفید باشد. نکته مهم دیگر این است که زردچوبه همراه با فلفل سیاه، بهتر جذب میشود. بنابراین یک قاشق چایخوری زردچوبه و یکهشتم قاشق چایخوری فلفل سیاه را به یک نوشیدنی مانند آب پرتقال سرد اضافه کنید. همچنین میتوانید آن را به شکل چای گرم مصرف کنید.
- ریشه ختمی: برخی از مطالعات، حاکی از اثربخشی ریشه ختمی روی آرام کردن گلو و کاهش تحریک ناشی از سرفه خشک هستند. همچنین ممکن است این گیاه، خواص ضدباکتریایی نیز داشته باشد.
- نعناع فلفلی: نعناع فلفلی حاوی منتول است. این ترکیب به بیحس کردن پایانههای عصبی گلو که بر اثر سرفه تحریک شدهاند، کمک میکند و ممکن است به تسکین درد و کاهش سرفه نیز کمک کند. این گیاه خواص ضدباکتریایی و ضدویروسی نیز دارد و برای کاهش التهاب موثر است.
- چای ماسالا: چای ماسالا برای بهبود گلودرد و سرفه خشک مورد استفاده قرار میگیرد. علاوه بر این، دارچین و میخک موجود در این چای به ترتیب ضدالتهاب و خلطآور هستند.
درمان سرفههای طولانیمدت
درمان سرفه مزمن به علت ایجاد آن بستگی دارد. معمولا این سرفهها با ترکیبی از داروها و تغییرات سبک زندگی درمان یا کنترل میشوند. در جدول زیر برخی از راهکارهای درمانی این سرفهها ذکر شده است.
| داروها | تغییرات سبک زندگی |
| آنتاسیدها، اکتاپ یا فاموور برای مدیریت علائم GERD | خواب کافی |
| آنتیبیوتیکها برای عفونتهای باکتریایی | تغذیه متعادل |
| آنتیهیستامینها و اسپریهای بینی برای کاهش علائم آلرژی | نوشیدن آب کافی |
| داروهای ضد احتقان برای کاهش ترشح پشتحلق | بالا بردن قسمت بالایی تخت (اگر ریفلاکس عامل سرفه باشد) |
| خلطآورها برای رقیق کردن مخاط و آسانتر شدن سرفه | شناسایی مواد غذایی یا محرکها با کمک پزشک و اجتناب از مصرف آنها |
| داروهای رقیقکننده مخاط برای رقیق کردن مخاط | |
| اسپریهای استنشاقی برای کاهش التهاب یا تورم راههای هوایی در آسم یا بیماریهای ریوی |
سخن پایانی
در این مطلب دیدیم که در اغلب موارد، سرفهها ناشی از عفونت ویروسی هستند و خودبهخود بهتر میشوند. از این رو مصرف آنتیبیوتیک نه تنها تاثیری در روند بهبودی ندارد، بلکه با مضراتی نیز همراه است. در عوض بهتر است استراحت کنیم، غذاهای مقوی بخوریم و مایعات فراوان بنوشیم. شما چه راهکاری برای بهبود و مدیریت سرفه سراغ دارید؟ تجربیات خود را در کامنتها با ما در میان بگذارید.
منابع: my.clevelandclinic، communityhealth، who، cdc، webmd، medlineplus، mayoclinic، nhs، clevelandclinic
