مسمومیت دارویی به حالتی گفته میشود که فرد بیش از مقدار مجاز یا توصیهشده از یک دارو مصرف کند و باعث ایجاد اثرات زیانبار در بدن شود. اُوردوز یا مسمومیت دارویی ممکن است تصادفی یا عمدی باشد. اگر دارویی را بیش از مقدار توصیهشده توسط پزشک مصرف کرده باشید یا دوزی دریافت کرده باشید که به عملکرد طبیعی بدن آسیب بزند، ممکن است دچار مسمومیت دارویی شده باشید. برای شناخت بیشتر علائم مسمومیت دارویی با داروهای مختلف همراه ما باشید.
آیا مسمومیت دارویی کشنده است؟
مسمومیت دارویی ممکن است منجر به عوارض پزشکی جدی، از جمله مرگ شود. شدت مسمومیت دارویی به نوع دارو، مقدار مصرفشده و سابقه سلامتی فردی که دچار مسمومیت شده است، بستگی دارد.
علائم مسمومیت دارویی
علائم مسمومیت دارویی ممکن است بسته به فرد، نوع دارو و مقدار مصرفشده متفاوت باشد. با این حال، علائم عمومی مسمومیت دارویی شامل موارد زیر میشود:
- تهوع و استفراغ
- خوابآلودگی
- از دست دادن هوشیاری
- مشکل در تنفس
- دشواری در راه رفتن
- بیقراری
- پرخاشگری یا خشونت
- گشاد شدن مردمکها
- لرزش
- تشنج
- توهم یا هذیان
اگر خودتان این علائم را دارید یا در فرد دیگری مشاهده میکنید و مشکوک هستید که ممکن است دچار اوردوز شده باشد، باید فورا از پزشک کمک بگیرید. بهرهمندی سریع از کمک پزشکی، تفاوت قابل توجهی در اثربخشیِ درمان مسمومیت دارد.
علائم مسمومیت دارویی در کودکان
علائم مسمومیت دارویی در کودکان شامل موارد زیر میشود:
- گلودرد
- مشکل در تنفس
- خوابآلودگی، تحریکپذیری یا پرخاشهای عصبی
- تهوع، استفراغ یا درد معده بدون تب
- سوختگی یا تاول روی لب یا دهان
- بوهای عجیب در نفس کودک
- تشنج یا از دست دادن هوشیاری
اگر کودک شما هر یک از علائم فوق را دارد، فورا به پزشک مراجعه کنید. همچنین دارویی که کودک مصرف کرده است را به پزشک نشان دهید تا متوجه شود که کودک چه دارویی را بلعیده است.
علائم مسمومیت دارویی با استامینوفن
مسمومیت با استامینوفن، یکی از شایعترین مسمومیتهای دارویی است. اغلب مردم تصور میکنند این دارو بیخطر است، اما اگر در دوزهای بالا مصرف شود، میتواند کشنده باشد. علائم مسمومیت دارویی با استامینوفن ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد شکم، ناراحتی معده
- از دست دادن اشتها
- کما
- تشنج
- اسهال
- تحریکپذیری
- زردی پوست و سفیدی چشمها (یرقان)
- تهوع، استفراغ
- تعریق
نکته: علائم مسمومیت با استامینوفن ممکن است حتی تا 12 ساعت یا بیشتر بعد از بلع استامینوفن ظاهر نشود.
درمان مسمومیت دارویی شدید
درمان مسمومیت دارویی بسته به شرایط متفاوت است. در وهله اول دانستن اینکه چه مقدار از چه دارویی مصرف شده است، میتواند در طول درمان بسیار کمککننده باشد؛ با این حال، این اطلاعات همیشه در دسترس نیست. از جمله راهکارهایی که پزشک ممکن است برای درمان مسمومیت دارویی استفاده کند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- پاکسازی و باز کردن راه هوایی یا قرار دادن لوله تنفسی در صورت وجود مشکل در تنفس
- استفاده از زغال فعال که در دستگاه گوارش عمل کرده و دارو را جذب میکند
- واداشتن فرد به استفراغ برای خارج کردن ماده از معده
- شستشوی معده برای خارج کردن ماده از معده
- تزریق مایعات داخل وریدی برای کمک به تسریع دفع ماده از بدن
همچنین پزشک ممکن است برای برخی از مسمومیتهای دارویی از پادزهر استفاده کند.
آزمایش خون مسمومیت دارویی
چنانچه فرد در اثر مسمومیت دارویی به اورژانس مراجعه کند، پزشک ممکن است آزمایشها و بررسیهای زیر را درخواست کند:
- آزمایش خون و ادرار
- عکس قفسه سینه (X-ray)
- سی تی اسکن
- نوار قلب (ECG)
مسمومیت دارویی با ایبوپروفن
ایبوپروفن یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی بدون نسخه (OTC NSAID) است که برای کاهش التهاب، تب و درد خفیف تا متوسط استفاده میشود. افراد ممکن است بلافاصله علائم مربوط به مسمومیت دارویی با ایبوپروفن را تجربه نکنند و برخی افراد ممکن است اصلا علائم قابل توجهی نداشته باشند. علائم خفیف مسمومیت با ایبوپروفن ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- وزوز گوش
- سوزش معده
- تهوع
- استفراغ
- درد معده
- اسهال
- سرگیجه
- تاری دید
- راش پوستی
- تعریق
علائم شدید مسمومیت دارویی با ایبوپروفن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تنفس دشوار یا کند
- تشنجهای عضلانی
- صرع
- افت فشار خون
- کاهش یا قطع ادرار
- سردرد شدید
- خونریزی معده
- کما
در صورت مصرف بیشازحد ایبوپروفن، پزشک پس از بررسی تنفس، ضربان قلب و سایر علائم حیاتی، ممکن است اقدامات درمانی زیر را انجام دهد:
- تجویز دارو برای القای استفراغ
- استفاده از ذغال فعال برای پاکسازی معده
- تجویز بنزودیازپینها برای کنترل تشنج
- حمایت تنفسی مانند اکسیژنتراپی یا استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی (ونتیلاتور)
- تزریق مایعات وریدی
- در صورت افت شدید فشار خون، تجویز دارو برای افزایش فشار خون
مسمومیت دارویی با پروپرانولول
مسمومیت با پروپرانولول میتواند وضعیت جدی و بالقوه خطرناکی باشد؛ این دارو ممکن است باعث کاهش قابل توجه ضربان قلب، افت فشار خون، سرگیجه، تشنج و اختلال در تنفس شود. میزان مصرفی که منجر به اوردوز میشود در افراد مختلف متفاوت است و به عواملی مانند شرایط جسمی و دوز دارو بستگی دارد. اگر بیشتر از دوز تجویزشده از این دارو مصرف کردهاید و هر یک از علائم زیر را دارید، فورا به اورژانس مراجعه کنید:
- کندی ضربان قلب
- مشکلات تنفسی
- احساس سرگیجه یا لرزش
- تشنج
- درد قفسه سینه یا تپش قلب غیرطبیعی
مسمومیت دارویی با سیپروفلوکساسین
سیپروفلوکساسین یک آنتیبیوتیک است که برای درمان برخی از عفونتهای باکتریایی مورد استفاده قرار میگیرد. این دارو به شکلهای مختلف از جمله قرص، شربت، قطره چشمی و قطره گوشی در دسترس است. در صورت استفاده کمی بیشتر از حد تجویزشده از قطرههای چشمی یا گوشی، معمولا جای نگرانی وجود ندارد و به طور کلی مشکل جدی ایجاد نمیشود. اما مصرف بیش از دوز توصیهشده از قرص یا شربت سیپروفلوکساسین ممکن است باعث بروز عوارض جانبی شود. این عوارض میتواند شامل تهوع یا استفراغ، اسهال و تپش قلب شدید یا نامنظم باشد. در افراد مبتلا به صرع نیز احتمال بروز تشنج یا حمله وجود دارد.
در صورت بروز هر یک از موارد زیر، فورا با اورژانس تماس بگیرید:
- کودک شما بیشتر از دوز تجویزشده سیپروفلوکساسین مصرف کرده باشد؛
- شما دو دوز یا بیشتر، از دوز تجویز شده مصرف کرده باشید؛
- بیش از دوز توصیهشده مصرف کردهاید و دچار علائم یا عوارض جانبی شدهاید.
مسمومیت دارویی با لوراتادین
لوراتادین یک آنتیهیستامین است که برای کاهش علائم آلرژی مورد استفاده قرار میگیرد. این دارو میتواند در کنترل علائمی مانند تب یونجه، ورم ملتحمه، اگزما، کهیر و واکنشهای ناشی از گزش یا نیش حشرات و برخی آلرژیهای غذایی موثر باشد. به طور کلی، لوراتادین داروی بسیار ایمنی است و در اغلب موارد، مصرف بیش از دوز توصیهشده در بزرگسالان یا کودکان باعث آسیب جدی نمیشود. با این حال، در صورت بروز هر یک از موارد زیر، فورا با اورژانس تماس بگیرید
- شما یا کودکتان بیش از دوز توصیه شده لوراتادین مصرف کردهاید؛
- دچار سردرد، تپش قلب یا خوابآلودگی شدهاید؛
- نگران وضعیت خود یا کودکتان هستید؛
- کودک زیر ۵ سال سن دارد، حتی اگر علامتی نداشته باشد.
مسمومیت دارویی با لورازپام
لورازپام برای درمان اختلالات اضطرابی استفاده میشود. علائم مسمومیت دارویی لورازپام عبارتند از تاری دید، تغییر سطح هوشیاری، گیجی، سرگیجه، غش یا سبکی سر هنگام بلند شدن ناگهانی از حالت خوابیده یا نشسته، توهم، افزایش تعریق، از دست دادن هوشیاری، از دست دادن قدرت بدنی یا انرژی، درد یا ضعف عضلانی، کابوس، لرزش، عدم تعادل در راه رفتن یا سایر مشکلات در کنترل یا هماهنگی عضلات، ضربان قلب کند یا نامنظم، تعریق، اختلال در صحبت کردن، اختلال خواب، تجربه کردن هیجان غیرعادی، اضطراب، بیقراری یا تحریکپذیری و خستگی یا ضعف غیرعادی. اگر متوجه این علائم شدید، فورا با پزشک خود یا اورژانس تماس بگیرید.
مسمومیت دارویی با وارفارین
وارفارین دارویی است که به جلوگیری از لخته شدن خون کمک میکند و تنها با نسخه پزشک قابل تهیه میباشد. اگر فرد در اثر مصرف وارفارین بیهوش شده، تشنج کرده، مشکل تنفسی دارد و بیدار نمیشود، فورا با اورژانس تماس بگیرید. سایر علائم مسمومیت دارویی وارفارین ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مدفوع خونی یا قرمز یا مدفوع قیری رنگ
- استفراغ یا سرفه کردن خون
- خونریزی شدید در دوران قاعدگی
- ادرار صورتی، قرمز یا قهوهای تیره
- سرفه کردن یا استفراغ موادی که شبیه تفاله قهوه هستند
- نقاط قرمز کوچک و صاف زیر پوست
- کبودی یا خونریزی غیرعادی
- ادامه یافتن ترشح یا خونریزی از بریدگیهای کوچک
مسمومیت دارویی با کاپتوپریل
کاپتوپریل به تنهایی یا همراه با سایر داروها برای درمان فشار خون بالا و نارسایی قلبی استفاده میشود. اگر فرد در اثر مصرف کاپتوپریل دچار بیهوشی یا تشنج شده، مشکل تنفسی دارد و بیدار نمیشود، فورا با اورژانس تماس بگیرید. علائم مسمومیت دارویی کاپتوپریل میتواند شامل موارد زیر باشد:
- خوابآلودگی
- کما
- مشکل در تنفس
- درد معده
مسمومیت دارویی با زولپیدم
زولپیدم برای درمان اختلالات خواب کاربرد دارد. علائم مسمومیت دارویی زولپیدم عبارتند از:
- تغییر یا از دست دادن هوشیاری
- مشکل یا دشواری در تنفس
- تنفس نامنظم، سریع یا کند یا سطحی
- رنگپریدگی یا آبی به نظر رسیدن لبها، ناخنها یا پوست
- خوابآلودگی غیرعادی
در صورت تجربه هر یک از علائم فوق، فورا با اورژانس تماس بگیرید.
مسمومیت دارویی با آلپرازولام
آلپرازولام برای کاهش علائم اضطراب از جمله اضطراب ناشی از افسردگی کاربرد دارد و در برخی بیماران نیز برای درمان اختلال پانیک به کار میرود. مسمومیت دارویی با آلپرازولام ممکن است باعث بروز علائم خفیف تا شدید شود. در برخی موارد حتی ممکن است مرگ را به دنبال داشته باشد. علائم مسمومیت هر فرد با این دارو به موارد زیر بستگی دارد:
- اینکه چه مقدار آلپرازولام مصرف کردهاید؛
- شیمی بدن و میزان حساسیت بدن شما به این دارو چگونه است؛
- اینکه آیا آلپرازولام را همراه با داروهای دیگر مصرف کردهاید یا خیر.
علائم خفیف مسمومیت دارویی با آلپرازولام ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- گیجی
- حرکات غیرقابل کنترل عضلات
- ضعف در هماهنگی بدن
- تکلم نامفهوم
- لرزش
- کند شدن واکنشها
- تپش قلب سریع
در موارد شدید، ممکن است علائم مسمومیت با این دارو شامل موارد زیر باشد:
- توهم
- تشنج
- درد قفسه سینه
- مشکل در تنفس
- ریتم غیرطبیعی ضربان قلب
- کما
در صورت بروز مسمومیت دارویی با آلپرازولام پزشک ممکن است زغال فعال برای کاهش جذب دارو و علائم تجویز کند. همچنین ممکن است پزشک معده را شستشو دهد تا داروی باقی مانده را خارج کند یا یک آنتاگونیست بنزودیازپین به فرد داده میشود تا اثرات آلپرازولام را معکوس کند. در نهایت ممکن است مایعات وریدی جهت جبران مواد ضروری و جلوگیری از کم آبی لازم باشد.
مسمومیت دارویی با سیتالوپرام
سیتالوپرام نوعی داروی ضدافسردگی است که به عنوان یک مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRI) شناخته میشود. از این دارو برای درمان افسردگی و حملات پانیک استفاده میشود. مقداری از سیتالوپرام که میتواند منجر به مسمومیت دارویی شود، در هر فرد متفاوت است. علائم مسمومیت دارویی سیتالوپرام ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- استفراغ
- لرزش
- احساس خواب آلودگی
- تپش قلب سریع
- تشنج یا غش
در صورت بروز علائم فوق، فورا با اورژانس تماس بگیرید.
مسمومیت دارویی با سرترالین
سرترالین به دستهای از داروهای ضدافسردگی به نام مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) تعلق دارد. علائم مسمومیت دارویی سرترالین ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بیقراری، توهم، تب، تعریق، گیجی، تپش قلب سریع، لرز، سفتی شدید یا پرش عضلانی، از دست دادن تعادل، تهوع، استفراع یا اسهال
- تشنج
- کما
- ضربان قلب سریع، نامنظم یا شدید
اگر فرد در اثر مصرف این دارو بیهوش شده، تشنج کرده یا مشکل تنفسی دارد فورا با اورژانس تماس بگیرید.
مسمومیت دارویی با آسپرین
آسپرین ممکن است برای کاهش تب و درد یا به عنوان رقیقکننده ضعیف خون استفاده شود. علائم مسمومیت دارویی با آسپرین عبارتند از:
- درد سوزشی گلو
- کاهش ادرار
- دوبینی
- خوابآلودگی
- تب
- توهم
- عصبی بودن
- بیقراری
- زنگ زدن گوش یا ناتوانی در شنیدن
- تشنج (در کودکان شایع تر از بزرگسالان)
- درد معده
- لرزش غیرقابل کنترل
- استفراغ
آسپرین ممکن است در ابتدا باعث تنفس سریع شود. فردی که دچار مسمویت شده ممکن است حالت تهوع داشته باشد و استفراغ کند. چرا که آسپرین میتواند معده را تحریک کند. مسمومیت با آسپیرین به وضعیت سلامتی فرد و سطح آسپرین در خون بستگی دارد. در موارد شدیدتر، روشهای درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- زغال فعال
- دیالیز
- شستشوی معده
- مایعات داخل وریدی
مسمومیت دارویی با گاباپنتین
گاباپنتین به دستهای از داروها به نام ضدتشنجها تعلق دارد. این دارو با کاهش تحریک غیرطبیعی در مغز، تشنجرا درمان می کند. علائم مسمومیت دارویی با گاباپنتین ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- دوبینی
- نامفهوم صحبت کردن
- خوابآلودگی
- اسهال
آیا مسمومیت دارویی با قرص سرماخوردگی امکان دارد؟
قرصهای سرماخوردگی معمولا حاوی ترکیباتی مانند استامینوفن، دکسترومتورفان، دیفن هیدرامین و… هستند. مسمومیت دارویی با قرص سرماخوردگی زمانی رخ میدهد که فرد بیشتر از مقدار توصیهشده از این دارو استفاده کند. علائم مسمومیت دارویی با قرص سرماخوردگی عبارتند از:
- دشواری یا کندی در ادرار کردن
- ناتوانی در تخلیه کامل مثانه
- تاری دید
- گشاد شدن مردمکها
- زرد شدن چشمها به دلیل یرقان
- افزایش فشار خون
- ضربان قلب نامنظم
- تهوع و استفراغ
- ضربان قلب سریع
- درد و اسپاسم عضلانی، لرزش و عدم تعادل
- بیقراری، تشنج، افسردگی
- هذیان گویی
- عدم جهتیابی، عصبی بودن و توهم
- خوابآلودگی
- تب
در صورت بروز علائم فوق، فورا به اورژانس مراجعه کنید. در این شرایط پزشک ممکن است علائم حیاتی مانند دما، نبض، تعداد تنفس و فشار خون را اندازهگیری و کنترل کند.
تستهایی که ممکن است انجام شوند عبارتند از:
- آزمایش خون و ادرار
- رادیوگرافی از قفسه سینه
- سی تی اسکن از مغز برای بررسی علائم عصبی
- نوار قلب
بعد از تجویز آزمایشهای لازم، پزشک ممکن است راهکارهای درمانی زیر را تجویز کند:
- زغال فعال
- مایعات داخل وریدی (IV)
- دارو برای درمان علائم
- ملین
- حمایت تنفسی شامل اکسیژن و دستگاه تنفس مصنوعی
مسمومیت دارویی با قرص خواب
مسمومیت با داروهای خوابآور معمولا با خوابآلودگی شدید، گیجی و کندی واکنشها آغاز میشود.
در موارد شدیدتر، ممکن است تنفس سطحی یا کند، کاهش سطح هوشیاری، افت فشار خون و حتی کما رخ دهد. این وضعیت فوقالعاده اورژانسی است و باید فورا به اورژانس مراجعه کرد، بهویژه اگر دارو با الکل یا سایر داروهای آرامبخش همراه شده باشد.
مسمومیت دارویی با مسکن ها
مسمومیت با مسکنها معمولا با تهوع، استفراغ، سرگیجه و خوابآلودگی آغاز میشود. در موارد شدیدتر، ممکن است کاهش سطح هوشیاری، کندی یا توقف تنفس، تشنج و آسیب به کبد و کلیه رخ دهد. این وضعیت اورژانسی است و باید فورا به اورژانس مراجعه کرد، بهویژه اگر دارو همراه با الکل یا سایر داروها مصرف شده باشد.
مسمومیت دارویی در سالمندان
مسمومیت دارویی در سالمندان معمولا به دلیل مصرف همزمان چند دارو، اشتباه در دوز مصرفی یا فراموشی رخ میدهد و میتواند بسیار سریعتر از افراد جوانتر مشکلساز شود.
علائم آن ممکن است شامل گیجی، خوابآلودگی، تهوع، افت فشار خون، اختلال تعادل و زمینخوردن باشد. در موارد شدیدتر، تنگی نفس، تشنج، کاهش سطح هوشیاری و آسیب به کبد و کلیه دیده میشود. در این شرایط باید فورا کمک پزشکی دریافت کرد.
سخن پایانی
مسمومیت دارویی ممکن است عوارض جدی و خطرناکی برای فرد به دنبال داشته باشد. آشنایی با علائم مسمومیت و اقدام سریع نقش مهمی در حفظ جان افراد و جلوگیری از بروز آسیبهای جبرانناپذیر دارد. برای جلوگیری از بروز مسمومیت دارویی، هیچگاه نباید داروها را بیشتر از مقدار توصیهشده توسط پزشک مصرف کرد. در صورت مشاهده علائم مشکوک به مسمومیت، مراجعه به اورژانس ضروری است.
منابع: healthline، hopkinsmedicine، medlineplus، healthline، nhs.uk، mayoclinic، medlineplus
