آب مروارید یا کاتاراکت عبارت است از تيره و كدر شدن عدسي چشمها. كاهش شفافيت عدسي چشم يك روند طبيعي است که در طول زمان اتفاق میافتد و تقريبا اکثر افراد بالاي 65 سال به درجاتي از اين بيماري مبتلا ميشوند.
غالبا آب مروارید پيشرفت تدريجي دارد و در ابتدا، مشكلات بينايي ايجاد نميكند اما با افزايش كدورت عدسی، مشكلات بينايي فرد آغاز ميشود.
علائم آب مرواريد
شايعترين علایم اين بيماري عبارتند از:
- تاری دید
- حساسیت به نور: درخشندگي زياد نور اتومبيلها در شب، خيرگي و پخش نور چراغها و نور آفتاب، ديدن هاله اطراف چراغها
- كم رنگ شدن يا محو شدن رنگها
- ديد كم در شب
- دو بيني يا چند بيني (كه با افزايش شدت آب مرواريد، وضعيت بدتر ميشود)
- افزايش ديد نزديك، تغيير مداوم شماره عينك و يا لنز تماسي
اين علایم ميتواند ناشي از ساير بيماريهاي چشمي نيز باشند، پس اگر دچار هر يك از اين علایم شديد حتما به چشم پزشك مراجعه كنيد.
در آب مرواريد خفيف، اختلال بينايي بسيار ناچيز است. اما با افزايش ميزان شدت آب مرواريد، بينايي به تدريج بدتر ميشود.
بعضي از مبتلايان همزمان با كاهش ديد دور احساس ميكنند كه ديد نزديك آنها بهتر شده اما اين تغيير، موقتي است و با افزايش شدت بیماری، ديد دور و نزديك، هر دو مختل میشود.
علل ایجاد آب مرواريد
عدسي چشم، پشت عنبيه و مردمك قرار گرفته است و به طور طبيعي نور پس از عبور از آن در شبكيه چشم متمركز شده و يك تصوير دقيق و شفاف تشكيل ميشود.
در حقيقت عدسي و شبكيه چشم همانند لنز و فيلم دوربين عكاسي عمل ميكنند.
وجود هرگونه لكه و تيره شدن عدسي باعث پراكنده شدن نور ميشود و از به وجود آمدن يك تصوير واضح توسط شبكيه چشم ممانعت ميكند، در نتيجه بينايي چشم دچار اختلال ميشود.
ساير علل آب مرواريد عبارتند از:
- سابقه خانوادگي ابتلا به آب مرواريد
- سایر مشكلات پزشکی مانند ديابت
- وارد شدن ضربه به چشم
- قرار گرفتن طولاني مدت و بدون محافظت در مقابل نور آفتاب
- سابقه جراحت يا بيماري هاي التهابي چشم
- استفاده طولاني مدت از برخی داروها مانند داروهاي كورتيكواستروئيدها
- مصرف الكل
- سیگار کشیدن
- سابقه جراحي چشم
انواع مختلف آب مروارید
- آب مرورايد ناشي از افزايش سن: عدسي نيز همانند ساير قسمتهاي بدن، در طول زندگي به رشد خود ادامه ميدهد و لايههايي به سطح خارجي آن اضافه ميشود كه با گذشت زمان، عدسی سخت ميشود و شفافيت خود را از دست ميدهد. آب مرواريد ناشي از افزايش سن، شايعترين نوع آب مرواريد است.
- آب مرواريد ناشي از ساير بيماريها: اين نوع آب مرواريد در افرادي كه بيماريهاي ديگري از جمله ديابت دارند ديده ميشود. گاهي برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها باعث ابتلا به این بیماری میشود.
- آب مرواريد ناشي از ضربه: گاهي بلافاصله پس از صدمات چشمي و گاهي سالها بعد از آن این بیماری بروز می کند.
- آب مرواريد مادرزادي: برخي از نوزادان با مشکل آب مرورايد به دنيا ميآيند يا ادر كودكي به آن مبتلا ميشوند كه معمولا هر دو چشم را درگیر می کند. اين آب مرواريد ممكن است در بينايي اختلال ايجاد نكند، اما در صورت ايجاد اختلال حتما بايد جراحي شود.
آب مروارید به آهستگي پيشرفت ميكند و معمولا با درد همراه نیست، در ابتدا لكههاي تيره روي عدسي چشم ممكن است خيلي كوچك باشد و فرد مبتلا، هيچ اطلاعي از كاهش بينايي خود نداشته باشد.
با گذشت زمان و با افزايش لكههاي روي عدسي چشم و افزايش وسعت كدورت روي عدسي، نور كمتر به شبكيه ميرسد و بينايي فرد دچار مشكل می شود.
سرعت ايجاد آب مرواريد در افراد مختلف متفاوت است و حتي ممكن است بين دو چشم نيز متفاوت باشد.
اغلب آب مرواريد هایي كه با افزايش سن ايجاد ميشوند در طي چند سال به تدريج بوجود ميآيند.
ساير آب مرواريدها بخصوص در افراد جوان و يا در بيماران مبتلا به بيماري دیابت ممكن است به سرعت و در طي چند ماه باعث كاهش ديد فرد شود.
بنابراين پيش بيني دقيق سرعت پيشرفت آب مرواريد امكان پذير نيست.
چگونه آب مرواريد تشخيص داده ميشود؟
تشخيص آب مرواريد با مشاهده عدسي كدر شده توسط دستگاههاي چشم پزشكي صورت ميپذيرد.
ارزيابي با چراغ قوه قابل اعتماد نيست، زيرا همراهي بعضي از بيماريها با آب مرواريد از جمله آب سياه با چراغ قوه قابل تشخيص نيست.
براي تشخيص صحيح، معايناتي كه توسط چشم پزشك انجام ميشود شامل موارد زير است:
- 1) اندازه گيري قدرت بينايی
- 2) باز شدن مردمك كه با مصرف قطرههاي چشمي صورت ميگيرد و به چشم پزشك اجازه ميدهد تا تمام قسمتهاي عدسي و شبكيه را كاملا معاينه كند.
- 3) تونومتری: با اين معاينه فشار چشم اندازه گيري ميشود. افزايش فشار ممكن است علامت گلوكوم (آب سياه) باشد.
آب مرواريد چگونه درمان ميشود؟
تنها راه درمان آب مرواريد، جراحي است. به هر حال چنان چه علایم آب مرواريد خفيف باشد تغيير نمره عينك ممكن است موقتا مشكلات شما را حل نمايد.
هيچ گونه دارو، روش تغذيه، ورزش يا ابراز خاصی وجود ندارد كه باعث درمان يا جلوگيري از آب مرواريد شوند.
دوري از نور خورشيد ممكن است به جلوگيري يا كند شدن پيشرفت آب مرواريد كمك كند.
عينكهاي آفتابي كه نور ماورای بنفش را جذب ميكنند يا عينكهاي طبي با يك پوشش ضد اشعه ماورای بنفش باعث کند شدن پیشرفت بیماری میشوند.
تالیف: دکتر الهام یوسفی (داروساز)
