استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH) نوعی بیماری کبدی است که در اثر تجمع چربی اضافی در کبد ایجاد می‌شود. این بیماری که پیش‌تر استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH) نامیده می‌شد، باعث التهاب مزمن کبد می‌شود و می‌تواند به مرور زمان آسیب کبدی را تشدید کند. MASH اغلب با اضافه‌وزن، افزایش چربی خون و بالا بودن قند خون همراه است. برای آشنایی بیشتر با علل بروز بیماری MASH و روش‌های درمان آن با ما همراه باشید.
استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH) چیست؟
استئاتوهپاتیت متابولیک (MASH) نوعی بیماری جدی کبدی است و زمانی ایجاد می‌شود که تجمع چربی در کبد باعث التهاب آن شود. این وضعیت اغلب با اختلال در نحوه استفاده بدن از قند و چربی مرتبط است. در صورت عدم درمان، MASH می‌تواند به بیماری‌هایی مانند سیروز کبدی و سرطان کبد منجر شود.
عواملی مانند چاقی، دیابت نوع 2 و بالا بودن کلسترول خون خطر ابتلا به MASH را افزایش می‌دهند. در صورت وجود این عوامل، پزشک ممکن است انجام آزمایش‌هایی را برای بررسی وضعیت کبد و شناسایی علائم بیماری توصیه کند. عوارض احتمالی MASH شامل موارد زیر است:
- بیماری‌های قلبی عروقی
- فیبروز کبدی، یعنی ایجاد بافت اسکار در کبد
- سیروز کبدی، یعنی فیبروز شدید کبد
- سرطان کبد
- نارسایی کبد
کاهش وزن و داشتن عادات سالم در زندگی ممکن است به کاهش تجمع چربی، التهاب و آسیب کبدی کمک کند و در نتیجه خطر بروز عوارض MASH را کاهش دهد.
چرا NASH به MASH تغییر نام داد؟
استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH)، پیش‌تر تحت عنوان استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH) شناخته می‌شد. در واقع MASH نام دقیق‌تری است و به کاهش بار منفی نام قبلی کمک می‌کند. براساس اعلام انجمن آمریکایی مطالعه بیماری‌های کبدی (AASLD)، این تغییر نام در سال 2023 اجرایی شد و مورد توافق گروهی از انجمن‌ها و سازمان‌های بین‌المللی حوزه کبد قرار گرفت.
MASH چگونه ایجاد می‌شود؟
بیماری MASH زمانی ایجاد می‌شود که چربی بیش از حد در کبد تجمع پیدا کند و باعث التهاب شود. این وضعیت اغلب با اختلال در نحوه استفاده بدن از قند و چربی مرتبط است. از جمله علل ابتلا به MASH عبارتند از:
- چاقی یا اضافه وزن
- دیابت نوع 2
- کلسترول بالا
- بالا بودن سطح تری‌گلیسیرید
- فشار خون بالا
- مقاومت به انسولین
مهم‌ترین عوامل خطر MASH چیست؟
ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی ممکن است باعث بروز بیماری MASH شوند. اگر سابقه خانوادگی ابتلا به MASH یا بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) داشته باشید، خطر ابتلا به MASH در شما افزایش می‌یابد. همچنین خطر ابتلا به MASH در صورت داشتن شرایط زیر بیشتر است:
- اضافه وزن یا چاقی
- مقاومت به انسولین
- دیابت نوع 2
- بالا بودن قند خون
- فشار خون بالا
- اختلال چربی خون که شامل موارد زیر است:
- بالا بودن سطح تری‌گلیسرید خون
- بالا بودن کلسترول کل خون
- بالا بودن کلسترول بد (LDL) در خون
- پایین بودن کلسترول خوب (HDL) در خون
افرادی که اضافه‌وزن ندارند نیز ممکن است در صورت داشتن مشکلاتی مانند کلسترول بالا یا فشار خون بالا به MASH مبتلا شوند.
همچنین دانشمندان در حال بررسی نقش احتمالی الگوهای غذایی و باکتری‌های روده در بروز MASH هستند. ممکن است رژیم غذایی سرشار از مواد غذایی و نوشیدنی‌های شیرین، خطر ابتلا به MASH را افزایش دهند. با این حال، برای تایید این عامل خطر احتمالی، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
علائم و نشانه‌های MASH چیست؟
بیماری MASH معمولا علائم قابل‌توجهی ندارد، هر چند ممکن است باعث درد یا ناراحتی در قسمت بالای سمت راست شکم شود. فیبروز پیشرفته یا سیروز ناشی از MASH ممکن است علائم واضح‌تری مانند موارد زیر به همراه داشته باشد:
- خستگی
- خارش پوست
- تغییرات ذهنی
- کاهش اشتها
- تهوع و استفراغ
- کاهش توده عضلانی و ضعف
- کبودی سریع یا خونریزی با کوچک‌ترین آسیب
- زردی، یعنی زرد شدن پوست یا سفیدی چشم‌ها
- اِدِم، یعنی تورم پاها، مچ پا و قسمت پایینی ساق پا
- آسیت، یعنی تورم شکم در اثر تجمع مایع
در صورتی که متوجه هر یک از این علائم شدید، با پزشک خود مشورت کنید.
تفاوت MASH و MASLD چیست؟
هنگامی که بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) در فردی تشخیص داده می‌شود، به این معناست که چربی در کبد فرد تجمع یافته است، اما التهاب وجود ندارد یا بسیار اندک است و کبد دچار آسیب نشده است. البته این وضعیت ممکن است به دلیل بزرگ شدن کبد باعث بروز درد شود، اما معمولا به کبد آسیب نمی‌رساند.
استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH) یکی از مراحل پیشرفته‌تر بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) است. این بیماری زمانی بروز می‌کند که تجمع چربی در کبد با التهاب همراه شود. در این شرایط، کبد علاوه بر انباشته شدن چربی، ممکن است دچار آسیب نیز شده باشد. آسیب ناشی از MASH می‌تواند باعث تورم و ایجاد بافت اسکار در کبد شود. در صورت عدم درمان، MASH ممکن است باعث سیروز کبدی شود و ادامه عدم توجه به اقدامات درمانی می‌تواند زمینه‌ساز سرطان کبد شود.
این احتمال وجود دارد که فرد ابتدا به MASLD مبتلا شود و بیماری او بعدها به MASH پیشرفت کند. از سوی دیگر، برخی افراد مبتلا به MASLD، هرگز به MASH مبتلا نمی‌شوند.
MASH چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک ممکن است زمانی به بیماری MASH مشکوک شود که در آزمایش خون معمولی، افزایش آنزیم‌های کبدی مانند آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) مشاهده کند. در واقع پزشک ممکن است آزمایش آنزیم‌های کبدی را طی معاینات معمول یا در صورت وجود برخی علائم تجویز کند. پزشک برای تشخیص اینکه آیا MASH یا بیماری دیگری باعث افزایش آنزیم‌های کبدی شده است، اقدامات زیر را انجام می‌دهد:
- درباره سوابق پزشکی شما سوال می‌کند؛
- معاینه فیزیکی انجام می‌دهد؛
- آزمایش‌های تکمیلی از جمله تصویربرداری را تجویز می‌کند.
سایر علل احتمالی افزایش آنزیم‌های کبدی عبارتند از:
- بیماری کبدی مرتبط با مصرف الکل
- سوء تغذیه یا کاهش وزن سریع
- قرار گرفتن در معرض برخی مواد سمی
- هپاتیت خودایمنی یا هپاتیت ویروسی مانند هپاتیت B یا C
- لیپودیستروفی؛ بیماری‌هایی که در آنها استفاده از چربی یا ذخیره‌سازی آن در بدن دچار اختلال می‌شود
- بیماری‌های ژنتیکی نادر، مانند هیپوبتالپوپروتئینمی یا بیماری ویلسون
- عوارض جانبی برخی داروها یا مکمل‌های گیاهی
هیچ آزمایش مشخصی برای تشخیص MASH وجود ندارد؛ بنابراین، پزشک باید با استفاده از اطلاعات و آزمایش‌های زیر، سایر علل احتمالی افزایش آنزیم‌های کبدی را رد کند.
سابقه پزشکی
پزشک درباره عادت‌های مربوط به سبک زندگی و سوابق پزشکی مانند موارد زیر سوالاتی مطرح می‌کند:
- رژیم غذایی، میزان مصرف الکل و فعالیت بدنی
- داروها یا مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید
- سایر بیماری‌ها و مشکلات سلامتی
- علائم یا تغییرات در وضعیت سلامتی
معاینه پزشکی
پزشک برای بررسی موارد زیر، معاینه فیزیکی انجام می‌دهد:
- بزرگ شدن کبد
- علائم سیروز کبدی
- علائم مقاومت به انسولین
همچنین ممکن است در طول معاینه، قد و وزن شما را اندازه‌گیری کند.
سایر آزمایش‌ها
پزشک برای اندازه‌گیری آنزیم‌های کبدی، آزمایش خون تجویز می‌کند. همچنین ممکن است آزمایش‌های زیر را نیز درخواست کند:
- آزمایش خون تکمیلی
- تصویربرداری برای بررسی کبد
- نمونه‌برداری از کبد؛ در این روش، نمونه کوچکی از بافت کبد برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود
این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند مشخص کند که آیا افزایش آنزیم‌های کبدی ناشی از MASH، کبد چرب غیرالکلی (NAFL) یا بیماری دیگری است. همچنین آزمایش‌های تکمیلی می‌توانند میزان التهاب و آسیب کبدی را نیز مشخص کنند.
مراحل فیبروز کبد در بیماران مبتلا به MASH چیست؟
فیبروز به ایجاد بافت اسکار در اثر التهاب و آسیب کبدی گفته می‌شود. MASH ممکن است باعث فیبروز شود که شدت آن از خفیف تا شدید متغیر است. مراحل فیبروز عبارتند از:
| مرحله صفر | بدون فیبروز |
| مرحله یک | فیبروز خفیف |
| مرحله دو | فیبروز متوسط |
| مرحله سه | فیبروز پیشرفته یا ایجاد بافت اسکار گسترده |
| مرحله چهار | سیروز کبدی که شدیدترین شکل فیبروز است |
سیروز زمانی ایجاد می‌شود که بافت اسکار گسترده جایگزین بافت سالم کبد شود و عملکرد طبیعی کبد را مختل کند. این وضعیت خطر نارسایی کبدی و سرطان کبد را افزایش می‌دهد.
حدود 5 تا 20 درصد از افراد مبتلا به MASH ممکن است به سیروز کبدی مبتلا شوند. این برآوردها براساس ترکیبی از منابع قدیمی‌تر به دست آمده‌اند و برای روشن شدن این موضوع به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. پیروی از درمان توصیه‌شده ممکن است به بهبود بافت اسکار، به خصوص در مراحل اولیه فیبروز، کمک کند. معکوس شدن سیروز کبدی به ندرت اتفاق می‌افتد.
روش‌های درمان MASH چیست؟
درمان بیماری MASH بیشتر با هدف بهبود سلامت متابولیک و محافظت از کبد در برابر آسیب بیشتر انجام می‌شود. برنامه درمانی ممکن است شامل تغییر سبک زندگی، دارودرمانی یا جراحی چاقی باشد.
نقش رژیم غذایی و ورزش در درمان MASH
تغییر سبک زندگی برای کنترل MASH شامل کاهش وزن از طریق تغذیه مناسب و افزایش فعالیت بدنی است. این تغییرات ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تغذیه مناسب: رژیم مدیترانه‌ای یا رژیم کم‌کربوهیدرات از جمله برنامه‌های غذایی مناسب برای کنترل MASH هستند.
- فعالیت بدنی: بهتر است به تدریج میزان ورزش هوازی با شدت متوسط را به 150 تا 300 دقیقه در هفته برسانید.
- پرهیز از مصرف الکل: حتی مصرف مقدار کمی الکل نیز فشار زیادی به کبد وارد می‌کند.
دارودرمانی
پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش عوارض MASH، مانند ایجاد بافت اسکار در کبد، تجویز کند. از جمله این داروها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- رزمیور®(رزمتیروم): این دارو ممکن است روند ایجاد بافت اسکار ناشی از MASH در کبد را کُند یا آن را معکوس سازد. رزمتیروم دارویی است که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای درمان MASH همراه با فیبروز در مراحل 2 و 3 تایید کرده است.
- آگونیست‌های گیرنده GLP-1: این داروها التهاب و چربی کبد را کاهش می‌دهند. سماکتو®(سماگلوتاید) و تیرزکتو® (تیرزپاتاید) از جمله این داروها هستند.
جراحی چاقی
اگر به چاقی و بیماری پیشرفته کبدی مبتلا باشید، جراحی چاقی ممکن است یکی از گزینه‌های درمانی باشد. جراحی‌هایی مانند اسلیو معده یا بای پس معده می‌توانند:
- به کاهش وزن کمک کنند؛
- آسیب کبدی ناشی از MASH را بهبود دهند یا حتی معکوس کنند؛
- خطر ابتلا به سیروز کبدی، سرطان کبد و همچنین نیاز به پیوند کبد را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهند.
رزمتیروم چیست و چه نقشی در درمان MASH دارد؟
رزمتیروم دارویی نسخه‌ای است که همراه با رژیم غذایی و ورزش برای درمان نوع خاصی از بیماری کبدی در برخی بزرگسالان کاربرد دارد. رزمتیروم به گروهی از داروها به نام آگونیست‌های گیرنده بتای هورمون تیروئید (THR-beta) تعلق دارد. این دارو به شکل قرص خوراکی عرضه می‌شود.
در حال حاضر، رزمتیروم توسط شرکت داروسازی اکتوورکو با نام تجاری رزمیور® تولید می‌شود.
رزمتیروم برای کدام بیماران مبتلا به MASH مناسب است؟
رزمتیروم برای کمک به درمان بیماری کبدی به نام استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH) استفاده می‌شود. این بیماری نوعی بیماری کبد چرب است که با مصرف الکل ارتباط ندارد. به طور مشخص، رزمتیروم برای درمان MASH در بزرگسالانی استفاده می‌شود که به فیبروز متوسط تا پیشرفته کبدی مبتلا هستند. این وضعیت بدین معناست که بافت طبیعی کبدی با بافت اسکار جایگزین شده است؛ بافتی که عملکرد مناسبی ندارد.
با این حال، رزمتیروم برای افراد مبتلا به سیروز کبدی تجویز نمی‌شود؛ سیروز وضعیتی است که در آن بافت اسکار باعث آسیب برگشت‌ناپذیر کبد می‌شود.
سخن پایانی
استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH) بیماری جدی کبدی است که تشخیص زودهنگام و درمان مناسب آن می‌تواند از پیشرفت بیماری و بروز عوارضی مانند فیبروز و سیروز کبدی جلوگیری کند. اصلاح سبک زندگی، کنترل عوامل خطر و در صورت نیاز، درمان دارویی تحت نظر پزشک، از اقدامات اصلی برای مدیریت این بیماری هستند. اگر اضافه‌وزن، دیابت نوع ۲ یا چربی خون بالا دارید، برای بررسی سلامت کبد خود با پزشک مشورت کنید.
منابع: clevelandclinic، healthline، healthline، healthline
