کم کاری تیروئید زمانی رخ میدهد که غده تیروئید، هورمون کافی تولید و به جریان خون ترشح نکند. این وضعیت، سوخت و ساز بدن را کُند میکند و ممکن است باعث افزایش وزن غیرمنتظره یا احساس خستگی مداوم شود. درمان جایگزین هورمونی، رایجترین روش درمان تیروئید کم کار است. برای آشنایی بیشتر با علائم، دلایل و روشهای درمان کم کاری تیروئید با ما در ادامه مطلب همراه باشید.
علائم تیروئید کم کار
علائم کم کاری تیروئید معمولا به تدریج و در طول زمان بروز پیدا میکنند. در برخی موارد، این روند ممکن است سالها طول بکشد. برخی از علائم احتمالی تیروئید کم کار عبارتند از:
- مه مغزی (فراموشی یا دشواری تمرکز)
- افسردگی و اضطراب
- پوست و موی خشک و زبر
- افزایش سطح کلسترول خون
- احساس خستگی
- قاعدگیهای مکرر یا شدید
- گرفتگی صدا
- ناتوانی در تحمل دمای سرد
- بیحسی یا گزگز دستها
- تغییرات ظاهری در صورت (افتادگی پلکها، پف اطراف چشمها)
- درد یا ضعف عضلانی
- افزایش وزن بدون دلیل مشخص
در صورتی که هر یک از علائم کم کاری تیروئید را تجربه میکنید، پزشک خود را در جریان بگذارید. پزشک متخصص میتواند برای تایید تشخیص، آزمایشهای مورد نیاز را تجویز کند.
علائم کم کاری تیروئید در زنان
زنان 8 برابر بیشتر از مردان در معرض ابتلا به اختلالات تیروئید هستند. علائم تیروئید کم کار در زنان و مردان تفاوت چندانی ندارد. اما در زنان، پریودهای نامنظم و خونریزیهای شدید قاعدگی میتواند با تیروئید کم کار مرتبط باشد. هورمون تیروئید بر هورمونهای دیگری که چرخه قاعدگی را کنترل میکنند، تاثیر میگذارد و سطوح غیرطبیعی این هورمون میتواند باعث اختلال شود. همچنین هورمون تیروئید به طور مستقیم بر تخمدانها و رحم تاثیر میگذارد.
خطرات تیروئید کم کار
هر فردی ممکن است به کم کاری تیروئید مبتلا شود. اما اگر زن باشید یا موارد زیر را داشته باشید، احتمال ابتلا به این بیماری در شما بیشتر است:
- بیماری خود ایمنی
- ژنتیک (داشتن والدین، خواهر یا برادر مبتلا به این بیماری)
- سابقه جراحی تیروئید، از جمله برداشتن غده تیروئید
- بارداری
- سابقه قبلی پرتودرمانی ناحیه سر و گردن
- شروع یا قطع مصرف برخی داروها
دلایل تیروئید کم کار
بیماری هاشیموتو شایعترین دلیل کم کاری تیروئید است. هاشیموتو یک بیماری خودایمنی است و زمانی رخ میدهد که سیستم ایمنی بدن به تیروئید حمله کند. سایر علل کم کاری تیروئید عبارتند از:
- مصرف برخی داروها؛
- شرایطی که از بدو تولد وجود دارند، مانند تولد نوزاد بدون غده تیروئید یا غده تیروئیدی که به درستی کار نمیکند؛
- کمبود ید (هنگامی که ید کافی در بدن وجود نداشته باشد)؛
- اختلالات غده هیپوفیز از جمله تومورهای غیرسرطانی؛
- تیروئیدیت (التهاب تیروئید که ممکن است بعد از ابتلا به یک بیماری ویروسی یا بارداری رخ دهد).
آزمایش تیروئید
برای تشخیص کم کاری تیروئید، پزشک در وهله اول معاینه فیزیکی انجام میدهد. به این صورت که اطراف تیروئید را لمس میکند تا بررسی کند که آیا غده متورم شده است یا خیر. همچنین در مورد علائم و سوابق پزشکی بیمار، سوال میپرسد.
البته پزشک برای تشخیص دقیق کم کاری تیروئید، آزمایش تیروئید را تجویز میکند. آزمایشهای خون مربوط به تیروئید، سطح هورمون محرک تیروئید (TSH) در خون و همچنین سطح هر یک از هورمونهای تیروئیدی (T3 و T4) را اندازهگیری میکنند. همچنین ممکن است به تصویربرداری از تیروئید نیاز باشد که شامل موارد زیر میشوند:
- سونوگرافی
- سی تی اسکن
- اسکن جذب تیروئید
جدول تفسیر آزمایش تیروئید
هورمون محرک تیروئید (TSH)، تولید تیروکسین (T4) را تحریک میکند و افزایش موقتی سطح T4 از ترشح TSH جلوگیری میکند. در واقع سطح هورمونهای TSH و T4 به طور مستقیم بر یکدیگر تاثیر میگذارند. در آزمایش خونی که عملکرد تیروئید و سطح TSH را ارزیابی میکند، مقادیر متفاوت هر یک از هورمونها ممکن است نشاندهنده وضعیتهای متفاوتی باشد.
| وضعیت TSH | وضعیت T4 | تفسیر |
| TSH بالا | T4 پایین | کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) |
| TSH بالا | T4 طبیعی | کمکاری تیروئید تحتبالینی (Subclinical Hypothyroidism) |
| TSH پایین | T4 بالا | پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) |
| TSH پایین | T4 طبیعی | پرکاری تیروئید تحتبالینی (Subclinical Hyperthyroidism) |
| TSH پایین | T4 پایین | اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس (کمکاری تیروئید ثانویه) |
| TSH بالا | T4 بالا | اختلال نادر هیپوفیز (بسیار نادر) |
درمان کم کاری تیروئید
درمان کم کاری تیروئید معمولا شامل مصرف روزانه داروی هورمون تیروئید یعنی لووتیروکسین است. این دارو به صورت خوراکی مصرف میشود، سطح هورمونها را به محدوده سالم برمیگرداند و به رفع علائم کم کاری تیروئید کمک میکند.
احتمالا یک تا دو هفته بعد از شروع درمان زیر نظر پزشک، احساس بهتری خواهید داشت. درمان کم کاری تیروئید با لووتیروکسین احتمالا مادامالعمر خواهد بود. از آنجا که ممکن است دوز مورد نیاز شما تغییر کند، پزشک باید به صورت هر ساله، سطح هورمون TSH را در بدن شما ارزیابی کند.
قرص کم کاری تیروئید
رایجترین درمان کم کاری تیروئید، درمان جایگزینی هورمون است. لووتیروکسین، داروی جایگزین هورمونهایی است که تیروئید فرد مبتلا به کم کاری تیروئید قادر به تولید آنها نیست. بنا به صلاحدید پزشک این دارو را باید به صورت روزانه مصرف کرد تا سطح هورمونهای شما متعادل و علائم بیماری رفع شوند.
داروهایی مانند لووتیروکسین بلافاصله بعد از شروع مصرف، به متعادل کردن هورمونهای شما کمک میکنند. اما معمولا چند هفته طول میکشد تا متوجه بهبود علائم خود شوید. این دارو احتمالا لازم است تا پایان عمر، مصرف شود. اگر مصرف آن را متوقف کنید، به احتمال زیاد، علائم شما بازخواهند گشت.
قرص لووتیروکسین چیست و چگونه باید مصرف شود؟
لووتیروکسین دارویی است که برای درمان کم کاری غده تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) استفاده میشود. به بیان ساده، غده تیروئید هورمونهای تیروئیدی تولید میکند که به کنترل سطح انرژی و رشد کمک میکنند. لووتیروکسین، جایگزین هورمون تیروکسینی است که به دلیل کم کاری تیروئید کمبود آن در بدن وجود دارد.
لووتیروکسین تنها با نسخه پزشک در دسترس است و باید طبق دستورالعمل او مصرف شود. با این حال بهتر است این دارو را با معده خالی و هر روز در زمان مشخصی مصرف کنید. در حالت ایدهآل بهتر است این قرص، صبحها مصرف شود و سپس بین 30 تا 60 دقیقه قبل از مصرف غذا یا داروی دیگر صبر کنید. اگر لووتیروکسین را هنگام خواب مصرف میکنید، حداقل 4 ساعت پس از آخرین وعده یا میانوعده، زمان در نظر بگیرید.
برای کم کاری تیروئید چه بخوریم؟
پیروی از یک رژیم غذایی غنی از مواد مغذی میتواند به بهبود سلامت کلی بدن کمک کند و خطر ابتلا به بیماریهایی که با کم کاری تیروئید مرتبط هستند را کاهش دهد؛ مانند بیماری قلبی، چاقی و دیابت نوع 2.
یبوست یکی از علائم شایع کم کاری تیروئید است و رژیم غذایی سرشار از فیبر ممکن است به کاهش یبوست کمک کند. اگر تیروئید کم کار دارید، میتوانید مواد مغذی زیر را در رژیم غذایی خود جای دهید.
| میوهها | انواع توت، سیب، هلو، گلابی، انگور، مرکبات، آناناس یا موز |
| سبزیجات غیرنشاستهای | سبزیهای برگدار، کنگر فرنگی، کدو سبز، مارچوبه، هویج، فلفل، اسفناج یا قارچ |
| سبزیجات نشاستهای | سیبزمینی شیرین، سیبزمینی، نخودفرنگی یا کدو حلوایی |
| پروتئین | ماهی و صدفهای دریایی، تخممرغ، بوقلمون یا مرغ |
| چربیهای سالم | روغن زیتون، آووکادو، روغن آووکادو، روغن نارگیل |
| غلات کامل | برنج قهوهای، جو دوسر پرک |
| دانهها، مغزها و کرههای مغزیجات | بادام، بادام هندی، مغز ماکادمیا، تخم کدو یا کره بادامزمینی طبیعی |
| حبوبات | نخود، لوبیا قرمز یا عدس |
| لبنیات و جایگزینهای غیرلبنی | شیر نارگیل، شیر بادام، ماست |
| ادویهها، سبزیهای معطر و چاشنیها | ادویههایی مانند پاپریکا، زعفران یا زردچوبه، سبزیهای تازه یا خشک مانند ریحان یا رزماری، و چاشنیهایی مانند سالسا یا خردل |
| نوشیدنیها | آب، چای بدون شکر، قهوه یا آب گازدار |
در صورت امکان، برای دریافت رژیم غذایی کامل با متخصص تغذیه مشورت کنید.
غذاهای نامناسب برای تیروئید کم کار
اگر کم کاری تیروئید دارید، پرهیز یا محدود کردن مصرف برخی مواد غذایی به عملکرد بهتر غده تیروئید کمک میکند. از جمله این مواد غذایی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مواد غذایی فرآوری شده: این مواد غذایی ممکن است التهاب و استرس اکسیداتیو در بدن را افزایش دهند که در نهایت منجر به آسیب سلولی میشود. از جمله این مواد غذایی میتوان به تنقلات فرآوریشده مانند چیبس، نوشابه و نوشیدنیهای شیرینشده، غلات صبحانه شیرینشده، گرانولا بارهای طعمدار حاوی مواد نگهدارنده اشاره کرد.
- گلوتن: گلوتن گروهی از پروتئینها است که در موادی مانند گندم و جو یافت میشود. اگر به بیماری سلیاک مبتلا باشید، مصرف گلوتن باعث بروز یک واکنش خودایمنی میشود که به دستگاه گوارش آسیب زده و بر جذب مواد مغذی دیگر تاثیر میگذارد. این وضعیت منجر به کمبود مواد مغذی و التهاب میشود که کم کاری تیروئید را تشدید میکند.
- گواتروژن: این ماده در محصولاتی مانند سویا و سبزیجاتی مانند کلم یافت میشود. برخی پژوهشها نشان میدهند که ممکن است در تولید هورمون تیروئید اختلال ایجاد کند. بیشتر افراد مبتلا به کم کاری تیروئید میتوانند مقدار متعادلی از مواد غذایی حاوی این ماده استفاده کنند.
بهترین ویتامین برای کم کاری تیروئید
غده تیروئید برای عملکرد صحیح به سه ماده معدنی مهم شامل ید، سلنیوم و روی نیاز دارد که در صورت کمبود این مواد معدنی، پزشک شما را راهنمایی میکند. از جمله ویتامینهایی که ممکن است کمبود آنها در بروز یا تشدید تیروئید کم کار نقش داشته باشند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد: (از مصرف خودسرانه خودداری شود.)
- ویتامین D: کمبود ویتامین D، یکی از عوامل خطر ابتلا به کم کاری تیروئید محسوب میشود. سطوح پایین این ویتامین میتواند بر عملکرد تیروئید تاثیر منفی بگذارد.
- ویتامین B12: کمبود ویتامین B12، در میان افراد مبتلا به کم کاری تیروئید شایع است. اگر سطح این ویتامین پایین باشد، ممکن است پزشک مصرف غذاهای سرشار از ویتامین B یا مصرف مکمل B کمپلکس را توصیه کند.
- منیزیم: سطوح پایین منیزیم ممکن است باعث تشدید اختلال عملکرد تیروئید و کم کاری تیروئید شود. مواد غذایی غنی از منیزیم یا مصرف مکمل منیزیم میتواند علائم کم کاری تیروئید را بهبود دهد.
- آهن: سطح پایین آهن یا کم خونی فقر آهن میتواند عملکرد تیروئید را مختل کند. برای دستیابی به سطح آهن مورد نیاز و حفظ آن، ممکن است نیاز به مصرف مکمل آهن باشد.
سایر ویتامینهایی که کمبود آنها ممکن است باعث کم کاری تیروئید شود، عبارتند از ویتامین A، فولات و کلسیم.
عوارض کم کاری تیروئید
در صورتی که کم کاری تیروئید مدیریت و کنترل شود، عوارض چندانی به دنبال ندارد. اما در صورت عدم درمان، کم کاری تیروئید ممکن است منجر به سایر مشکلات سلامتی مانند موارد زیر شود:
- گواتر
- مشکلات قلبی
- ناباروری
- سقط جنین یا نقایص مادرزادی
- نوروپاتی محیطی
- کمای میکسدم (عارضهای نادر که ممکن است چندین اندام را درگیر کند و تهدیدکننده زندگی است)
آیا با وجود کم کاری تیروئید میتوان باردار شد؟
افراد مبتلا به کم کاری تیروئید، بیشتر در معرض خطر ناباروری و عوارض بارداری مانند پرفشاری خون و خونریزی بعد از زایمان قرار دارند. مشکلات تیروئید در یک زن باردار میتواند بر نوزاد در حال رشد تاثیر بگذارد. در سه ماه اول بارداری، نوزاد تمامی هورمون تیروئید مورد نیاز خود را از بدن مادر دریافت میکند. اگر مادر دچار کم کاری تیروئید باشد، نوزاد به میزان کافی هورمون تیروئید دریافت نخواهد کرد. این موضوع میتواند منجر به بروز مشکل در رشد ذهنی جنین شود.
اگر کم کاری تیروئید دارید و فکر میکنید ممکن است باردار باشید، لازم است از پزشک خود برای مدیریت این بیماری کمک بگیرید.
آیا کم کاری تیروئید خطرناک است؟
معمولا در صورتی که کم کاری تیروئید تحت درمان باشد، خطرناک نیست. اما اگر این بیماری درمان نشود یا دوز مصرفی دارو درست نباشد، خطر ابتلا به موارد زیر افزایش مییابد:
- مشکلات قلبی (از جمله بیماری عروق کرونر قلب و نارسایی قلبی)
- مشکلات استخوان (از جمله پوکی استخوان)
در موارد بسیار نادر، کم کاری تیروئید شدید میتواند به یک وضعیت تهدیدکننده زندگی به نام کمای میکسدم منجر شود. این وضعیت که بیشتر در افراد مسن شایع است، وضعیتی اورژانسی بوده و نیاز به درمان در بیمارستان دارد.
آیا کم کاری تیروئید باعث ریزش مو میشود؟
ریزش مو، ممکن است یکی از نشانههای کم کاری تیروئید باشد. با درمان کم کاری تیروئید، ریزش موی مرتبط با کم کاری تیروئید معمولا موقتی است. البته رشد مجدد موها ممکن است چندین ماه طول بکشد و حتی این امکان نیز وجود دارد که موها به طور کامل برنگردند.
کسانی که کم کاری تیروئید دارند چگونه لاغر شوند؟
درمان کم کاری تیروئید، ممکن است باعث شود وزنی را که در زمانی عدم کنترل هورمونهای تیروئید اضافه کرده بودید، از دست بدهید. با این حال کاهش وزن، همیشه اتفاق نمیافتد. علائم تیروئید کم کار، از جمله افزایش وزن، اغلب طی یک دوره طولانی مدت بروز پیدا میکنند و ممکن است تنها به دلیل اختلال تیروئید نباشند.
اگر وزن شما بعد از درمان، ثابت بماند، به این معنا نیست که بیماری به درستی درمان نمیشود. در عوض ممکن است نشاندهنده این باشد که افزایش وزن شما نتیجه سبک زندگی و نه صرفا پایین بودن سطح هورمونهاست. در این حالت برای کاهش وزن میتوانید از متخصص تغذیه راهنمایی بگیرید.
تفاوت کمکاری تیروئید هاشیموتو با کمکاری تیروئید معمولی چیست؟
تیروئیدیت هاشیموتو یک بیماری خود ایمنی است که ممکن است منجر به کم کاری تیروئید شود. با این حال کم کاری تیروئید میتواند به دلایل دیگری مانند دریافت کم ید، مصرف برخی داروها، پرتودرمانی یا برداشتن غده تیروئید نیز رخ دهد.
کم کاری تیروئید وضعیتی است که در آن فعالیت غده تیروئید کم است و در نتیجه هورمون به میزان کافی تولید نمیشود. این وضعیت نیز ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد مانند تیروئیدیت هاشیموتو، مصرف برخی داروها، پرتودرمانی، برداشتن غده تیروئید یا کمبود ید. در مقابل تیروئیدیت هاشیموتو، یک علت مشخص برای کم کاری تیروئید است که با حمله خود ایمنی به غده تیروئید مشخص میشود.
نوع درمان این دو نوع بیماری نیز تفاوتهایی دارد. هنگام درمان کم کاری تیروئید معمولا از لووتیروکسین استفاده میشود، در حالی که هاشیموتو نوعی اختلال خود ایمنی است که درمان آن شامل پایش آنتی بادیهای تیروئید، مصرف مکمل سلنیوم و تغییر سبک زندگی میشود.
سخن پایانی
تیروئید کم کار یا پایین بودن سطح هورمون تیروئید، اختلالی رایج است. این بیماری ممکن است علائمی مانند خستگی، افزایش وزن و احساس سرما به دنبال داشته باشد. همچنین ممکن است باعث بروز مشکلاتی در مو، پوست، عضلات، حافظه یا خلق و خو شود. البته این بیماری به کمک قرص لووتیروکسین قابل مدیریت است که باید زیر نظر پزشک و طبق دستورالعمل او مصرف شود.
منابع: clevelandclinic، healthline، clevelandclinic، mayoclinic، webmd، nhs، healthline
