کبد چرب (SLD)، به وضعیتی گفته میشود که در آن چربی اضافی در کبد وجود دارد. شرایط متابولیک و مصرف زیاد الکل از جمله عوامل خطر ابتلا به این بیماری هستند. این بیماری ممکن است هیچ مشکلی برای فرد ایجاد نکند یا در صورت عدم کنترل، منجر به آسیب کبدی شود. خوشبختانه، اغلب میتوان با مصرف دارو و تغییر سبک زندگی از این بیماری پیشگیری یا آن را مدیریت کرد. برای آشنایی با علائم، انواع و دلایل ابتلا به بیماری کبد چرب ادامه مطلب را از دست ندهید.
علائم کبد چرب
بیماری کبد چرب همیشه باعث بروز علائم خاص نمیشود. زمانی که علائم این بیماری بروز پیدا کنند، شامل موارد زیر میشوند:
- درد شکمی یا احساس پری در بخش فوقانی و راست شکم
- خستگی یا ضعف شدید
اغلب افراد زمانی متوجه علائم بیماری میشوند که کبد چرب به سیروز کبدی پیشرفت کرده باشد. زمانی که بیماری سیروز ایجاد شود، ممکن است علائم زیر را تجربه کنید:
- تهوع
- کاهش اشتها
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
- زرد شدن پوست و سفیدی چشمها (یرقان)
- تورم شکم (آسیت)
- تورم پاها، مچ پاها یا دستها (اِدم)
- خونریزی (پزشک ممکن است خونریزی را در مری، معده یا راست روده پیدا کند.)
علائم کبد چرب در زنان
هر دو بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) و بیماری کبدی مرتبط با الکل (ALD) در مردان و زنان معمولا علائم کم یا هیچ علامتی ندارند، اما خطر ابتلا به این بیماری در زنان بعد از یائسگی به طور قابل توجهی افزایش مییابد. تشخیص این بیماری بدون کمک پزشک میتواند دشوار باشد. با این حال برخی افراد ممکن است دچار خستگی و درد در بخش فوقانی و راست شکم شوند.
در صورت عدم کنترل، بیماری کبد چرب ممکن است باعث سیروز شود؛ وضعیتی که با آسیبدیدگی کبد همراه است. سیروز میتواند علائمی مانند موارد زیر را ایجاد کند:
- درد معده
- کاهش وزن غیرمنتظره
- کاهش اشتها
- تهوع
- زردی پوست (یرقان)
- ادرار تیره رنگ
- مدفوع کم رنگ
- مویرگهای قابل مشاهده
- خارش پوست
- تورم پاها (ادم)
- گیجی
بیماری سیروز میتواند تهدیدکننده زندگی باشد. اگر برخی از علائم فوق را تجربه میکنید، باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
علائم کبد چرب در چهره
افراد مبتلا به بیماری کبد چرب ممکن است برخی از اثرات بیماری را در چهره خود مشاهده کنند. علائم کبد چرب در چهره میتواند شامل موارد زیر باشد:
- پفکردگی: بیماری پیشرفته کبدی میتواند کبد را در ساخت پروتئینها تحت تاثیر قرار دهد و جریان خون و دفع مایعات را مختل کند. در نتیجه ممکن است متوجه شوید چهره شما کمی پف کرده به نظر میرسد.
- تیره شدن پوست در چین گردن: کبد چرب ممکن است مقاومت به انسولین را تشدید کند. به این معنی که بدن نمیتواند به طور موثر از انسولین استفاده کند. تجمع انسولین در بدن ممکن است موجب تیره شدن چین پوست مانند چین گردن شود.
- روزاسه: این عارضه یک بیماری پوستی است که میتواند باعث شود پوست شما بسیار قرمز به نظر برسد. همچنین ممکن است در صورت ابتلا به روزاسه، رگهای خونی کوچک قرمز یا برجستگی سفید روی صورت مشاهده کنید.
- راش اطراف دهان: بیماری کبد چرب مانع از جذب برخی مواد مغذی از جمله زینک (روی) در بدن میشود. یکی از علائم شایع کمبود روی، درماتیت است که به صورت تحریک پوستی در اطراف دهان ظاهر میشود.
- خارش: کبد چرب میتواند منجر به خارش پوست، از جمله پوست صورت شود. این خارش، عمدتا به دلیل افزایش نمکهای صفراوی در بدن است.
- یرقان: بیماری پیشرفته کبدی ممکن است منجر به یرقان شود. این وضعیت باعث میشود پوست و سفیدی چشمها، زرد به نظر برسد.
علت کبد چرب
عوامل متعددی ممکن است باعث بروز بیماری کبد چرب شوند. از جمله دلایلی که احتمال ابتلا به این بیماری را بالا میبرند، عبارتند از:
- مصرف مکرر یا زیاد الکل
- ابتلا به سندرم متابولیک (مقاومت به انسولین، فشار خون بالا، کلسترول بالا و سطوح بالای تری گلیسرید)
- ابتلا به دیابت نوع 2
- اضافه وزن (BMI بین 25 تا 29.9 کیلوگرم بر متر مربع)
- ابتلا به چاقی (BMI برابر با بیشتر از 30 کیلوگرم بر متر مربع)
- ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
- ابتلا به آپنه خواب
- ابتلا به کم کاری تیروئید
- ابتلا به کم کاری هیپوفیز
- ابتلا به هیپوگنادیسم (سطح پایین هورمونهای جنسی)
- مصرف برخی داروهای نسخهای
تشخیص کبد چرب
از آنجا که بیماری کبد چرب علائم خاصی ندارد، معمولا پزشک متخصص اولین شخصی است که متوجه وجود یک مشکل میشود. سطوح بالای آنزیمهای کبدی که در آزمایش خون دیده میشود، ممکن است زنگ خطری باشد. افزایش آنزیمهای کبدی، نشاندهنده آسیبدیدگی کبد است. برای تشخیص دقیقتر این بیماری، پزشک ممکن است موارد زیر را انجام دهد:
- اخذ شرح حال توسط پزشک که شامل پرسشهایی درباره بیماری شما، میزان مصرف الکل و داروهایی است که مصرف میکنید؛
- معاینه فیزیکی برای بررسی علائم التهاب، مانند بزرگ شدن کبد یا علائم سیروز مانند زردی؛
- تصویربرداری مانند سونوگرافی، سی تی اسکن یا ام آر آی برای بررسی کبد از نظر علائم التهاب و ایجاد اسکار. همچنین ممکن است نوعی سونوگرافی تخصصی توسط پزشک درخواست شود تا طی آن میزان چربی و بافت اسکار در کبد تشخیص داده شود.
- نمونهبرداری از کبد (بیوپسی) برای تعیین میزان پیشرفت بیماری کبدی.
انواع کبد چرب
متخصصان، بیماری کبد چرب را براساس عامل ایجادکننده و شرایط مرتبط با آن به صورت زیر طبقهبندی میکنند:
| نام بیماری | توضیحات |
| بیماری کبدی مرتبط با الکل (ALD) | این عارضه به دلیل مصرف بیش از حد الکل ایجاد میشود. هر بار که کبد شما الکل را تصفیه میکند، برخی از سلولهای آن از بین میروند. معمولا کبد میتواند سلولهای جدیدی بسازد، اما اگر بیش از حد الکل مصرف کنید، ممکن است بیماری کبدی مرتبط با الکل رخ دهد. |
| بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) | پیشتر متخصصان، این بیماری را به عنوان بیماری کبد چرب غیرمرتبط با الکل یاد میکردند، چرا که با مصرف زیاد الکل مرتبط نبود. اما نام این بیماری را تغییر دادند تا بهتر نشان دهند که تجمع چربی در کبد با چه عواملی مرتبط است. این عوامل شامل شرایطی میشوند که برای سلامت قلب شما خطر ایجاد میکنند؛ مانند چاقی، دیابت نوع 2، فشار خون بالا و اختلالات لیپیدی. |
| استئاتوهپاتیت مرتبط با متابولیسم (MASH) | این عارضه، شکل جدیتری از MASLD است. در این عارضه تجمع چربی به التهاب و سپس به آسیب بافتی و ایجاد زخم (فیبروز) پیشرفت میکند. |
| بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک همراه با مصرف الکل (MetALD) | در این عارضه هم عوامل متابولیک و هم مصرف الکل در تجمع چربی در کبد نقش دارند. اینکه کدام عامل نقش بیشتری در تجمع چربی در کبد داشته است، از فردی به فرد دیگر متفاوت است. |
| سایر اشکال کبد چرب | کبد چرب ممکن است به دلایلی غیر از مصرف الکل یا عوامل خطر کاردیومتابولیک ایجاد شود. برای مثال، داروها و بیماریهای مختلف ممکن است باعث بروز این بیماری شوند. |
کبد چرب گرید 1
بیماری کبد چرب گرید 1 با نام کبد چرب خفیف نیز شناخته میشود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که چربی در کبد شما تجمع پیدا کند. وجود مقدار زیادی چربی در کبد، میتواند مانع از عملکرد صحیح آن شود.
کبد چرب خفیف معمولا هیچ علامتی ندارد و عارضهای ایجاد نمیکند که نیاز به نگرانی داشته باشد. اما اگر تجمع چربی ادامه پیدا کند، کبد چرب میتواند باعث بروز علائم شدید و خطرناک شود. اگر کبد چرب خفیف در شما تشخیص داده شد، لازم است برنامه درمانی خود را از پزشک دریافت کنید.
کبد چرب گرید 2
بیماری کبد چرب غیرالکلی 4 مرحله دارد. بیشتر افراد فقط مرحله اول را تجربه میکنند که معمولا هیچ مشکلی ایجاد نمیکند. در تعداد کمی از افراد ممکن است آسیب کبدی پیشرفت کند. در کبد چرب گرید 2، تجمع چربی در کبد باعث ایجاد التهاب در کبد میشود. البته کبد هنوز به طور جدی آسیب ندیده است، اما خطر آسیبدیدگی بیشتر آن وجود دارد. خوشبختانه تغییرات سبک زندگی ممکن است به پیشگیری از این موضوع کمک کند.
کبد چرب گرید 3
در کبد چرب گرید 3، به کبد آسیب وارد شده است، اما هنوز هم به درستی کار میکند. در این مرحله بسیار مهم است، تا جای ممکن تلاش شود که از آسیب بیشتر به کبد جلوگیری شود. چرا که در صورت عدم کنترل این بیماری، ممکن است به سیروز منجر شود.
کبد چرب گرید 4
در کبد چرب گرید 4، آسیب شدیدی به کبد وارد شده و عملکرد آن تحت تاثیر قرار گرفته است. این وضعیت میتواند باعث مشکلات جدی سلامت از جمله خونریزی داخلی، نارسایی کبد، سرطان کبد یا سپسیس شود.
درمان کبد چرب
هیچ روش درمان یا داروی اختصاصی برای کبد چرب وجود ندارد. پزشکان اغلب روی مدیریت عوامل خطری که منجر به بروز این بیماری میشوند، تمرکز دارند. این کار شامل تغییر سبک زندگی است که میتواند سلامت فرد را بهبود بخشد. پزشکان معمولا موارد زیر را توصیه میکنند:
- از مصرف الکل پرهیز کنید: حتی اگر بیماری کبد چرب شما به مصرف الکل مرتبط نباشد، از نوشیدن الکل دوری کنید.
- وزن کم کنید: ورزش کردن و تغییر رژیم غذایی (تحت نظر متخصص تغذیه) میتوانند به کاهش وزن کمک کنند.
- زیر نظر پزشک، دارو برای مدیریت شرایط متابولیک مصرف کنید: برای کنترل دیابت، کلسترول و تری گلیسیرید زیر نظر پزشک دارو مصرف کنید. همچنین ممکن است به مکملهایی نیز نیاز داشته باشید.
- واکسن هپاتیت A و هپاتیت B دریافت کنید: این عفونتهای ویروسی در صورتی که فرد مبتلا به بیماریهای کبدی باشند، خطرناک هستند.
همچنین پزشک ممکن است داروهایی که باعث تجمع چربی در کبد میشوند را تغییر دهد.
برای کبد چرب چی بخوریم؟
رژیم غذایی مبتنی بر غذاهای کامل و غنی از مواد مغذی که سرشار از فیبر، پروتئین و چربی های غیراشباع باشد، عموما به افراد مبتلا به کبد چرب توصیه میشود. در ادامه چند ماده غذایی سالم که میتوانید در رژیم غذایی سالم برای کبد خود بگنجانید، آورده شده است:
- قهوه برای کمک به کاهش آنزیمهای غیرطبیعی کبد
- سبزیجات برگدار برای پیشگیری از تجمع چربی
- لوبیا و سویا برای کاهش خطر کبد چرب
- ماهی برای کاهش سطح چربی و التهاب
- غلات کامل برای تامین فیبر
- مغزیجات برای کمک به کاهش التهاب
- زردچوبه برای کاهش نشانههای آسیب کبدی
- دانه آفتابگردان برای دریافت آنتی اکسیدان
- افزایش مصرف چربیهای غیراشباع
- سیر برای بهبود سلامت کلی بدن
بهترین صبحانه برای کبد چرب
اگر بیماری کبد چرب در شما تشخیص داده شده است، ممکن است پزشک شما با همکاری متخصص تغذیه، رژیم غذایی خاصی را به شما توصیه کند. یک نمونه صبحانه مناسب برای افراد مبتلا به کبد چرب شامل مواد غذایی زیر میشود:
- جوی دو سر
- کره بادام زمینی
- دانه چیا
- انواع توت
- یک فنجان قهوه یا چای سبز
کبد چرب چگونه در آزمایش مشخص می شود؟
آزمایشهای خون برای تشخیص کبد چرب، آنزیمها و پروتئینهای کلیدی موجود در خون را اندازهگیری میکنند. آزمایش آلانین ترانس آمیناز (ALT) سطح آنزیم ALT را اندازهگیری میکند؛ آنزیمی که در تبدیل پروتئینها به انرژی برای سلولهای کبدی کاربرد دارد.
سطح ALT بالاتر از 30 IU/L در مردان و بالاتر از 20 IU/L در زنان، زمانی که همراه با شواهد کبد چرب در آزمایشهای تصویربرداری باشد، نشاندهنده بیماری کبد چرب است. با این حال، بالا بودن سطح ALT همیشه به تنهایی، به معنای ابتلا به این بیماری نیست.
عوارض کبد چرب
عدم کنترل و مدیریت کبد چرب ممکن است به سیروز کبدی منجر شود. این وضعیت میتواند نارسایی کبد، سرطان کبد و سرطانهایی خارج از کبد را در پی داشته باشد. افراد مبتلا به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) در معرض خطر بالای ابتلا به بیماریهای قلبی قرار دارند. ابتلا به بیماری قلبی شایعترین علت مرگ در افراد مبتلا به MASLD است.
قرص رزوواستاتین و کبد چرب
رزوواستاتین، نوعی داروی کاهنده چربی خون است که کاربردهای متعددی دارد. هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد استاتینها میتوانند بیماری کبد چرب را معکوس کنند. با این حال ممکن است بتوانند به جلوگیری از پیشرفت این بیماری کمک کنند. استاتینها داروهایی هستند که معمولا برای کاهش کلسترول و کاهش خطر بیماریهای قلبی استفاده میشوند.
طی مطالعهای مشخص شد که استاتینها دارای خواص ضدالتهابی هستند و ممکن است بتوانند به جلوگیری از پیشرفت بیماری کبد چرب کمک کنند. این داروها ممکن است به کمک موارد زیر مانع پیشرفت بیماری کبد چرب شوند:
- کاهش چربی اطراف کبد
- کاهش التهاب
- بهبود زخم و آسیب کبدی
- بهبود عملکرد کبد
رزورکسین (رزوواستاتین) دارویی است که برای کاهش چربی خون کاربرد دارد و توسط شرکت داروسازی اکتوورکو تولید میشود. این دارو تنها با تجویز پزشک و طبق دستورالعمل او باید مصرف شود.
آیا کبد چرب گرید 3 قابل درمان است؟
در کبد چرب گرید 3، به کبد آسیب وارد شده است، اما همچنان به خوبی کار میکند. البته بسیار مهم است که فرد مبتلا تلاش کند تا از آسیب بیشتر به کبد جلوگیری شود؛ چرا که آسیب بیشتر میتواند به سیروز منجر شود.
اگر به بیماری کبد چرب غیرالکلی مبتلا هستید، ایجاد تغییرات سالم در سبک زندگی میتواند تجمع چربی در کبد را کاهش دهد، به ترمیم هر گونه آسیب کمک کند یا از تشدید بیماری پیشگیری کند. از پزشک خود در این زمینه راهنمایی بخواهید.
آیا کبد چرب قابل برگشت است؟
بیماری کبد چرب غیرالکلی ممکن است با ایجاد چند تغییر در سبک زندگی، از جمله رژیم غذایی و فعالیت بدنی برگشتپذیر باشد. پیروی از یک رژیم غذایی پرفیبر، فعالیت بدنی کافی و مدیریت سایر بیماریها میتواند به جلوگیری از پیشرفت این بیماری کمک کند.
اگر بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک در شما تشخیص داده شده باشد، اما هیچ نشانهای از آسیب کبدی نداشته باشید، این امکان وجود دارد که روند بیماری را کُند یا آن را برگشتپذیر کرد. به طور دقیق نمیتوان پیشبینی کرد کاهش چربی کبدی چه مدت زمان میبرد. هدف از درمان، کاهش چربی ذخیره شده در کبد است. تغییر رژیم غذایی و افزایش فعالیت بدنی اغلب به این هدف کمک میکند. البته در مواقعی نیز لازم است که زیر نظر پزشک، دارو مصرف شود.
سخن پایانی
بیماری کبد چرب زمانی رخ میدهد که چربی اضافی در کبد تجمع پیدا کند. این وضعیت ممکن است به دلیل مصرف زیاد الکل یا عوامل دیگری مانند سندرم متابولیک رخ دهد. بسیاری از افراد مبتلا به بیماری کبد چرب تا زمانی که دچار آسیب شدید کبدی نشدهاند، علائم قابل توجهی را تجربه نمیکنند و این بیماری باید توسط پزشک تشخیص داده شود. اصلیترین روش درمان بیماری کبد چرب، تغییر سبک زندگی است.
منابع: clevelandclinic، healthline، nhs، healthline، mayoclinic
